Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA - Instytut Pileckiego
21.10.2026 (ŚR)
Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
W związku z powracającą w przestrzeni publicznej dyskusją na temat batalionu „Nachtigall”, dr hab. Tomasz Chinciński, profesor Instytutu Pileckiego, przypomina kluczowe fakty ustalone przez historyków.
Batalion „Nachtigall” („Słowik”) był ukraińską formacją wojskową utworzoną wiosną 1941 r. w wyniku współpracy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, frakcji Stepana Bandery (OUN-B), z niemieckim wywiadem wojskowym (Abwehrą). Jednostka liczyła około 350 żołnierzy, którzy zostali przeszkoleni i uzbrojeni przez Niemców. Przywódcy OUN-B oczekiwali, że współpraca z III Rzeszą umożliwi utworzenie niepodległego państwa ukraińskiego.
Batalion działał w strukturach Wehrmachtu, w ramach niemieckiego zgrupowania wojskowego dowodzonego przez Friedricha Wilhelma Heinza. Pozostawał pod niemieckim dowództwem, zachowując jednocześnie ukraiński charakter narodowościowy. Jednym z przywódców ukraińskich żołnierzy był Roman Szuchewycz (1907–1950), późniejszy główny dowódca Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA).
W czerwcu 1941 r. batalion uczestniczył u boku Wehrmachtu w niemieckiej agresji na Związek Sowiecki. Rankiem 30 czerwca jego żołnierze wkroczyli do Lwowa. W pierwszych dniach niemieckiej okupacji miasta doszło do pogromu ludności żydowskiej, w którym uczestniczyli niemieccy funkcjonariusze i żołnierze oraz miejscowi sprawcy, w tym ukraińscy nacjonaliści. Nie ulega wątpliwości, iż część żołnierzy batalionu wzięła czynny udział w pogromie.
W sierpniu 1941 r. batalion został wycofany z frontu, po tym, jak część działaczy OUN znalazła się w niemieckich więzieniach w związku z fiaskiem próby postawienia Niemców przed faktem proklamowania we Lwowie niepodległego państwa ukraińskiego sprzymierzonego z Rzeszą. Następnie jego żołnierze zostali skierowani do służby w niemieckim 201. batalionie policji pomocniczej (Schutzmannschaft), który w 1942 r. prowadził działania przeciwpartyzanckie na okupowanej Białorusi. W jednostce tej służył również Roman Szuchewycz. Żołnierze batalionu wraz z Szuchewyczem brali czynny udział w masakrach dokonywanych przez nazistowskie ekspedycje karne, których celem były wioski zamieszkałe przez ludność białoruską i polską. Pododdział Szuchewycza brał również udział w „ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej”, wspierając formacje niemieckie dokonujące masowych egzekucji Żydów.
Historia batalionu „Nachtigall” stanowi istotny element biografii Romana Szuchewycza. W 1943 r. należał on do ścisłego kierownictwa OUN-B, a jesienią tego roku objął funkcję głównego dowódcy UPA. Oddziały tej organizacji dokonały masowych mordów polskiej ludności cywilnej na Wołyniu i w Galicji Wschodniej w ramach „antypolskiej akcji” – operacji wyniszczenia i wypędzenia Polaków z ziem uznanych za ukraińskich nacjonalistów za etnicznie ukraińskie. Zbrodnie rozpoczęły się przed objęciem przez Szuchewycza naczelnego dowództwa UPA, były jednak kontynuowane również w okresie, gdy kierował tą organizacją, zaś z Wołynia przeniesiono je we Lwowskie, Tarnopolskie i Stanisławowskie z jego polecenia. Jako jeden z przywódców OUN-B, a następnie główny dowódca UPA, ponosił odpowiedzialność za działania podległych mu struktur.
Zobacz także
- Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
Aktualności
Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.
- Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
Aktualności
Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.
- Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
Aktualności
Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.
- Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Aktualności
Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski.
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.
- „Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
Aktualności
„Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
17 października 2026 roku publiczność zgromadzona w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego wysłuchała drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” o Sewerynnie Szmaglewskiej.
- „Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Aktualności
„Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Czy Witold Pilecki podjął się najniebezpieczniejszej misji II wojny światowej? Jak trafił do Auschwitz? Czy rzeczywiście budował tam konspirację? Zapraszamy do obejrzenia podcastu Muzeum Historii Polski z udziałem dyrektora Instytutu Pileckiego Karola Madaja.
- Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Aktualności
Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Przez trzy dni (9–11 października) festiwal „Wolskie Ostańce” zapraszał do zatrzymania się i spojrzenia na Warszawę z nowej perspektywy — poprzez osobiste historie, miejsca naznaczone pamięcią oraz to, co wciąż trwa pomiędzy znikaniem a trwaniem.
- Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Aktualności
Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Jakie były źródła błędnych ocen w polityce Niemiec wobec Rosji? Których ostrzeżeń nie chciano usłyszeć i dlaczego? Jakie wnioski z tej historii wynikają dziś dla Niemiec, Polski i Ukrainy oraz dla bezpieczeństwa Europy? Dlaczego tak długo ignorowano sygnały ostrzegawcze i głosy płynące m.in. z Polski i Ukrainy? Jaką rolę odegrały w tym interesy gospodarcze, kalkulacje polityczne?
- Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
Aktualności
Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.
- Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
8 października w ogrodzie Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej odbyło się wyjątkowe wydarzenie – jubileusz 10-lecia działalności instytucji.