Rocznica zbrodni dokonanej na rodzinie Domańskich. Zginęli za pomoc Żydom - Instytut Pileckiego
Rocznica zbrodni dokonanej na rodzinie Domańskich. Zginęli za pomoc Żydom
Mijają 83 lata od zbrodni dokonanej na trzech mieszkańcach Rzążewa na Mazowszu. Zamordowali ich niemieccy żandarmi za pomoc udzieloną Żydom.
Piotr Domański wraz z dwoma synami, Franciszkiem i Antonim, mieszkali we wsi Rzążew niedaleko Zbuczyna. Żona Piotra zmarła jeszcze przed wybuchem wojny. Mężczyźni prowadzili duże gospodarstwo rolne, z którego się utrzymywali. W okolicy znani byli ze swej pracowitości i życzliwości wobec innych.
Pomoc okazana Żydom
Gdy Niemcy pod koniec sierpnia 1942 roku rozpoczęli akcję likwidowania gett w Łosicach, Mordach i Siedlcach, wielu Żydów podjęło ucieczkę i poszukiwało kryjówki. Pomimo grożącej kary śmierci, Domańscy zdecydowali się pomóc kilku lub nawet kilkunastu zbiegom, prawdopodobnie z getta w Mordach. W jednej ze swoich stodół, na kolonii wsi Wielgorz, razem z uciekinierami zbudowali podziemny schron, w którym ich ukryli. Pod osłoną nocy dostarczali im żywność.
W zamian za pomoc, Żydzi, przy zachowaniu ostrożności, pomagali w pracach na roli. Zostali jednak zauważeni, a do Domańskich zaczęły docierać ostrzeżenia, że wzbudzają zainteresowanie niemieckiej żandarmerii.
Brutalna zbrodnia
8 kwietnia 1943 roku, około południa, na posesję Domańskich wtargnęli żandarmi. Całą trójkę brutalnie wyprowadzili na podwórko. Gdy mężczyźni nie przyznali się do udzielania pomocy Żydom, w zemście zostali poddani torturom. Ledwo przytomnych wywieziono do pobliskiego lasu w Radzikowie-Stopkach i zastrzelono.
Piotra, Franciszka i Antoniego Domańskich pochowano we wspólnej mogile na cmentarzu w Zbuczynie. W dniu pogrzebu Niemcy zabronili rodzinie wstępu do kościoła. Nie wiadomo, jaki los spotkał ratowanych Żydów.
Instytut Pileckiego uhonorował rodzinę Domańskich 28 maja 2021 roku w Rzążewie. Tuż przy kaplicy odsłonięto tablicę poświęconą pamięci Piotra, Franciszka i Antoniego.
O programie
„Zawołani po imieniu” to program realizowany przez Instytut Pileckiego, który przywraca pamięć o obywatelach II Rzeczypospolitej – Polakach oraz przedstawicielach innych narodowości i grup etnicznych żyjących w granicach II RP – zamordowanych przez Niemców za udzielanie pomocy Żydom w czasie Zagłady.
Zobacz także
- Kwiecień w Instytucie Pileckiego. Harmonogram wydarzeń
Aktualności
Kwiecień w Instytucie Pileckiego. Harmonogram wydarzeń
Zachęcamy do zapoznania się z harmonogramem naszych działań na najbliższe tygodnie. Oto, co Instytut Pileckiego przygotował w kwietniu:
- Radosnych Świąt Wielkanocnych!
Aktualności
Radosnych Świąt Wielkanocnych!
Szanowni Państwo! Z okazji nadchodzących Świąt Wielkanocnych pragnę złożyć Państwu najserdeczniejsze życzenia.
- Instytut Pileckiego – zadania ustawowe i ich realizacja | Komunikat
Aktualności
Instytut Pileckiego – zadania ustawowe i ich realizacja | Komunikat
Instytut Pileckiego postanowił ogólnie zapoznać opinię publiczną z podstawami swojego działania w związku z pojawiającymi się w przestrzeni publicznej dyskusjami dotyczącymi finansowania i celów działalności Instytutu Pileckiego. Większość zgłaszanych wątpliwości wynika z nieporozumień dotyczących specyfiki Instytutu Pileckiego, który łączy zadania z różnych obszarów administracji państwowej.
