Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja] - Instytut Pileckiego

Czworo prelegentów podczas sesji pytań i odpowiedzi. Od lewej: uczestnik w skórzanej kurtce odpowiada do mikrofonu. Obok siedzi prelegent w okularach, koszuli w delikatną kratkę i beżowych spodniach. Dalej prelegentka w białym komplecie trzymająca program konferencji oraz uczestniczka w granatowej marynarce. Na stoliku przed nimi butelki wody, szklanki i niebieska teczka na materiały konferencyjne.
Instytut / Aktualności

27.07.2026 (PN)

Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]

Druga konferencja naukowa z cyku ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w. – Polska na europejskim tle porównawczym (1919–1989)” zgromadziła przedstawicieli różnych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych, reprezentujących wiele ośrodków badawczych z Polski i zagranicy.

Celem trzydniowej konferencji o zasięgu międzynarodowym, która odbyła się w dniach 8–10 lipca 2026 roku w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej, było stworzenie przestrzeni do interdyscyplinarnej refleksji nad kobiecymi strategiami oporu, ich społecznymi i politycznymi uwarunkowaniami, konsekwencjami działalności opozycyjnej oraz pamięcią o tych doświadczeniach.

Uczestnicy panelu naukowego podczas dyskusji. Po lewej stronie, częściowo w kadrze, widoczna postać w purpurowym komplecie. Obok niej prelegentka o krótkich blond włosach i w okularach mówi do mikrofonu. Dalej siedzi uczestniczka w ciemnej marynarce we wzory kwiatów i liści, z barwną tkaniną w geometryczne wzory na kolanach. Po prawej prelegent w okularach i błękitnym krawacie w skośne paski. Wszyscy paneliści mają na szyi zielone smycze z identyfikatorami.
Fot. Instytut Pileckiego

Analizie i dyskusji naukowej zostały poddane zarówno losy konkretnych kobiet, jak i całych środowisk kobiecych uznawanych za niebezpieczne przez ówczesną władzę, które angażowały się w szeroko pojmowany ruch opozycyjny wobec porządku autorytarnego i totalitarnego. Systemy niedemokratyczne tworzyły bowiem rozbudowane mechanizmy kontroli, przemocy i represji, które kobiet dotykały w sposób szczególny. Konferencja była okazją do wymiany naukowych opinii o mechanizmach funkcjonowania aparatu władzy i stosowanych przez nią formach nacisku, w tym zwłaszcza takich, jak inwigilacja, szantaż, presja administracyjna, represje polityczne i ekonomiczne, a także aresztowania, uwięzienie i deportacje.

W referatach poruszono różne kwestie dotyczące doświadczeń kobiet podczas kształtowania się systemów autorytarnych w Europie po 1918 r. i w czasie trwania II wojny światowej, ich aktywności opozycyjnej po 1945 r. oraz sprzeciwu politycznego i społecznego wobec rzeczywistości narzucanej przez systemy totalitarne w Europie w XX w. W panelach tematycznych dyskutowano m.in. o formach i metodach oporu wobec władzy, sprawczości kobiet przejawiającej się w aktywnościach opozycyjnych, działalności wyrażającej niezgodę na porządek wdrażany przez reżim w systemach niedemokratycznych.

Sporo uwagi udało się poświęcić kobietom do tej pory niedostatecznie obecnym w dyskursie naukowym, w tym z tzw. drugiego planu, także intelektualistkom związanym ze środowiskami edukacji, nauki i twórczości artystycznej. Przez pryzmat doświadczeń indywidualnych został ukazany obraz ich złożonych losów, życia uczestniczek zmian systemowych, walczących z reżimami autorytarnymi i totalitarnymi, tak wyrażających swój sprzeciw w sposób spektakularny, widoczny, jak i mniej dostrzegalny, mieszczący się w kategorii tzw. miękkiej opozycji.

Prelegentki i prelegenci połączyli analizy mikrohistoryczne z szerokimi porównaniami transnarodowymi, opierali swoje ustalenia na różnorodnych materiałach źródłowych, pozyskanych w archiwach i bibliotekach polskich oraz zagranicznych. Łącznie wygłoszono ponad 60 referatów naukowych, na które złożyły się wystąpienia panelowe oraz merytoryczne podsumowania moderatorów i kierownictwa naukowego z każdego dnia obrad. Uczestniczki i uczestnicy konferencji podczas trwającej trzy dni debaty, wielu prelekcji tematycznych i dyskusji panelowych wykazali wagę podnoszonej problematyki oraz potrzebę kontynuacji badań naukowych nad historią kobiet w XX w., zwłaszcza na przykładzie życiorysów poszczególnych kobiet opozycji, ich życia codziennego czy motywacji do przyjmowania zróżnicowanych postaw oporu wobec rzeczywistości autorytarnej i totalitarnej.

