Nagroda Pileckiego - Instytut Pileckiego

IDEA

Witold Pilecki jako patron nagrody literackiej – to myśl daleka od oczywistości. A jednak Rotmistrz był nie tylko żołnierzem, konspiratorem, bohaterem, człowiekiem czynu. Jego słynne raporty z Auschwitz-Birkenau dostarczają informacji o sytuacji w obozie, a zarazem – pisane żywym językiem – zawierają jej dogłębną analizę i proponują szerszą humanistyczną refleksję. Zdają relację z konkretnych wydarzeń – zbrodni, których podczas II wojny światowej dokonali Niemcy w okupowanej Polsce. Są jednocześnie świadectwem całej epoki.

Przyznając Międzynarodową Nagrodę im. Witolda Pileckiego, podkreślamy rolę uniwersalnego przesłania, które płynie z doświadczenia dwóch totalitaryzmów w XX wieku. Stawiamy na twórczość pisarską, która podtrzymuje wiarę w fundamentalne wartości: godność człowieka, dążenie do prawdy, gotowość do poświęceń, solidarność z prześladowanymi. Honorujemy oryginalne osiągnięcia naukowe, doceniamy także sztukę reportażu w najlepszym wydaniu. Interesują nas książki, za sprawą których pogłębiona refleksja trafia do szerokiego kręgu czytelników.

Nagroda ma charakter międzynarodowy. W poprzednich latach we wszystkich kategoriach były nagradzane książki, które ukazały się w językach polskim lub angielskim. W tym roku zachęcamy ponownie do nadsyłania publikacji wydanych w innych językach: niemieckim i francuskim – to absolutna nowość i unikatowa cecha Nagrody Pileckiego!

PARTNER

Partnerem nagrody jest Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. 

SZÓSTA EDYCJA NAGRODY PILECKIEGO (2026)

KATEGORIE

a) Naukowa książka historyczna – najlepsza monografia lub synteza na temat doświadczenia krajów Europy Środkowo-Wschodniej konfrontacji z totalitaryzmem w XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem Polski. Przy ocenie zgłoszonych książek w tej kategorii w sposób szczególny doceniane będą dobra dokumentacja, oryginalne interpretacje oraz atrakcyjny przekaz. Pozycje zgłaszane w tej kategorii powinny być wydane w roku poprzedzającym edycję Konkursu w języku polskim, angielskim, niemieckim lub francuskim oraz opatrzone aparatem naukowym. Dopuszcza się zgłoszenia książek, których przekłady na polski, angielski, niemiecki lub francuski ukazały się w ciągu dwóch lat kalendarzowych poprzedzających edycję, o ile pierwsze wydanie w języku oryginalnym ukazało się nie wcześniej niż w 2018 roku. Nie będą brane pod uwagę zgłoszenia publikacji zbiorowych, które ukazały się w formie tomów pod redakcją. W przypadku innych książek wieloautorskich dopuszczalne jest zgłoszenie tytułu mającego maksymalnie dwóch współautorów.

b) Reportaż historyczny – książka, która oferuje czytelnikowi wciągającą opowieść o doświadczeniu krajów Europy Środkowo-Wschodniej konfrontacji z totalitaryzmem w XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem Polski. Oprócz klasycznych reportaży historycznych w tej kategorii mogą zostać zgłoszone biografie oraz wspomnienia i relacje świadków historii. Przy ocenie książek w tej kategorii w sposób szczególny doceniane będą szacunek do źródeł, dobra kompozycja i narracyjna wiarygodność. W przypadku innych książek wieloautorskich dopuszczalne jest zgłoszenie tytułu mającego maksymalnie dwóch współautorów. Pozycje zgłaszane w tej kategorii powinny być wydane w roku poprzedzającym edycję Konkursu w języku polskim, angielskim, niemieckim lub francuskim. Dopuszcza się zgłoszenia książek, których przekłady na polski, angielski, niemiecki lub francuski ukazały się w ciągu dwóch lat kalendarzowych poprzedzających edycję, o ile pierwsze wydanie w języku oryginalnym ukazało się nie wcześniej niż w 2018 roku.

