Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja - Instytut Pileckiego
09.10.2026 (PT)
Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.
Głównym celem konferencji było stworzenie przestrzeni do rozmowy o wyzwaniach, jakie rozwój sztucznej inteligencji stawia przed osobami pracującymi ze źródłami historycznymi.
Konferencję otworzył Dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj. Podczas otwarcia odczytano również list skierowany do uczestników wydarzenia przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, dr. Pawła Pietrzyka.
Archiwista i firmy technologiczne
Program jednodniowego wydarzenia obejmował 15 referatów i wykład specjalny poświęcone cyfrowej transformacji sektora dziedzictwa kulturowego. Wśród poruszanych tematów znalazły się m.in. potrzeba odpowiedniego kształcenia kadr oraz rola historyków i archiwistów, których kompetencje w zakresie krytyki źródeł pozwalają identyfikować błędy i korygować tzw. „halucynacje” sztucznej inteligencji. Dyskutowano również o etyce, suwerenności danych i bezpieczeństwie cyfrowym. Podkreślano ryzyko związane z niekontrolowanym udostępnianiem dokumentów archiwalnych zagranicznym firmom technologicznym, wskazując na potrzebę korzystania z bezpiecznych, lokalnych narzędzi. Zwrócono także uwagę na wyzwania wynikające z rosnącej aktywności botów internetowych, które automatycznie przeszukują zasoby cyfrowe.
Rola historyka
Podczas obrad akcentowano konieczność stałego nadzoru człowieka nad pracą maszyn oraz dbałość o autentyczność relacji ze świadkami historii. Szczególną uwagę poświęcono opracowywaniu materiałów dotyczących trudnych i traumatycznych zeznań z XX wieku – zaznaczono przy tym, że algorytmy mogą wspierać badaczy, ale nigdy nie powinny zastępować wrażliwości i empatii historyka.
Od teorii do praktyki
W części praktycznej zaprezentowano konkretne próby zastosowania nowoczesnych technologii, m.in. przy automatycznym odczytywaniu pisma ręcznego, starych formularzy, kart kartotecznych i nagrań dźwiękowych, tworzeniu opisów fotografii dla osób z niepełnosprawnościami wzroku czy łączeniu sztucznej inteligencji z cyfrowymi mapami. Głównym partnerem wydarzenia było Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe (PCSS) – ośrodek naukowo-badawczy odpowiedzialny m.in. za stworzenie systemu dLibra, czyli pierwszego polskiego oprogramowania do budowy bibliotek cyfrowych (wykorzystywanego m.in. przez Archiwum Instytutu Pileckiego i portal Zapisy Terroru). Wykład specjalny wygłosił dr Paweł Marciniak z PCSS, który zaprezentował zaplecze komputerowe dla sektora kultury na przykładzie polskiej Fabryki AI PIAST-AI.
Wnioski i perspektywy na przyszłość
Konferencja pokazała, że polskie środowisko archiwalne i naukowe dostrzega potencjał sztucznej inteligencji, podkreślając jednocześnie znaczenie krytycznego podejścia do nowych technologii i dbałości o prawdę historyczną.
Dziękujemy wszystkim prelegentom i uczestnikom za liczną obecność oraz inspirujące dyskusje. Mamy nadzieję, że konferencja przyczyniła się do wymiany wiedzy i doświadczeń, a także zainicjowała trwałą współpracę międzyinstytucjonalną. Istotnym podsumowaniem wydarzenia będzie publikacja pokonferencyjna, która zbierze poruszane zagadnienia i wnioski przedstawione podczas wystąpień.
Zobacz także
- Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Aktualności
Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski.
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.
- Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
Aktualności
Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
W związku z powracającą w przestrzeni publicznej dyskusją na temat batalionu „Nachtigall”, dr hab. Tomasz Chinciński, profesor Instytutu Pileckiego, przypomina kluczowe fakty ustalone przez historyków.
- „Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
Aktualności
„Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
17 października 2026 roku publiczność zgromadzona w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego wysłuchała drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” o Sewerynnie Szmaglewskiej.
- „Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Aktualności
„Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Czy Witold Pilecki podjął się najniebezpieczniejszej misji II wojny światowej? Jak trafił do Auschwitz? Czy rzeczywiście budował tam konspirację? Zapraszamy do obejrzenia podcastu Muzeum Historii Polski z udziałem dyrektora Instytutu Pileckiego Karola Madaja.
- Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Aktualności
Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Przez trzy dni (9–11 października) festiwal „Wolskie Ostańce” zapraszał do zatrzymania się i spojrzenia na Warszawę z nowej perspektywy — poprzez osobiste historie, miejsca naznaczone pamięcią oraz to, co wciąż trwa pomiędzy znikaniem a trwaniem.
- Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Aktualności
Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Jakie były źródła błędnych ocen w polityce Niemiec wobec Rosji? Których ostrzeżeń nie chciano usłyszeć i dlaczego? Jakie wnioski z tej historii wynikają dziś dla Niemiec, Polski i Ukrainy oraz dla bezpieczeństwa Europy? Dlaczego tak długo ignorowano sygnały ostrzegawcze i głosy płynące m.in. z Polski i Ukrainy? Jaką rolę odegrały w tym interesy gospodarcze, kalkulacje polityczne?
- Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
8 października w ogrodzie Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej odbyło się wyjątkowe wydarzenie – jubileusz 10-lecia działalności instytucji.
- Festiwal „Wolskie Ostańce”
Aktualności
Festiwal „Wolskie Ostańce”
Co zostaje z miasta, które nieustannie się zmienia? Co trwa mimo wyburzeń, nowych inwestycji i zacierania śladów pamięci? I kim są współcześni „ostańcy”? Festiwal „Wolskie Ostańce” to wielowymiarowe wydarzenie poświęcone relacji między miastem, pamięcią i ludźmi.
- Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Aktualności
Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Dokument „Jedna wskazówka” o Obławie Augustowskiej, autorstwa Martyny Wojtkowskiej z Instytutu Pileckiego, otrzymał pierwsze wyróżnienie podczas 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni.
- „Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
„Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
6 października pracownicy Instytutu Pileckiego brali udział w „Spotkaniu z Patronem” organizowanym przez Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej.