Relacja z konferencji „Postawy mniejszości niemieckich w okupowanej Europie (1939-1945). Metody badań, społeczne konteksty i powojenne konsekwencje" - Instytut Pileckiego
02.12.2025 (WT)
Relacja z konferencji „Postawy mniejszości niemieckich w okupowanej Europie (1939-1945). Metody badań, społeczne konteksty i powojenne konsekwencje"
W dniach 20–21 listopada 2025 r. w Berlinie odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa poświęcona problematyce postaw ludności niemieckiej w warunkach okupacji oraz ich powojennych losów.
„Die Haltung der deutschen Minderheiten im besetzten Europa (1939–1945). Forschungsmethoden, soziale Kontexte und Nachkriegsfolgen”
Konferencję zorganizowały: Instytut Pileckiego, Instytut Pileckiego w Berlinie oraz Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk w Berlinie. Obrady odbyły się w siedzibie Centrum przy Majakowskiring 47 w Berlinie.
W pierwszym dniu uczestnicy wysłuchali referatów poświęconych postawom mniejszości niemieckich w różnych regionach okupowanej Europy, ze szczególnym uwzględnieniem Europy Środkowo-Wschodniej. W przyjętym przez organizatorów szerokim ujęciu badawczym pojęcie to obejmowało również obszary Europy Południowo-Wschodniej, w tym Rumunię i Bułgarię, co znalazło odzwierciedlenie w wystąpieniach poświęconych m.in. mniejszościom niemieckim w tych krajach.
Wśród prelegentów znaleźli się m.in. Gerhard Wolf, Ottmar Trască, Thomas Bohn, Tomasz Chinciński, Piotr Madajczyk, Joanna Nikel, Marcin Przegiętka, Monika Napora, Ryszard Kaczmarek, Grzegorz Bębnik oraz Michał Turski. Referatom towarzyszyły komentarze i dyskusje prowadzone przez Andreja Angricka, Isabel Röskau-Rydel, Gerharda Wolfa i Piotra Madajczyka.
Drugi dzień konferencji miał charakter panelowy i został poświęcony dyskusjom nad nowymi publikacjami dotyczącymi dziejów i pamięci o mniejszościach niemieckich w Europie Środkowo-Wschodniej. Odbyły się m.in. debaty wokół książek Ryszarda Kaczmarka (Czy jestem Niemcem? Przesiedleńcy z Polski do RFN i NRD w latach 1950–1991), Isabel Röskau-Rydel (Deutsche im Distrikt Krakau 1939‑1945. Minderheit, Volksgemeinschaft, Besatzer) oraz Adama Dziuroka (Osądzenie przestępstw okresu II wojny światowej przez specjalny sąd karny w Katowicach w latach 1945‑1946).
Jednym z celów konferencji była prezentacja najnowszych wyników badań nad postawami i sprawczością (agency) mniejszości niemieckich w warunkach okupacji, z uwzględnieniem zróżnicowania postaw, kontekstów społecznych oraz powojennych mechanizmów odpowiedzialności i rozliczeń. Uczestnicy podejmowali również refleksję nad przełamywaniem stereotypowego obrazu jednolitej „Volksgemeinschaft” oraz nad znaczeniem badań mikrohistorycznych w tym obszarze. Cel ten został osiągnięty poprzez przedstawienie cząstkowych wyników badań realizowanych w ramach projektu „Polscy Niemcy 1939–1945. Postawy i sytuacja obywateli polskich narodowości niemieckiej na ziemiach wcielonych do III Rzeszy i w Generalnym Gubernatorstwie” (NPRH/DN/SN/0105/2023/12) oraz pogłębioną dyskusję nad nimi, prowadzoną podczas poszczególnych paneli i sekcji tematycznych.
Zobacz także
- Monografia Wydawnictwa Instytutu Pileckiego z prestiżową nagrodą Homo-Verbum-Locus
Aktualności
Monografia Wydawnictwa Instytutu Pileckiego z prestiżową nagrodą Homo-Verbum-Locus
Książka dr Joanny Nikel „Terror niemiecki w powiecie Mińsk Mazowiecki 1939–1944. Wojna i rozliczenia”, opublikowana nakładem Wydawnictwa Instytutu Pileckiego, wygrała drugą edycję Konkursu Homo-Verbum-Locus. Spośród finałowej piątki nominowanych tytułów publikacja ta otrzymała najwyższe uznanie jury konkursowego.
- Czego Niemcy uczą się o polskiej historii? Relacja ze spotkania cyklu „Berlin w Warszawie” [wideo]
Aktualności
Czego Niemcy uczą się o polskiej historii? Relacja ze spotkania cyklu „Berlin w Warszawie” [wideo]
Czego młodzi Niemcy mogą dowiedzieć się o historii Polski – zarówno w szkole, jak i poza nią? To pytanie stanowiło oś dyskusji podczas kolejnego spotkania z cyklu „Berlin w Warszawie”. Uczestnicy debatowali nad obecnością i sposobem prezentowania historii Polski oraz niemieckiej okupacji w niemieckim systemie edukacji i nie tylko.