c) Nagroda za dokumentowanie przejawów działalności i reliktów XX-wiecznych systemów totalitarnych we współczesnym świecie – książka, która niesie świadectwo zbrodniczych działań systemów totalitarnych, posttotalitarnych i autorytarnych o XX-wiecznych korzeniach we współczesnym świecie. Formalnie wiek XX zakończył się już ponad dwie dekady temu, okazuje się jednak, że dzisiejszy świat w pewnych sferach nadal jest głęboko umocowany w poprzednim stuleciu, a wiele obserwowanych teraz zbrodniczych aktów wynika wprost z funkcjonowania systemów totalitarnych przed 1989 rokiem. Nagradzana książka może być więc opowieścią o dramatycznym losie ludności dotkniętej wojnami i konfliktami zbrojnymi, może też piętnować przypadki intencjonalnego i uporczywego łamania praw człowieka przez systemy totalitarne sięgające swymi początkami poprzedniego stulecia bądź ukazywać życie w cieniu nadal trwających totalitaryzmów. Wydarzenia ostatnich lat, zwłaszcza u naszego wschodniego sąsiada, w Ukrainie, uświadamiają nam, że mimo wysiłków wielu osób i organizacji, włożonych po II wojnie światowej w kształtowanie świadomości obywatelskiej i prawa międzynarodowego, łamanie międzynarodowego prawa karnego oraz zwyczajów wojennych i zbrodnie na ludności cywilnej, które są kontynuacją XX-wiecznych totalitaryzmów, nie należą do przeszłości. Agresja rosyjska w 2014 i rozpoczęcie pełnoskalowej wojny w 2022 roku są dowodem na to, że misja Witolda Pileckiego polegająca na dokumentowaniu totalitarnego zła jest nadal aktualna, a pisanie o tym i piętnowanie sprawców w przestrzeni publicznej jest konieczne. Przy ocenie książek w tej kategorii w sposób szczególny doceniani będą autorzy, którzy mają wrażliwość na krzywdy drugiego człowieka oraz odwagę pisania o nich, są przy tym rzetelni, wiarygodni i starają się oddawać głos ofiarom, a także mają zmysł dostrzegania długiego trwania najmroczniejszych systemów politycznych XX wieku w dzisiejszych czasach i umiejętność opisania przeobrażeń znanych nam z poprzedniej epoki reżimów w ich nowe, czasem bardziej nowoczesne i bardziej technokratyczne odsłony. W przypadku książek wieloautorskich dopuszczalne jest zgłoszenie tytułu mającego maksymalnie dwóch współautorów. Pozycje zgłaszane w tej kategorii powinny być wydane w roku poprzedzającym edycję Konkursu w języku polskim, angielskim, niemieckim lub francuskim. Dopuszcza się zgłoszenia książek, których przekłady na polski, angielski, niemiecki lub francuski ukazały się w ciągu dwóch lat kalendarzowych poprzedzających edycję, o ile pierwsze wydanie w języku oryginalnym ukazało się nie wcześniej niż w 2018 roku.

ZGŁOSZENIA

Zgłoszenia mogą dokonać autorzy, wydawcy lub osoby prywatne, jak również osoby fizyczne, osoby prawne czy jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej poprzez przesłanie elektronicznej wersji książki (w formacie pdf; jeśli książka ukazała się w formie e-booka, prosimy także o przesłanie plików w formacie epub i mobi)) na adres e-mail:

nagroda@instytutpileckiego.pl

Prosimy również o wskazanie kategorii, w której zgłaszana jest książka.
Termin zgłoszeń upływa 30 czerwca 2026 roku.

Szczegółowy regulamin konkursu oraz formularz z klauzulą RODO dostępne są w plikach do pobrania.

ZWYCIĘZCY

Autorzy najlepszych książek nagrodzeni w dwóch pierwszych kategoriach otrzymają nagrodę w wysokości 50 000 zł brutto, a w trzeciej kategorii 25 000 zł brutto, oraz okolicznościową statuetkę. W każdej z trzech kategorii przewidywane jest także wyróżnienie z nagrodą w wysokości 5000 zł brutto. Nagrody zostaną wręczone podczas uroczystej gali pod koniec 2026 roku. 

W poprzedniej edycji konkursu Nagrodę Pileckiego otrzymali Michał Bilewicz, Emil Marat i Maksym Eristavi.

Laureaci.

Gala Nagrody Pileckiego 2025
Gala Nagrody Pileckiego 2024.
Gala Nagrody Pileckiego 2023.
Gala Nagrody Pileckiego 2022.
Gala Nagrody Pileckiego 2021.

Do pobrania