Aktualność

NIE/CHCIANE SNY | DIE UN/ERWUNSCHTEN TRAUME

16.09.2019

Im Herbst 1973 hat Stanisław Kłodziński, seinerseits Doktor der Medizin und KZ-Häftling in Auschwitz mit der Nummer 20019, einen Fragebogen an 561 ehemalige KZ-Häftlinge versandt. Dieser bezog sich auf ihre Träume, die sie im Vernichtungslager und dann als Überlebende viele Jahre nach ihrem Trauma hatten. Manche Ex-Häftlinge träumten über die traumatischen Erfahrungen in Auschwitz fast jede Nacht. 147 Personen reagierten auf die Anfrage und nahmen an der Umfrage teil. Wieso plagten die Träume die ehemaligen KZ-Häftlinge noch viele Jahre nach dem Krieg?

Häufig wurden die Antworten hastig runtergeschrieben ohne auf Rechtschreibung und Interpunktion zu achten. Das wirkte ein wenig so, als seien diese Aufzeichnungen gegen den Willen ihrer Verfasser, der Träume oder gar sich selber verfasst worden. Auf eine geradezu grausame Art und Weise wirkten die Träume nach. Sie terrorisierten und verfolgten die Häftlinge, nahmen ihnen jede Möglichkeit, sich ungetrübt auf das Hier und Jetzt einlassen zu können. Witold Pilecki bezeichnete Auschwitz in seinen Aufzeichnungen als „Nicht-Erde“. Denn alle Tätigkeiten, welche Menschen täglich ausführen – z.B. wenn sie essen, sich streiten, sich sonnen, laufen, mit dem Kinderwagen spazieren gehen – beziehen sich auf unseren Alltag auf der Erde. Deswegen der Begriff der „Nicht-Erde“. Pilecki ließ sich bei einer Straßenrazzia festnehmen, um sich selber ein Bild von Auschwitz zu machen. Seinem Eigenverständnis nach war er jemand, der Strukturen eines bewaffneten Aufstands in Auschwitz organisieren wollte. Eins der Hauptziele dieser Strukturen war dabei, das Für- und Miteinander zu stärken. Pilecki hielt immer wieder fest, dass es ohne Zusammenhalt, Gemeinschaftsgefühl und gegenseitige Unterstützung nicht möglich wäre, auf der „Nicht-Erde“ zu überleben.

Menschen haben sich schon seit jeher Geschichten weitererzählt und alles dafür getan, dass dieses Wissen für immer von Generation zu Generation überliefert würde. Sie kamen zusammen und schufen den entsprechenden Nährboden, auf welchem Erzählungen gedeihen konnten. In solchen Gemeinschaften war der Zuhörer genauso wichtig wie der Erzähler. Denn es lag an ihm, das Gedankengut und die Erfahrungen des Erzählers zu rezipieren und zu überliefern.

Vielleicht entsteht Heilung nicht dadurch, dass man einfach die Vergangenheit hinter sich lässt und vergisst.

 

Hast du Lust, mit mir zusammen unerwünschten Träumen zuzuhören?


DIE UN/ERWUNSCHTEN TRAUME 

Regie: Monika Grochowska
Text: Träume ehemaliger Auschwitz-Häftlinge — Anonymus
(KZ-Nummer 3xx), Anonymus (KZ-Nummer 447xx), Aglaida Brudkowska, Janina Czerwiec-Dzierżymirska, Karol Dymiński, Józef Glazer, Zbigniew Giżyński, Władysław Koszyk, Jan Liwacz, Felicja Piekarska, Zygmunt Podhalański, Kazimierz Tokarz, Alfred Skrabania, Helena Stypulczak, Kazimierz Sowa, Zenon Szokalski und literarische Träume — Joanna Bator, Sylwia Chutnik, Monika Powalisz
Bühne: Mariusz Bonaszewski, Beata Fudalej, Agnieszka Grochowska, Ariel Nil Levy, Maria Maj, Mareile Metzner, Sean Palmer, Juliane Torhorst
Éxquartet der Orchestermusiker der Stettiner Philharmonie: Monika Sawczuk (Violine I), Łukasz Górewicz (Violine II), Grzegorz Sadowski (Bratsche), Tomasz Szczęsny (Cello)
Dramaturgie: Monika Grochowska, Artur Pałyga
Musik: Marcin Macuk
Bühnenbild: Anna Czarnota
Lichtgestaltung: Katarzyna Łuszczyk
Produktionsleitung: Anna Piekarska-Szczerba
Mitarbeit: Jakub Świetlik, Anna Bobczuk, Małgorzata Gąsiorowska, Marcin Jaworowicz, Hanna Radziejowska, Zuzanna Stankiewicz
Technik, Video: Media Service, Tengent Studio
Produktion: Pilecki-Institut
Inspiration: Hanna Radziejowska
Übersetzung: Marek Kazmierski, Esther Kinsky, Małgorzata Hoc
Besonderer Dank geht an Dr. Piotr Cywiński, das Auschwitz-Birkenau Museum und Dorota Serwa sowie die Stettiner Philharmonie


Jesienią 1973 roku Stanisław Kłodziński, więzień Auschwitz o numerze 20019, doktor medycyny, rozesłał ankietę do 561 byłych więźniów obozu. Dotyczyła ona snów jakie ocaleni mieli podczas osadzenia w obozie, ale również tych, które śnili wiele lat po przeżytej traumie. A te o Auschwitz niektórzy śnili prawie każdej nocy. Na apel doktora odpowiedziało 147 osób.

