Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA - Instytut Pileckiego
21.10.2026 (ŚR)
Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
W związku z powracającą w przestrzeni publicznej dyskusją na temat batalionu „Nachtigall”, dr hab. Tomasz Chinciński, profesor Instytutu Pileckiego, przypomina kluczowe fakty ustalone przez historyków.
Batalion „Nachtigall” („Słowik”) był ukraińską formacją wojskową utworzoną wiosną 1941 r. w wyniku współpracy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, frakcji Stepana Bandery (OUN-B), z niemieckim wywiadem wojskowym (Abwehrą). Jednostka liczyła około 350 żołnierzy, którzy zostali przeszkoleni i uzbrojeni przez Niemców. Przywódcy OUN-B oczekiwali, że współpraca z III Rzeszą umożliwi utworzenie niepodległego państwa ukraińskiego.
Batalion działał w strukturach Wehrmachtu, w ramach niemieckiego zgrupowania wojskowego dowodzonego przez Friedricha Wilhelma Heinza. Pozostawał pod niemieckim dowództwem, zachowując jednocześnie ukraiński charakter narodowościowy. Jednym z przywódców ukraińskich żołnierzy był Roman Szuchewycz (1907–1950), późniejszy główny dowódca Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA).
W czerwcu 1941 r. batalion uczestniczył u boku Wehrmachtu w niemieckiej agresji na Związek Sowiecki. Rankiem 30 czerwca jego żołnierze wkroczyli do Lwowa. W pierwszych dniach niemieckiej okupacji miasta doszło do pogromu ludności żydowskiej, w którym uczestniczyli niemieccy funkcjonariusze i żołnierze oraz miejscowi sprawcy, w tym ukraińscy nacjonaliści. Nie ulega wątpliwości, iż część żołnierzy batalionu wzięła czynny udział w pogromie.
W sierpniu 1941 r. batalion został wycofany z frontu, po tym, jak część działaczy OUN znalazła się w niemieckich więzieniach w związku z fiaskiem próby postawienia Niemców przed faktem proklamowania we Lwowie niepodległego państwa ukraińskiego sprzymierzonego z Rzeszą. Następnie jego żołnierze zostali skierowani do służby w niemieckim 201. batalionie policji pomocniczej (Schutzmannschaft), który w 1942 r. prowadził działania przeciwpartyzanckie na okupowanej Białorusi. W jednostce tej służył również Roman Szuchewycz. Żołnierze batalionu wraz z Szuchewyczem brali czynny udział w masakrach dokonywanych przez nazistowskie ekspedycje karne, których celem były wioski zamieszkałe przez ludność białoruską i polską. Pododdział Szuchewycza brał również udział w „ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej”, wspierając formacje niemieckie dokonujące masowych egzekucji Żydów.
Historia batalionu „Nachtigall” stanowi istotny element biografii Romana Szuchewycza. W 1943 r. należał on do ścisłego kierownictwa OUN-B, a jesienią tego roku objął funkcję głównego dowódcy UPA. Oddziały tej organizacji dokonały masowych mordów polskiej ludności cywilnej na Wołyniu i w Galicji Wschodniej w ramach „antypolskiej akcji” – operacji wyniszczenia i wypędzenia Polaków z ziem uznanych za ukraińskich nacjonalistów za etnicznie ukraińskie. Zbrodnie rozpoczęły się przed objęciem przez Szuchewycza naczelnego dowództwa UPA, były jednak kontynuowane również w okresie, gdy kierował tą organizacją, zaś z Wołynia przeniesiono je we Lwowskie, Tarnopolskie i Stanisławowskie z jego polecenia. Jako jeden z przywódców OUN-B, a następnie główny dowódca UPA, ponosił odpowiedzialność za działania podległych mu struktur.
Już wkrótce na tych stronach opublikujemy materiał biograficzny dotyczący Romana Szuchewycza.
Zobacz także
- „Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
Aktualności
„Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
17 października 2026 roku publiczność zgromadzona w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego wysłuchała drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” o Sewerynnie Szmaglewskiej.
