Prof. Markowski dla Onet.pl: Ukraina może się obawiać, jak to wszystko zostanie odkryte - Instytut Pileckiego
05.06.2026 (PT)
Prof. Markowski dla Onet.pl: Ukraina może się obawiać, jak to wszystko zostanie odkryte
— Po stronie ukraińskiej jest obawa przed pokazywaniem fotografii dołów śmierci z polskimi ofiarami tamtej zbrodni. To są pola śmierci — komentuje w rozmowie z Onetem prof. Damian Markowski z Instytutu Pileckiego, po tym jak prezydent Wołodymyr Zełenski podjął decyzję o uhonorowaniu Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA).
3 czerwca prof. Damian Markowski, adiunkt w Ośrodku Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego, który przez wiele lat prowadził na Ukrainie badania dotyczące losów Polaków zamordowanych przez UPA podczas II wojny światowej, w rozmowie z Piotrem Olejarczykiem komentuje okoliczności kontrowersyjnej decyzji ukraińskiego prezydenta, by jedną z brygad nazwać im. bohaterów UPA, której członkowie w bestialski sposób wymordowali w latach 40. XX w. dziesiątki tysięcy Polaków na Wołyniu i w Galicji Wschodniej.
Historyk przyznał, że decyzja Zełenskiego nie była dla niego zaskoczeniem.
— To nie jest tak, że ten kult Ukraińskiej Powstańczej Armii i Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów się pojawił nagle i że jego nie było przed majem 2026 r. Nie, tak naprawdę on dojrzewał, odkąd Ukraina jako państwo wyzwoliła się, przynajmniej częściowo, z rosyjskiego nadzoru w 2014 r. Ten kult nabrzmiewał i przybierał na sile — podkreślił prof. Markowski.
— Mit o bohaterskiej UPA jest mitem, który zjada samą Ukrainę — zauważył prof. Markowski.
Przypomniał o tym, że w UPA były rozkazy, które nakazywały mordować Żydów, którym udało się jakimś cudem przetrwać Holokaust na Wołyniu czy w Galicji Wschodniej. — Były też ukraińskie ofiary. One padały z rąk ukraińskiego nacjonalistycznego podziemia do początku lat 50. XX w. To są tysiące osób. Od 1945 r. największą część ofiar UPA stanowili już Ukraińcy. Były to niezwykle brutalne mordy dokonywane na wszystkich tych, których podejrzewano o współpracę z sowieckim okupantem. Były to zbrodnie dokonywane na całych rodzinach.
Badacz zwrócił także uwagę, że w Polsce często przecenia się własne znaczenie w oczach Ukrainy.
— Aktualne elity ukraińskie przykładają mniejszą wagę do relacji z Polską, również dlatego, że uwierzyły, iż mogą przejąć rolę Polski jako regionalnego lidera w przypadku zwycięskiej wojny z Rosją — podkreślił.
Pamięć i badania historyczne
Zdaniem prof. Markowskiego na Ukrainie wciąż brakuje pogłębionych badań poświęconych polskim ofiarom zbrodni wołyńskiej i wydarzeń w Galicji Wschodniej. Dominująca narracja przedstawia natomiast UPA przede wszystkim jako formację o niemal niekwestionowanym statusie bohatera narodowego. — To wszystko jest tam widziane z poziomu bastionu, który jest uświęcony ideą nieskalanej Ukraińskiej Powstańczej Armii. Tamtejsi historycy mówią o tzw. drugiej wojnie polsko-ukraińskiej. To jest hasło lansowane przede wszystkim przez Wołodymyra Wiatrowycza, dawnego prezesa ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. On stwierdził, że owszem, do zbrodni na Polakach dochodziło, ale to Polacy wywołali ten konflikt i jeżeli chodzi o ofiary tamtych zbrodni, to była równowaga. Oczywiście nie jest to zgodne z prawdą.
— Jeżeli w to wszystko wchodzi machina państwowa, zaczyna dziać się coś niedobrego. W sytuacji, gdy przechodzi się do porządku dziennego nad gloryfikowaniem organizacji nie dość, że kolaborujących z hitlerowskimi Niemcami, to jeszcze organizacji ludobójczej – mówi profesor Damian Markowski.