Zdjęcie grupowe sześciorga organizatorów i prelegentów na tle banerów konferencyjnych. Od lewej stoją: prelegentka w kolorowym szalu i długiej beżowej spódnicy, uczestniczka w szarym kardiganie i białych spodniach, osoba w koralowej marynarce i jeansach, mężczyzna w błękitnej koszuli, kobieta w białym żakiecie oraz prelegentka w ciemnej marynarce we wzory kwiatów i liści. W tle widoczne rollupy z logotypami programu „Wektory Nauki”, Instytutu Pileckiego oraz Instytutu Studiów Kobiecych.
Fot. Instytut Pileckiego

Projekt finansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu „Wektory Nauki”.

Konferencja pod honorowym patronatem Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Marty Cienkowskiej.

Konferencja pod honorowym patronatem Burmistrza Miasta Augustowa Mirosława Karolczuka.

Logotypy instytucji i programu. Od lewej: flaga Rzeczypospolitej Polskiej, godło Polski, logotyp Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, logo programu Wektory Nauki, logo Instytutu Studiów Kobiecych oraz logo Uniwersytetu w Białymstoku.

Patronat honorowy

Logotyp Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Logotyp miasta Augustów z herbem przedstawiającym splecione inicjały króla Zygmunta Augusta.

Patronat medialny

Logotypy patronów medialnych: Forum Akademickie oraz Polskie Radio Białystok.

Zapraszamy do odwiedzenia strony konferencji (wiecej). 

Prelegentka przy drewnianym pulpicie mówi do mikrofonu.
Prelegentka przemawiająca podczas międzynarodowej konferencji naukowej. Prelegentka w okularach i białym żakiecie stoi przy mównicy z laptopem, trzymając w dłoniach mikrofon oraz program konferencji.
Prelegentka o siwych włosach z prostą grzywką, w okularach i zielonej, wzorzystej bluzce, wygłasza referat przy mównicy z laptopem. W tle widoczne rollupy z logotypami programu „Wektory Nauki” oraz Domu Pamięci Obławy Augustowskiej – filii Instytutu Pileckiego. Na banerach widnieje tytuł międzynarodowej konferencji naukowej o historii opozycyjnych form zaangażowania kobiet w XX wieku.
Prelegentka z ciemnymi, kręconymi włosami, w morskiej sukience, wygłasza referat przy mównicy z laptopem. W tle widoczne rollupy z tytułem międzynarodowej konferencji o zaangażowaniu kobiet w XX wieku oraz logotypami Instytutu Pileckiego i programu „Wektory Nauki”.
Prelegentka w okularach, szarym żakiecie i kraciastej spódnicy wygłasza referat przy mównicy z laptopem. W tle widoczne rollupy z logotypami programu „Wektory Nauki” oraz Domu Pamięci Obławy Augustowskiej – filii Instytutu Pileckiego. Na drugim planie siedzą pozostali członkowie panelu tematycznego, oczekujący na swoje wystąpienia.
Uczestniczki panelu tematycznego siedzące w fotelach podczas słuchania wystąpienia. Od lewej: prelegentka w białej marynarce i czarnej spódnicy, prelegentka w zielonym żakiecie i spódnicy w biało-niebieskie pasy oraz prelegentka w szarym kardiganie. Na stoliku przed nimi butelki wody i szklanki. Widok zza rozmazanego sprzętu technicznego na pierwszym planie. Konferencja programu „Wektory Nauki”.
Prelegent o krótkich ciemnych włosach, w okularach, jasnej koszuli w delikatną kratkę i ciemnej marynarce, wygłasza referat przy drewnianej mównicy. W dłoniach trzyma wydrukowany tekst wystąpienia oraz butelkę wody. Przed nim stoi mikrofon na statywie oraz laptop marki Dell. W tle widoczny pionowy rollup Instytutu Pileckiego oraz ekran z wyświetlonym archiwalnym, czarno-białym zdjęciem.
Uczestnik sesji naukowej w okularach i beżowej marynarce zadaje pytanie, trzymając mikrofon. Na szyi ma smycz z identyfikatorem. W tle widoczne są sylwetki pozostałych słuchaczy uczestniczących w dyskusji konferencyjnej.
Prelegentka konferencji naukowej przemawia do mikrofonu przy mównicy z laptopem. W tle widoczne są banery informacyjne z tytułem konferencji „Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX wieku” oraz logotypy Instytutu Pileckiego i programu Ministerstwa Nauki „Wektory Nauki”.
Prelegent w okularach, białej koszuli i granatowej marynarce wygłasza referat przy mównicy z laptopem marki Dell. Mężczyzna trzyma mikrofon w prawej dłoni, a lewą gestykuluje; na lewym nadgarstku ma czarny zegarek. W tle widoczny jest ekran z prezentacją naukową przedstawiającą archiwalne, czarno-białe zdjęcie a także rollupy z pełnym tytułem konferencji i logotypami Instytutu Pileckiego, programu „Wektory Nauki”, Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Instytutu Studiów Kobiecych. Pierwszy plan jest nieostry i przedstawia kamerę rejestrującą wystąpienie.
Prelegentka w okularach i rdzawym żakiecie wygłasza referat podczas konferencji. Stoi przy mównicy, trzymając mikrofon w obu dłoniach. W tle widoczne banery z logotypem Instytutu Pileckiego i tytułem wydarzenia oraz ekran z fragmentem prezentacji naukowej.
Czworo prelegentów podczas sesji pytań i odpowiedzi. Od lewej: uczestnik w skórzanej kurtce odpowiada do mikrofonu. Obok siedzi prelegent w okularach, koszuli w delikatną kratkę i beżowych spodniach. Dalej prelegentka w białym komplecie trzymająca program konferencji oraz uczestniczka w granatowej marynarce. Na stoliku przed nimi butelki wody, szklanki i niebieska teczka na materiały konferencyjne.

