Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze - Instytut Pileckiego

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski. 

Uroczystość wręczenia odznaczenia, nadawanego na wniosek dyrektora Instytutu Pileckiego za pomoc obywatelom polskim będącym ofiarami zbrodni sowieckich, hitlerowskich i innych zbrodni z pobudek nacjonalistycznych w XX wieku, odbyła się w Belwederze w czwartek 29 października. Medale, w imieniu Prezydenta RP dr. Karola Nawrockiego, wręczyła Minister Agnieszka Jędrzak, podsekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP.

W uroczystości wzięli udział potomkowie i przedstawiciele Rodzin Odznaczonych i Uratowanych, reprezentanci ambasad państw, z których pochodzą Odznaczeni, a także instytucji współpracujących z Instytutem Pileckiego w dokumentowaniu i upamiętnianiu historii niesienia pomocy Polakom w wieku dwóch totalitaryzmów.

Do uczestników uroczystości skierował swoje słowa Prezydent RP dr Karol Nawrocki. List Prezydenta odczytała Minister Agnieszka Jędrzak, podsekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP.

– […] Już po raz kolejny z inicjatywy Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego Medalami „Virtus et Fraternitas” nagradzani są przedstawiciele różnych narodowości, wyznań i kultur, których połączyła nadzwyczajna solidarność wobec Polaków potrzebujących pomocy – napisał dr Karol Nawrocki, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. – Jest i druga wspólna cecha obecna w biografiach większości odznaczonych. To dyskrecja, z jaką podejmowali swe niezwykłe dzieła, często w obawie o bezpieczeństwo własne oraz tych, którym nieśli pomoc. Tę ciszę po latach należało wreszcie przerwać.

Dzisiejsza uroczystość, oprócz tego, że stanowi pośmiertne oddanie sprawiedliwości dziejowej tym skromnym uczestnikom historii, jest również momentem, kiedy po wielu latach symbolicznie może wybrzmieć ich głos. To właśnie dzisiaj ich zasługi są ukazane i nagłośnione w należnym miejscu i we właściwej oprawie. Rzeczpospolita Polska oddaje im hołd, dziękując za odwagę, ofiarność i chrześcijańskie miłosierdzie, z jakim przyjmowali naszych rodaków, których represje i strach przed zniewoleniem wygnały z kraju. […]

Cieszę się, że grono wyróżnionych Medalem „Virtus et Fraternitas” powiększa się o kolejne osoby, dla których męstwo oraz solidarność były treścią i sensem życia. Niech ich dokonania będą inspiracją dla nas i dla przyszłych pokoleń Polaków, a zarazem przypomnieniem, że nawet w najtrudniejszych czasach odwaga, solidarność i wierność sumieniu pozwalają ocalić człowieczeństwo. Cześć bohaterom! – podkreślił Prezydent Nawrocki.

Podczas uroczystości w Belwederze głos zabrał dyrektor Instytutu Pileckiego, Karol Madaj.

– XX wiek zapisał się w historii jako epoka dwóch wielkich totalitaryzmów: niemieckiego nazizmu i sowieckiego komunizmu, systemów, których przywódcy chcieli całkowicie podporządkować inne narody swojej wizji świata – powiedział Karol Madaj, dyrektor Instytutu Pileckiego. – To właśnie na badaniach nad konfrontacją wyznawców tych dwóch ideologii z osobami, które nie chciały się im podporządkować, skupia się działalność Instytutu Pileckiego. Dlatego też jednym z głównych zadań Instytutu jest upamiętnianie tych, którzy w XX wieku wykazali się odwagą i solidarnością wobec prześladowanych. […]  Wydobywanie z historii tych bohaterów, często szerzej nieznanych, ma także inny, nadrzędny cel – wierzymy, że takie spojrzenie w przeszłość pomaga ugruntować właściwe postawy i wartości, którymi jako społeczeństwo polskie sami chcielibyśmy się kierować oraz uznać za swoje w chwilach próby. […] Dlatego też w działalności Instytutu Pileckiego niezwykle ważne jest przygotowywanie i przedstawianie wniosków o przyznanie Medalu Virtus et Fraternitas. To że to odznaczenie wręcza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nadaje naszym działaniom szczególną rangę – jest to wyraz szacunku i wdzięczności nie tylko ze strony Instytutu, ale i całego Państwa Polskiego. […]

– Dziś do wyjątkowego grona odznaczonych Medalem Virtus et Fraternitas dołączają kolejni bohaterowie XX wieku, z których możemy brać przykład i wyciągać lekcję na przyszłość. Japończycy i Polacy, którzy działając wspólnie, z narażeniem życia, pomogli setkom sierot wydostać się z ogarniętej bolszewicką rewolucją Rosji. Węgierska arystokratka, która zaangażowała się w pomoc uchodźcom. Nowozelandki, które odpowiedziały na kierowane z drugiej części świata żołnierskie prośby o wsparcie. Norwegowie, którzy pomagali w ucieczkach robotnikom przymusowym. Zesłane do Kazachstanu Ukrainki, które podzieliły się tym, co miały, z polskim chłopcem. Żydowski lekarz z Pragi, który ofiarnie pomagał dzieciom. Polka, która pomogła sprowadzić do Ojczyzny tysiące repatriantów. Każda z przypomnianych dziś historii jest inspirująca i warta poznania – podkreślił dyrektor Karol Madaj.