Zapytany o liczbę nieodkrytych miejsc pochówku polskich ofiar zbrodni wołyńskiej i wydarzeń w Galicji Wschodniej, prof. Markowski podkreślił, że łatwiej wskazać liczbę ofiar, których szczątki udało się odnaleźć i godnie upamiętnić. Zwrócił uwagę, że do tej pory przeprowadzono jedynie kilkanaście ekshumacji, a do najważniejszych należały prace prowadzone przez dr. Leona Popka w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej. Nawet tam udało się odnaleźć jedynie część ofiar.
Ekshumacje
— Mówimy tutaj ciągle o setkach masowych mordów. To jest taka skala. To są takie, przepraszam, że tak powiem, pola śmierci. One ciągle czekają, aż możliwe będzie podniesienie tych szczątków i ich godny pochówek — zaznaczył.
— Ja tylko chciałem powiedzieć, że stronie polskiej zależy przede wszystkim na tym, aby ci ludzie zostali pochowani, aby można było postawić krzyż nad ich grobem. Przytoczę tu cytat, który był już wiele razy w tej dyskusji używany. „Tu nie o zemstę, a o pamięć wołają ofiary”.
Nie chodzi tutaj o to, by z Ukrainą walczyć. A o to, by nazwać zło złem. I by ci ludzie, którzy zostali wówczas pozbawieni życia, mogli doczekać się godnego pochówku — podkreślił prof. Damian Markowski.
Zobacz także
- „Świadek” – Seweryna Szmaglewska w drugim odcinku „Sali 600” | Przedpremierowy odsłuch na dachu Instytutu Pileckiego
Aktualności
„Świadek” – Seweryna Szmaglewska w drugim odcinku „Sali 600” | Przedpremierowy odsłuch na dachu Instytutu Pileckiego
1 października na dachu Instytutu Pileckiego odbył się przedpremierowy odsłuch drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”, poświęconego Sewerynie Szmaglewskiej – pisarce, byłej więźniarce Auschwitz-Birkenau i świadkowi przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. Spotkanie zorganizowano w związku z 80. rocznicą zakończenia głównego procesu norymberskiego.
- Dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym? | Relacja z ósmego spotkania cyklu „Berlin w Warszawie”
Aktualności
Dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym? | Relacja z ósmego spotkania cyklu „Berlin w Warszawie”
24 września w Instytucie Pileckiego odbyło się ósme spotkanie z udziałem polskich i niemieckich ekspertów, zorganizowane w ramach cyklu „Berlin w Warszawie”. Tematem rozmowy była pamięć o Powstaniu Warszawskim w niemieckiej kulturze pamięci.
- Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Aktualności
Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego oraz Muzeum Powstania Warszawskiego podpisały strategiczne, trójstronne porozumienie o współpracy z francuskim wojskowym archiwum audiowizualnym ECPAD (Établissement de Communication et de Production Audiovisuelle de la Défense/ Centrum Komunikacji i Produkcji Audiowizualnej Departamentu Obrony) z siedzibą w Ivry-sur-Seine we Francji. Porozumienie udostępnia polskim instytucjom unikalne, dotąd nieznane w Polsce fotografie z czasów II wojny światowej, otwiera dostęp do ogromnych zasobów francuskiego archiwum i rozpoczyna współpracę o dużym znaczeniu dla badań nad polską historią.
- Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej
Aktualności
Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej
Nowy dyrektor będzie sprawował nadzór nad Działem Wystaw, Działem Historii Mówionej i Produkcji Filmowych, Działem Serwisów Streamingowych i Podcastów, Działem Edukacji, Działem Upamiętnień oraz Galerią Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów.