Zobacz także

  • Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
    Grupa ludzi siedzących w kręgu na krzesłach składanych podczas warsztatów w nowoczesnej sali ekspozycyjnej z gablotami i tablicami informacyjnymi.

    Aktualności

    Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”

    W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.

  • Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    Aktualności

    Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.

  • Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Aktualności

    Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski. 

  • Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
    Zdjęcie Damiana Markowskiego.

    Aktualności

    Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski

    W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.

  • The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Aktualności

    The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.

  • Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA

    Aktualności

    Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA

    W związku z powracającą w przestrzeni publicznej dyskusją na temat batalionu „Nachtigall”, dr hab. Tomasz Chinciński, profesor Instytutu Pileckiego, przypomina kluczowe fakty ustalone przez historyków.

  • „Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie

    Aktualności

    „Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie

    17 października 2026 roku publiczność zgromadzona w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego wysłuchała drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” o Sewerynnie Szmaglewskiej.

  • „Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
    Grafika podcastu ze zdjęciem Witolda Pileckiego.

    Aktualności

    „Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski

    Czy Witold Pilecki podjął się najniebezpieczniejszej misji II wojny światowej? Jak trafił do Auschwitz? Czy rzeczywiście budował tam konspirację? Zapraszamy do obejrzenia podcastu Muzeum Historii Polski z udziałem dyrektora Instytutu Pileckiego Karola Madaja.

  • Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
    Widok na pełen amfiteatr podczas koncertu na żywo. Publiczność wypełnia trybuny po lewej stronie. Na ogromnym, namiotowym suficie nad areną wyświetlany jest spektakularny, czarno-biały mapping wizualny, przedstawiający obrazy miejskich ulic i architektury. Po prawej widać oświetloną scenę z wykonawcami.

    Aktualności

    Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]

    Przez trzy dni (9–11 października) festiwal „Wolskie Ostańce” zapraszał do zatrzymania się i spojrzenia na Warszawę z nowej perspektywy — poprzez osobiste historie, miejsca naznaczone pamięcią oraz to, co wciąż trwa pomiędzy znikaniem a trwaniem.

  • Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie

    Aktualności

    Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie

    Jakie były źródła błędnych ocen w polityce Niemiec wobec Rosji? Których ostrzeżeń nie chciano usłyszeć i dlaczego? Jakie wnioski z tej historii wynikają dziś dla Niemiec, Polski i Ukrainy oraz dla bezpieczeństwa Europy? Dlaczego tak długo ignorowano sygnały ostrzegawcze i głosy płynące m.in. z Polski i Ukrainy? Jaką rolę odegrały w tym interesy gospodarcze, kalkulacje polityczne?

  • Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
    Panel dyskusyjny podczas wydarzenia dotyczącego sztucznej inteligencji w archiwach. Grupa prelegentów siedzi w fotelach na scenie i słucha wystąpienia.

    Aktualności

    Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja

    30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.

  • Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej

    Aktualności

    Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej

    8 października w ogrodzie Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej odbyło się wyjątkowe wydarzenie – jubileusz 10-lecia działalności instytucji.