W imieniu Odznaczonych podziękowanie wygłosił Koichiro Hirayama, przedstawiciel rodziny Narinobu Hirayamy, prezesa Japońskiego Czerwonego Krzyża i honorowego członka Komitetu Ratunkowego Dzieci Dalekiego Wschodu, odznaczonego za pomoc polskim dzieciom ewakuowanym z Syberii w latach 1919-1922.

– Jestem głęboko wzruszony tym, że duch solidarności i pragnienie niesienia pomocy dzieciom ponad granicami państw, które połączyły nasze narody przed ponad stu laty, również dzisiaj stanowią żywy pomost między Japonią a Polską – powiedział podczas gali przedstawiciel rodziny Narinobu Hirayamy. 

W imieniu Uratowanych przemawiał Jerzy Jeżewicz, reprezentant byłych więźniów niemieckiego obozu dla polskich dzieci przy ul. Przemysłowej w Łodzi (Polen-Jugendverwahrlager der Sicherheitspolizei in Litzmannstadt), uratowanych przez Odznaczonego Emila Vogla: – Mówiąc chociaż trochę o bestialstwach niemieckich my, ocalali, składamy hołd doktorowi Voglowi za jego odwagę, za to, że w tak trudnych chwilach podjął się ratować naszych współwięźniów Niemieckiego Obozu Koncentracyjnego dla Polskich Dzieci i Młodzieży w Łodzi. Dzięki jego determinacji niektórzy z małych więźniów przeżyli to piekło na ziemi i mogli dać świadectwo temu, że nawet w tak trudnych chwilach liczy się człowieczeństwo – podkreślił Jeżewicz.

Odznaczeni Medalem „Virtus et Fraternitas” w roku 2026

W roku 2026 Medal „Virtus et Fraternitas” otrzymało 18 osób z 7 krajów. Odznaczone osoby zasłużyły się w sposób wyjątkowy swoją postawą bezinteresownej pomocy wobec Polaków, dorosłych i dzieci, w różnych okresach XX wieku, na trzech kontynentach. Wśród Odznaczonych znaleźli się:

Tadanori Ishiguro, Narinobu Hirayama, Fumi Matsuzawa (Japonia) oraz Anna Bielkiewicz i Józef Jakóbkiewicz (Polska) – w latach 1919–1922, ze wsparciem Ministerstwa Spraw Zagranicznych i Ministerstwa Wojny Japonii oraz Japońskiego Czerwonego Krzyża uratowali 765 polskich dzieci z ogarniętej rewolucją i wojną domową Syberii i Mandżurii, w dużej mierze sierot, które po kilkumiesięcznym pobycie w Japonii przeznaczonym na dojście do zdrowia i wypoczynek, mogły powrócić do Polski. Szczególnie poruszająca jest historia Fumi Matsuzawy, 20-letniej pielęgniarki, która ofiarnie opiekując się najciężej chorymi polskimi dziećmi zaraziła się tyfusem i zmarła, ale wszystkie dzieci przeżyły.

Klára Andrássy Odescalchi (Węgry) – w latach 1939-1941 współzałożycielka i wiceprzewodnicząca Węgiersko-Polskiego Komitetu Opieki nad Uchodźcami, zajmującego się na masową skalę pomocą tysiącom uchodźców z okupowanej Polski i potajemną ewakuacją polskich żołnierzy na Zachód. Zagrożona niemieckimi represjami za swoją działalność, musiała opuścić Węgry, podczas ewakuacji zginęła w bombardowaniu w czasie inwazji Niemiec na Jugosławię w roku 1941.

Lorna Bale i Ann Jacques (Nowa Zelandia) – w grudniu 1941 roku założyły Polish Army League (Ligę Armii Polskiej) by moralnie i materialnie wspierać polskich żołnierzy walczących na Bliskim Wschodzie i we Włoszech u boku Nowozelandczyków. Opieką objęto niemal 8 tysięcy żołnierzy. Stowarzyszenie, do którego należało około 6 tysięcy osób, działało do 1946 roku. Przyczyniło się też do przyjęcia w 1944 roku polskich sierot z terenu ZSRS i stworzenia dla nich obozu w Pahiatua.

Adolf Dahl, Hans Dahl i Niels Jørgensen (Norwegia) – jako członkowie norweskiego ruchu oporu latem 1942 roku dwukrotnie pomogli polskim jeńcom zbiegłym z obozów w próbach przedostania się do Szwecji. Za pierwszym razem dwaj Polacy bezpiecznie dotarli do celu. Druga próba zakończyła się niepowodzeniem. Dwaj Polacy zostali schwytani przez Niemców, aresztowano także Norwegów, którzy zostali uwięzieni w obozie na 6 miesięcy. Po wyjściu na wolność kontynuowali działalność konspiracyjną.