- Brytyjski „The Times”: Hanna Radziejowska i Eva Yakubovska o sowieckich pomnikach w Berlinie
Aktualności
Brytyjski „The Times”: Hanna Radziejowska i Eva Yakubovska o sowieckich pomnikach w Berlinie
5 czerwca 2026 r. na łamach brytyjskiego „The Times” – zarówno w wersji internetowej, jak i w skróconej formie drukowanej – ukazała się rozmowa Elisabeth Rushton z Hanną Radziejowską i Evą Yakubovską poświęcona kontrowersjom wokół sowieckich pomników w Berlinie.
- Prof. Markowski dla Onet.pl: Ukraina może się obawiać, jak to wszystko zostanie odkryte
Aktualności
Prof. Markowski dla Onet.pl: Ukraina może się obawiać, jak to wszystko zostanie odkryte
— Po stronie ukraińskiej jest obawa przed pokazywaniem fotografii dołów śmierci z polskimi ofiarami tamtej zbrodni. To są pola śmierci — komentuje w rozmowie z Onetem prof. Damian Markowski z Instytutu Pileckiego, po tym jak prezydent Wołodymyr Zełenski podjął decyzję o uhonorowaniu Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA).
- Książka wydana przez Instytut Pileckiego nagrodzona w prestiżowym Konkursie ACADEMIA 2026!
Aktualności
Książka wydana przez Instytut Pileckiego nagrodzona w prestiżowym Konkursie ACADEMIA 2026!
„Korespondencja Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, t. III. 1943” w opracowaniu Aleksandry Kmak-Pamirskiej i Barbary Świtalskiej-Starzeńskiej została wyróżniona w 19. edycji Konkursu na najlepszą książkę akademicką i naukową ACADEMIA 2026.
- „Instytut Pileckiego bierze pod lupę niemieckie podręczniki do historii” | Marek Kozubal w „Rzeczpospolitej”
Aktualności
„Instytut Pileckiego bierze pod lupę niemieckie podręczniki do historii” | Marek Kozubal w „Rzeczpospolitej”
Jaką opowieść o Polsce otrzymują młodzi Niemcy: od tragicznego roku 1939 i brutalnej okupacji, przez dylematy granic, aż po współczesne problemy? Co dla niemieckiego odbiorcy jest oczywistością, a w Polsce wciąż budzi sprzeciw lub poczucie zniekształcenia historii? - Marek Kozubal zaprasza na kolejną debatę "Berlin w Warszawie" na łamach "Rzeczpospolitej".
- „Moje miejsce na ziemi” | Wystawa prac powstałych podczas pleneru malarskiego Festiwalu Pileckiego
Aktualności
„Moje miejsce na ziemi” | Wystawa prac powstałych podczas pleneru malarskiego Festiwalu Pileckiego
Do 9 czerwca w foyer Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej w Warszawie można oglądać wystawę prac powstałych podczas pleneru malarskiego „Moje miejsce na ziemi”, zorganizowanego w ramach Festiwalu Pileckiego z okazji 125. rocznicy urodzin Witolda Pileckiego.
- Dziękujemy, że byliście z nami! Tak upłynął nam Festiwal Pileckiego
Aktualności
Dziękujemy, że byliście z nami! Tak upłynął nam Festiwal Pileckiego
Festiwal Rotmistrza dobiegł końca, jednak towarzyszące mu spotkania, rozmowy i emocje zostaną z nami na długo.
- Karol Madaj o albumie „Witold Pilecki (1901–1948)”
Aktualności
Karol Madaj o albumie „Witold Pilecki (1901–1948)”
– Od początku wyróżniały go duża samoświadomość i silna wewnątrzsterowność – mówi o Witoldzie Pileckim Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego.
- 78. rocznica śmierci Witolda Pileckiego | Międzynarodowy Dzień Bohaterów Walki z Totalitaryzmem
Aktualności
78. rocznica śmierci Witolda Pileckiego | Międzynarodowy Dzień Bohaterów Walki z Totalitaryzmem
W Międzynarodowym Dniu Bohaterów Walki z Totalitaryzmem pamiętamy o Rotmistrzu i jego dziedzictwie.
- Wystawa MODEERN FREEDOM w Pilecki Institute NYC już otwarta!
Aktualności
Wystawa MODEERN FREEDOM w Pilecki Institute NYC już otwarta!
MODEERN FREEDOM – międzynarodowa wystawa sztuki współczesnej w nowojorskim oddziale Instytutu Pileckiego – jest już otwarta.
- Premiera albumu „Witold Pilecki (1901–1948)” i spotkanie z twórcami
Aktualności
Premiera albumu „Witold Pilecki (1901–1948)” i spotkanie z twórcami
19 maja w Instytucie Pileckiego przy ul. Siennej 82 w Warszawie odbyła się premiera albumu poświęconego rotmistrzowi Witoldowi Pileckiemu oraz dyskusja o jednej z najważniejszych postaci polskiej historii XX wieku.