- Cykl spotkań SZLAKI OCALENIA. ŚLADEM ODWAGI I BRATERSTWA
Aktualności
Cykl spotkań SZLAKI OCALENIA. ŚLADEM ODWAGI I BRATERSTWA
Cykl poświęcony osobom odznaczonym medalem Virtus et Fraternitas za to, że pomagały Polakom, stawały w ich obronie lub pielęgnowały pamięć o nich w najtrudniejszych momentach historii. Spotkaniom będą towarzyszyć koncerty muzyki klasycznej.
- „Rosja powraca do sowieckich narracji” – relacja z debaty o sowieckiej dezinformacji wokół 17 września 1939 roku
Aktualności
„Rosja powraca do sowieckich narracji” – relacja z debaty o sowieckiej dezinformacji wokół 17 września 1939 roku
W rocznicę sowieckiej agresji 17 września 1939 roku w Instytucie Pileckiego odbyła się debata ekspercka poświęcona mechanizmom propagandowym towarzyszącym zbrojnej napaści Związku Sowieckiego na Polskę oraz ich współczesnym kontynuacjom w polityce Federacji Rosyjskiej.
- Złożenie kwiatów pod pomnikiem Witolda Pileckiego na warszawskim Żoliborzu
Aktualności
Złożenie kwiatów pod pomnikiem Witolda Pileckiego na warszawskim Żoliborzu
W 86. rocznicę wydarzeń, podczas których Witold Pilecki celowo dał się schwytać w łapance na warszawskim Żoliborzu, z zamiarem przedostania się do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, złożono kwiaty pod jego pomnikiem, blisko miejsca łapanki.
- „Zamelduj, gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem” | Mija 86 lat od rozpoczęcia misji Witolda Pileckiego w Auschwitz
Aktualności
„Zamelduj, gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem” | Mija 86 lat od rozpoczęcia misji Witolda Pileckiego w Auschwitz
19 września 1940 roku Witold Pilecki celowo dał się schwytać w łapance na warszawskim Żoliborzu, z zamiarem przedostania się do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz.
- Instytut Pileckiego w Nowym Jorku | Seminarium poświęcone pamięci o Holokauście
Aktualności
Instytut Pileckiego w Nowym Jorku | Seminarium poświęcone pamięci o Holokauście
W dniach 8–9 września dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj odbył w Nowym Jorku szereg ważnych spotkań dotyczących rozwoju działalności Instytutu w Stanach Zjednoczonych oraz upowszechniania wiedzy o polskiej historii i dziedzictwie Witolda Pileckiego.
- Instytut Pileckiego i Fundacja Brama Cukermana łączą siły na rzecz edukacji i dialogu polsko-izraelskiego
Aktualności
Instytut Pileckiego i Fundacja Brama Cukermana łączą siły na rzecz edukacji i dialogu polsko-izraelskiego
Dyrektor Instytutu Solidarności i Męstwa im. rtm. Witolda Pileckiego Karol Madaj oraz Prezeska Zarządu Fundacji „Brama Cukermana” Karolina Jakoweńko podpisali list intencyjny o współpracy. Porozumienie otwiera drogę do realizacji wspólnych przedsięwzięć badawczych, edukacyjnych, wystawienniczych oraz multimedialnych.
- Sowiecka Azja Centralna – podsumowanie międzynarodowej konferencji w Instytucie Pileckiego [FOTO]
Aktualności
Sowiecka Azja Centralna – podsumowanie międzynarodowej konferencji w Instytucie Pileckiego [FOTO]
Trzy dni, kilkadziesiąt wystąpień i badacze z Polski oraz zagranicy – tak w skrócie można podsumować międzynarodową konferencję naukową, która odbyła się w dniach 2–4 września w Instytucie Pileckiego Warszawie.
- Nieznane wspomnienia niemieckiego urzędnika z okupowanej Polski trafiły do Instytutu Pileckiego
Aktualności
Nieznane wspomnienia niemieckiego urzędnika z okupowanej Polski trafiły do Instytutu Pileckiego
Do zbiorów archiwum Instytutu Pileckiego trafił wyjątkowy dokument: niepublikowane dotąd i nieznane wspomnienia niemieckiego urzędnika, który podczas II wojny światowej pracował w administracji cywilnej Generalnego Gubernatorstwa.