- Spotkanie autorskie wokół książki „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945”
Aktualności
Spotkanie autorskie wokół książki „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945”
– Historia pozbawiona wątku ekonomii, wątku gospodarczego zawsze będzie opowieścią ułomną i niepełną – mówił podczas spotkania prof. Damian Markowski.
- Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości
Aktualności
Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości
Debata pt. „Kultura pamięci o Polakach ratujących Żydów”, która odbyła się 27 marca 2026 r. w Muzeum Niepodległości w Warszawie, stanowiła element obchodów III Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów oraz 10. rocznicy otwarcia wystawy stałej w Muzeum w Markowej.
- Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom
Aktualności
Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom
Mija 83. rocznica zbrodni w Brzózie Królewskiej. Tego dnia w 1943 roku zginęli Katarzyna i Sebastian Kazakowie. Zostali zamordowani przez niemieckich żandarmów za pomoc niesioną Żydom w czasie okupacji. Małżeństwo zostało uhonorowane w ramach programu „Zawołani po Imieniu”.
- Wystawa „Warszawa na nowo” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego
Aktualności
Wystawa „Warszawa na nowo” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego
24 marca w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego (IP) odbył się się wernisaż wystawy „Warszawa na nowo. Fotografie reporterskie 1945–1949" przygotowanej we współpracy IP i DSH (Domu Spotkań z Historią). Wystawę można zwiedzać do końca sierpnia 2026 roku.
- Ogłoszenie | Konkurs na stypendia finansowe na badania naukowe pn. „Pochodzenie dóbr kultury utraconych w okresie okupacji niemieckiej w Polsce” (PL, DE)
Aktualności
Ogłoszenie | Konkurs na stypendia finansowe na badania naukowe pn. „Pochodzenie dóbr kultury utraconych w okresie okupacji niemieckiej w Polsce” (PL, DE)
Ogłoszenie o konkursie na stypendia finansowe na badania naukowe w Instytucie Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego, oddział zamiejscowy w Berlinie.
- „Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
Aktualności
„Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
W środę 25 marca Instytut Pileckiego zainaugurował nowy projekt: cykl pokazów „Niemi świadkowie”. W warszawskiej galerii w Domu Bez Kantów zaprezentowano zwiedzającym i dziennikarzom gabloty z historycznymi przedmiotami – pamiątkami po „Zawołanych po imieniu” z rodzin Ulmów i Stawarskich – zamordowanych za niesienie pomocy Żydom.
- „Zawołani po Imieniu”. Upamiętniono rodziny Stawarskich i Singerów
Aktualności
„Zawołani po Imieniu”. Upamiętniono rodziny Stawarskich i Singerów
W Sieniawie na Podkarpaciu odbyło się uroczyste upamiętnienie rodzin Stawarskich i Singerów. W czasie II wojny światowej Wiktoria i Mateusz Stawarscy zginęli z rąk niemieckich okupantów za ukrywanie żydowskiej rodziny. To kolejna odsłona sztandarowego programu Instytutu „Zawołani po Imieniu”.
- Druga debata z cyklu „Berlin w Warszawie”. Rozmowa o reparacjach i zadośćuczynieniu [wideo]
Aktualności
Druga debata z cyklu „Berlin w Warszawie”. Rozmowa o reparacjach i zadośćuczynieniu [wideo]
„Zadośćuczynienie, odszkodowania, reparacje: co jest realne, co jest symboliczne?" - pod takim tytułem odbyła się druga debata w cyklu „Berlin w Warszawie”. Znawcy tematyki polsko-niemieckiej przedstawili różne punkty widzenia na trudne relacje między oboma narodami.
- Rocznica śmierci Franciszka Andrzejczyka. Zginął za pomoc Żydom w czasie okupacji
Aktualności
Rocznica śmierci Franciszka Andrzejczyka. Zginął za pomoc Żydom w czasie okupacji
20 marca mija 83. rocznica zbrodni w Czyżewie (woj. podlaskie). Za pomoc Żydom w czasie wojny zginął z rąk niemieckich żandarmów Franciszek Andrzejczyk.