- „Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Aktualności
„Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Czy Witold Pilecki podjął się najniebezpieczniejszej misji II wojny światowej? Jak trafił do Auschwitz? Czy rzeczywiście budował tam konspirację? Zapraszamy do obejrzenia podcastu Muzeum Historii Polski z udziałem dyrektora Instytutu Pileckiego Karola Madaja.
- Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Aktualności
Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Przez trzy dni (9–11 października) festiwal „Wolskie Ostańce” zapraszał do zatrzymania się i spojrzenia na Warszawę z nowej perspektywy — poprzez osobiste historie, miejsca naznaczone pamięcią oraz to, co wciąż trwa pomiędzy znikaniem a trwaniem.
- Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Aktualności
Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Jakie były źródła błędnych ocen w polityce Niemiec wobec Rosji? Których ostrzeżeń nie chciano usłyszeć i dlaczego? Jakie wnioski z tej historii wynikają dziś dla Niemiec, Polski i Ukrainy oraz dla bezpieczeństwa Europy? Dlaczego tak długo ignorowano sygnały ostrzegawcze i głosy płynące m.in. z Polski i Ukrainy? Jaką rolę odegrały w tym interesy gospodarcze, kalkulacje polityczne?
- Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
Aktualności
Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.
- Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
8 października w ogrodzie Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej odbyło się wyjątkowe wydarzenie – jubileusz 10-lecia działalności instytucji.
- Festiwal „Wolskie Ostańce”
Aktualności
Festiwal „Wolskie Ostańce”
Co zostaje z miasta, które nieustannie się zmienia? Co trwa mimo wyburzeń, nowych inwestycji i zacierania śladów pamięci? I kim są współcześni „ostańcy”? Festiwal „Wolskie Ostańce” to wielowymiarowe wydarzenie poświęcone relacji między miastem, pamięcią i ludźmi.
- Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Aktualności
Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Dokument „Jedna wskazówka” o Obławie Augustowskiej, autorstwa Martyny Wojtkowskiej z Instytutu Pileckiego, otrzymał pierwsze wyróżnienie podczas 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni.
- „Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
„Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
6 października pracownicy Instytutu Pileckiego brali udział w „Spotkaniu z Patronem” organizowanym przez Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej.
- „Świadek” – Seweryna Szmaglewska w drugim odcinku „Sali 600” | Przedpremierowy odsłuch na dachu Instytutu Pileckiego
Aktualności
„Świadek” – Seweryna Szmaglewska w drugim odcinku „Sali 600” | Przedpremierowy odsłuch na dachu Instytutu Pileckiego
1 października na dachu Instytutu Pileckiego odbył się przedpremierowy odsłuch drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”, poświęconego Sewerynie Szmaglewskiej – pisarce, byłej więźniarce Auschwitz-Birkenau i świadkowi przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. Spotkanie zorganizowano w związku z 80. rocznicą zakończenia głównego procesu norymberskiego.
- Dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym? | Relacja z ósmego spotkania cyklu „Berlin w Warszawie”
Aktualności
Dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym? | Relacja z ósmego spotkania cyklu „Berlin w Warszawie”
24 września w Instytucie Pileckiego odbyło się ósme spotkanie z udziałem polskich i niemieckich ekspertów, zorganizowane w ramach cyklu „Berlin w Warszawie”. Tematem rozmowy była pamięć o Powstaniu Warszawskim w niemieckiej kulturze pamięci.
- Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Aktualności
Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego oraz Muzeum Powstania Warszawskiego podpisały strategiczne, trójstronne porozumienie o współpracy z francuskim wojskowym archiwum audiowizualnym ECPAD (Établissement de Communication et de Production Audiovisuelle de la Défense/ Centrum Komunikacji i Produkcji Audiowizualnej Departamentu Obrony) z siedzibą w Ivry-sur-Seine we Francji. Porozumienie udostępnia polskim instytucjom unikalne, dotąd nieznane w Polsce fotografie z czasów II wojny światowej, otwiera dostęp do ogromnych zasobów francuskiego archiwum i rozpoczyna współpracę o dużym znaczeniu dla badań nad polską historią.