Czemu byli więźniowie wiele lat po wojnie śnili niechciane sny?

Wiele snów spisanych było pospiesznie, jakby wbrew sobie, nie uwzględniając zasad pisowni, czy interpunkcji. Sny w okrutny sposób stały na straży historii. Nie pozwalając zapomnieć, często dalej terroryzując i prześladując swoich właścicieli. Wbrew ich woli upomniały się o pamięć.

Witold Pilecki określał Auschwitz w swoich raportach „nie-ziemią”. Pisał, że wszystkie czynności, które wykonują ludzie – jedzą, kłócą się, biegają, stoją na słońcu, spacerują z wózkiem; odnoszą się do życia na ziemi. Jednak obóz to „nie-ziemia”. Sam dał się aresztować w „łapance” w Warszawie, aby dowiedzieć się czym było Auschwitz, a swoje zadanie określił, jako stworzenie organizacji wojskowej. Jednym z podstawowych celów tworzonej struktury było „podtrzymywanie na duchu kolegów”. Podkreślał wielokrotnie, że bez psychicznego wsparcia, więzi, wspólnoty przetrwanie na tej „nie-ziemi” było niemożliwe.

Ludzie zawsze opowiadali historie, przekazywali wiedzę, dzielili się tym co miało przetrwać. Siadali razem, budowali przestrzeń dla opowieści. W tak rozumianej  wspólnocie słuchający był tak samo ważny co opowiadający. To na nim spoczywała odpowiedzialność przechowania i przekazywania dalej doświadczeń innych.

Może jednak to nie z zapomnienia płynie uzdrowienie.

 

Czy posłuchasz ze mną niechcianych snów?

 

UN/WANTED DREAMS to instalacja poświęcona snom byłych więźniów KL Auschwitz. Działanie artystyczne współtworzą zaproszeni do projektu artyści, którzy będą czytać sny przez całą noc. Sny będą czytane w języku niemieckim, polskim i angielskim.

Projekt został przygotowany w ramach obchodów 80-tej rocznicy wybuchu II wojny światowej oraz towarzyszy otwarciu oddziału Instytutu Witolda Pileckiego w Berlinie.


UN/WANTED DREAMS

Reżyseria: Monika Grochowska
Tekst: sny byłych więźniów KL Auschwitz — Anonim (nr obozowy 3xx), Anonim (nr obozowy 447xx), Aglaida Brudkowska, Janina Czerwiec--Dzierżymirska, Karol Dymiński, Józef Glazer, Zbigniew Giżyński, Władysław Koszyk, Jan Liwacz, Felicja Piekarska, Zygmunt Podhalański, Kazimierz Tokarz, Alfred Skrabania, Helena Stypulczak, Kazimierz Sowa, Zenon Szokalski oraz sny literackie — Joanna Bator, Sylwia Chutnik, Monika Powalisz
Występują: Mariusz Bonaszewski, Beata Fudalej, Agnieszka Grochowska, Ariel Nil Levy, Maria Maj, Mareile Metzner, Sean Palmer, Juliane Torhorst
Éxquartet muzyków Orkiestry Filharmonii Szczecińskiej: Monika Sawczuk (skrzypce I), Łukasz Górewicz (skrzypce II), Grzegorz Sadowski (altówka), Tomasz Szczęsny (wiolonczela)
Dramaturgia: Monika Grochowska, Artur Pałyga
Muzyka: Marcin Macuk
Scenografia: Anna Czarnota
Reżyseria świateł: Katarzyna Łuszczyk
Kierownictwo produkcji: Anna Piekarska-Szczerba
Współpraca producencka: Jakub Świetlik, Anna Bobczuk, Małgorzata Gąsiorowska, Marcin Jaworowicz, Hanna Radziejowska, Zuzanna Stankiewicz
Technika, wideo: Media Service, Tengent Studio
Produkcja: Instytut Witolda Pileckiego
Inspiracja: Hanna Radziejowska
Tłumaczenie: Marek Kazmierski, Esther Kinsky, Małgorzata Hoc
Specjalne podziękowania dla dr Piotra Cywińskiego, Muzeum Auschwitz Birkenau oraz Doroty Serwy i Filharmonii Szczecińskiej


fot. Bartek Warzecha

Zobacz także