Maria Trojan, Stefania Mudra i Maria Trojan (Ukraina) – Ukrainka Maria Trojan (z domu Stroczan) zamężna z Polakiem Pawłem Trojanem miała dwie córki, Marię i Stefanię (wyszła za mąż za Michała Mudrego). Zesłane w 1940 roku do Kazachstanu, opiekowały się tam polskim chłopcem, Bogumiłem Hałacińskim, którego ojciec zginął w Katyniu, a matka zmarła na zesłaniu. W 1944 roku, gdy otrzymały zgodę na powrót do domu, nielegalnie zabrały ze sobą także Bogumiła, umożliwiając mu powrót do Polski.

Emil Vogl (Czechy) – urodzony w osiadłej w Czechach niemieckiej rodzinie żydowskiego pochodzenia lekarz z Pragi w 1941 roku został zesłany do łódzkiego getta. W 1943 roku skierowano go do niemieckiego obozu dla polskich dzieci przy ul. Przemysłowej w Łodzi (Polen-Jugendverwahrlager der Sicherheitspolizei in Litzmannstadt), gdzie szerzył się tyfus. Dzięki ofiarnej pracy Emila Vogla choroba została opanowana. Z narażeniem życia organizował przemyt brakujących leków. W sierpniu 1944 roku został wywieziony do Auschwitz, a stamtąd do kolejnych obozów. Przeżył. Po wojnie w ramach tzw. Akce Zámky niósł pomoc dzieciom różnych narodowości powracającym z obozów koncentracyjnych.

Zofia Teliga (Polska) – mieszkanka Wołynia, w 1940 roku deportowana do obwodu archangielskiego na dalekiej północy ZSRR. Po „amnestii” w 1941 roku wyjechała do Armii Andersa w Azji Centralnej. Organizowała opiekę i ewakuację polskich dzieci, kierowała polskim domem dziecka w Turkiestanie. Do 1945 roku pozostała w ZSRS i działała tam na rzecz polskich zesłańców, przyczyniając się do powrotu do kraju około 250 tysięcy Polaków. Po wojnie wróciła do Polski. Jeszcze w latach 90. XX wieku skutecznie działała na rzecz repatriacji Polaków z Kazachstanu.

Erling Berg i Leif Myklebust (Norwegia) – wobec przymusowej mobilizacji do pracy na rzecz Niemców, latem 1944 roku postanowili uciec z Norwegii do neutralnej Szwecji. Podczas przeprawy przez góry napotkali poważnie kontuzjowanego Polaka, Michała Nowackiego, który wraz z grupą uciekinierów z położonego za kołem podbiegunowym niemieckiego obozu w Fauske także próbował przedostać się do Szwecji. Nowacki, pozostawiony przez kolegów, którzy mieli sprowadzić pomoc, od tygodnia był sam, cztery dni wcześniej skończyło mu się jedzenie. Norwegowie nakarmili go i zabrali ze sobą. Po dniu marszu dotarli do szwedzkiego posterunku wojskowego skąd wezwali samolot sanitarny który zabrał Polaka do szpitala.

Szczegółowe informacje o osobach odznaczonych w załącznikach na dole strony (okolicznościowy folder oraz biogramy odznaczonych) oraz pod poniższym linkiem.

O medalu „Virtus et Fraternitas”

Medal „Virtus et Fraternitas” jest odznaczeniem przyznawanym przez Prezydenta RP osobom zasłużonym w niesieniu pomocy Polakom lub obywatelom polskim innych narodowości, którzy byli ofiarami zbrodni sowieckich, nazistowskich zbrodni niemieckich, zbrodni z pobudek nacjonalistycznych lub innych przestępstw stanowiących zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości oraz zbrodnie wojenne, popełnione w okresie od 8 listopada 1917 r. do 31 lipca 1990 r. Odznaczenie mogą także otrzymać osoby podejmujące działania dla upamiętnienia tych ofiar. Medal „Virtus et Fraternitas” to symbol pamięci i wdzięczności wobec cudzoziemców, którzy nieśli pomoc polskim ofiarom, udzielali schronienia, dzielili się żywnością, wystawiali fałszywe dokumenty, zabiegali o lepsze warunki w obozach dla uchodźców czy dokumentowali działania wojenne.

Kandydatów do odznaczenia Medalem przedstawia Prezydentowi RP Dyrektor Instytutu Pileckiego, po uzyskaniu pozytywnej opinii Rady Pamięci działającej przy Instytucie Pileckiego oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Medal Virtus et Fraternitas przyznawany jest od 2019 r. Do tej pory został przyznany 78 osobom pochodzącym z 15 krajów świata. Dziś do grona uhonorowanych dołączyło kolejnych 18 odznaczonych z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski.

Wystawa plenerowa Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026

Uroczystości przyznania Medalu towarzyszy wystawa plenerowa na Krakowskim Przedmieściu 15 (przed Kordegardą), prezentująca sylwetki Odznaczonych wraz z historiami dotyczącymi charakteru pomocy Polakom.

Wystawa dostępna jest w dniach 29 października-18 listopada.

Relacja z gali wręczania [29.10, Belweder]

Do pobrania