Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja - Instytut Pileckiego

Panel dyskusyjny podczas wydarzenia dotyczącego sztucznej inteligencji w archiwach. Grupa prelegentów siedzi w fotelach na scenie i słucha wystąpienia.

09.10.2026 (PT)

Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja

30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.

Panel dyskusyjny podczas wydarzenia dotyczącego sztucznej inteligencji w archiwach. Grupa prelegentów siedzi w fotelach na scenie i słucha wystąpienia.
Fot. Karolina Szatkowska / Instytut Pileckiego
Wydarzenie przyciągnęło licznych przedstawicieli środowisk naukowych oraz instytucji pamięci z całej Polski. W obradach i dyskusjach uczestniczyli archiwiści, bibliotekarze, dokumentaliści, historycy oraz specjaliści z zakresu humanistyki cyfrowej i nowych technologii.

Głównym celem konferencji było stworzenie przestrzeni do rozmowy o wyzwaniach, jakie rozwój sztucznej inteligencji stawia przed osobami pracującymi ze źródłami historycznymi.

Konferencję otworzył Dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj. Podczas otwarcia odczytano również list skierowany do uczestników wydarzenia przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, dr. Pawła Pietrzyka.

Archiwista i firmy technologiczne

Program jednodniowego wydarzenia obejmował 15 referatów i wykład specjalny poświęcone cyfrowej transformacji sektora dziedzictwa kulturowego. Wśród poruszanych tematów znalazły się m.in. potrzeba odpowiedniego kształcenia kadr oraz rola historyków i archiwistów, których kompetencje w zakresie krytyki źródeł pozwalają identyfikować błędy i korygować tzw. „halucynacje” sztucznej inteligencji. Dyskutowano również o etyce, suwerenności danych i bezpieczeństwie cyfrowym. Podkreślano ryzyko związane z niekontrolowanym udostępnianiem dokumentów archiwalnych zagranicznym firmom technologicznym, wskazując na potrzebę korzystania z bezpiecznych, lokalnych narzędzi. Zwrócono także uwagę na wyzwania wynikające z rosnącej aktywności botów internetowych, które automatycznie przeszukują zasoby cyfrowe.

Rola historyka

Podczas obrad akcentowano konieczność stałego nadzoru człowieka nad pracą maszyn oraz dbałość o autentyczność relacji ze świadkami historii. Szczególną uwagę poświęcono opracowywaniu materiałów dotyczących trudnych i traumatycznych zeznań z XX wieku – zaznaczono przy tym, że algorytmy mogą wspierać badaczy, ale nigdy nie powinny zastępować wrażliwości i empatii historyka.

Od teorii do praktyki 

W części praktycznej zaprezentowano konkretne próby zastosowania nowoczesnych technologii, m.in. przy automatycznym odczytywaniu pisma ręcznego, starych formularzy, kart kartotecznych i nagrań dźwiękowych, tworzeniu opisów fotografii dla osób z niepełnosprawnościami wzroku czy łączeniu sztucznej inteligencji z cyfrowymi mapami. Głównym partnerem wydarzenia było Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe (PCSS) – ośrodek naukowo-badawczy odpowiedzialny m.in. za stworzenie systemu dLibra, czyli pierwszego polskiego oprogramowania do budowy bibliotek cyfrowych (wykorzystywanego m.in. przez Archiwum Instytutu Pileckiego i portal Zapisy Terroru). Wykład specjalny wygłosił dr Paweł Marciniak z PCSS, który zaprezentował zaplecze komputerowe dla sektora kultury na przykładzie polskiej Fabryki AI PIAST-AI.

Wnioski i perspektywy na przyszłość

Konferencja pokazała, że polskie środowisko archiwalne i naukowe dostrzega potencjał sztucznej inteligencji, podkreślając jednocześnie znaczenie krytycznego podejścia do nowych technologii i dbałości o prawdę historyczną.

Dziękujemy wszystkim prelegentom i uczestnikom za liczną obecność oraz inspirujące dyskusje. Mamy nadzieję, że konferencja przyczyniła się do wymiany wiedzy i doświadczeń, a także zainicjowała trwałą współpracę międzyinstytucjonalną. Istotnym podsumowaniem wydarzenia będzie publikacja pokonferencyjna, która zbierze poruszane zagadnienia i wnioski przedstawione podczas wystąpień.

Zobacz także

  • Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
    Grafika projektu 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”

    Aktualności

    Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”

    Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.

  • 86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej

    Aktualności

    86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej

    16 listopada 2026 roku przy zachowanym fragmencie muru getta na terenie XII Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza (ul. Sienna 53 w Warszawie) odbyła się ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę zamknięcia granic getta warszawskiego. W wydarzeniu wziął udział dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj.

  • Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa

    Aktualności

    Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa

    12 listopada 2026 roku w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej odbyła się wizyta studyjna uczestników projektu „Liderzy Polonii 2026”. Blisko 40 działaczy i przedstawicieli organizacji polonijnych z całego świata poznało nasze narzędzia dokumentowania historii XX wieku oraz dobre praktyki w zakresie edukacji historycznej.

  • Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku

    Aktualności

    Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku

    11 listopada 2026 roku Instytut Pileckiego uczestniczył jako partner w festiwalu „Wspólna Niepodległa” w Warszawie, organizowanym przez Muzeum Historii Polski z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Odwiedzający Cytadelę Warszawską oraz Krakowskie Przedmieście wzięli udział w grze terenowej, pokazach rekonstrukcji historycznej Armii Ochotniczej z 1920 roku, seansach filmowych, badaniach archiwalnych w bazie „Zapisy Terroru” oraz symulacji wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 1919 roku, w której zwyciężyła Irena Kosmowska (52 głosy).

  • Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa

    Aktualności

    Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa

    W 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów Instytut Pileckiego zorganizował niezwykłe wybory.

  • Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

    Aktualności

    Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

    4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.

  • Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
    Grupa ludzi siedzących w kręgu na krzesłach składanych podczas warsztatów w nowoczesnej sali ekspozycyjnej z gablotami i tablicami informacyjnymi.

    Aktualności

    Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”

    W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.

  • Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    Aktualności

    Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.

  • Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Aktualności

    Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski. 

  • Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
    Zdjęcie Damiana Markowskiego.

    Aktualności

    Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski

    W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.

  • The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Aktualności

    The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.

  • Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA

    Aktualności

    Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA

    W związku z powracającą w przestrzeni publicznej dyskusją na temat batalionu „Nachtigall”, dr hab. Tomasz Chinciński, profesor Instytutu Pileckiego, przypomina kluczowe fakty ustalone przez historyków.