Polscy bohaterowie, którzy ocalili moją matkę | artykuł - Instytut Pileckiego
26.02.2020 (ŚR)
Polscy bohaterowie, którzy ocalili moją matkę | artykuł
"Siedemdziesiąt pięć lat po opuszczeniu przez jego matkę obozu Bergen-Belsen, Daniel Finkelstein dowiedział się, że od śmierci uratowała ją odwaga polskich dyplomatów". Tekst jest przekładem artykułu, który ukazał się na stronie "The Jewish Chronicle".
Tydzień, w którym obchodzimy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu zawsze był dla mnie przejmujący. Na dzień upamiętnienia wybrano datę wyzwolenia obozu w Auschwitz, ale w tym samym tygodniu przypada również rocznica opuszczenia Bergen-Belsen przez moją mamę, a więc i rocznica śmierci mojej babci. W tym samym tygodniu, ale trzy lata temu, zmarła także moja mama.
Wkraczając do Belsen, Brytyjczycy ujrzeli potworne sceny. Stosy martwych ciał, tysiące chorych i umierających ludzi. Utrzymujący się tam odór zgnilizny i rozkładu był nie do opisania. Dostałem wiele listów od osób, których krewni wzięli udział w wyzwalaniu obozu. Wiele z nich pisało, że ich ojcowie, wujkowie czy inni członkowie rodziny nigdy nie opowiadali o tym doświadczeniu – czasem tylko można było zobaczyć, jak płaczą, nawet kilkadziesiąt lat później.
Odpowiadam na każdy taki list, dziękując w imieniu mojej rodziny za to, co zrobili ich krewni, i za ciężar, który muszą przez to nosić ich rodziny.
Kiedy likwidowano obóz w Belsen, mojej matki już tam nie było. Obóz zaczął podupadać latem 1944 roku. Brakowało wyposażenia dla tysięcy nowych więźniów, napływających z innych obozów, kiedy Niemcy wycofywali się, próbując zatrzeć ślady swoich zbrodni. Nie było wody, brakowało jedzenia (nie przyznawano już nawet tych mizernych porcji, co na początku), panowały nieodpowiednie warunki sanitarne. Szerzyły się choroby, ludzie powszechnie głodowali. W końcowym okresie Belsen przekształciło się w obóz zagłady, który różnił się od innych takich obozów tylko metodą eksterminacji.
Opuszczenie obozu dawało szansę na przetrwanie. Taka szansa trafiła się mojej mamie, jej siostrom i mojej babci, ponieważ posiadały paragwajski paszport. Mam prawie całkowitą pewność, że to za jego sprawą trafiły do Belsen, a nie do komór gazowych. Dzięki niemu wzięły także udział w wymianie. Himmler chciał wymienić tysiące więźniów na Niemców przebywających za granicą, pieniądze oraz sprzęt, ale stawiał tak nierealistyczne warunki, że wymiana objęła tylko kilkaset osób. Wśród nich była moja mama.
Zawsze zastanawiałem się, czym właściwie był ten paragwajski paszport. Zapisano w nim, że moja babcia, Margarethe Wiener, pochodziła z Paragwaju – co w żadnym wypadku nie było prawdą. Z tego, co wiem, moja rodzina nigdy nie miała żadnych związków z Paragwajem.
Prawdę poznałem w tym tygodniu. Już wcześniej wiedziałem, że paszport zdobył przyjaciel mojego dziadka w Bernie, w Szwajcarii. Nie wiedziałem za to – ponieważ nie była to wiedza powszechna – że był owocem brawurowej i efektywnej operacji zorganizowanej przez grupę Polaków w celu ratowania tysięcy Żydów.
Aleksander Ładoś był Przedstawicielem Polskiego Rządu na Uchodźstwie w ambasadzie w Bernie. Grupa zawiązana wokół ambasadora, wraz z pomocą przebywającego na emigracji polskiego polityka i syjonisty, Abrahama Silberscheina, zajmowała się pozyskiwaniem blankietów paszportowych Paragwaju (oraz innych państw południowoamerykańskich) i wpisywaniem do nich danych osobowych Żydów, fałszywie poświadczając tym samym ich paragwajskie pochodzenie.
Na paszporcie mojej mamy znajduje się podpis Rudolfa Hüglego, konsula honorowego Paragwaju w Bernie, który sprzedawał blankiety i podpisywał wypełnione dokumenty. Podobno otrzymywał za to dużo pieniędzy, które zapewniali Abraham Silberschein i Chaim Eiss.
Dość unikalny charakter pisma widniejący na paszporcie należy, jak wyjaśniono mi w polskiej ambasadzie w Szwajcarii, do Konstantego Rokickiego – jednego z członków Grupy Ładosia, do której należeli także Juliusz Kühl i zastępca Ładosia, Stefan Ryniewicz.
Ten nadzwyczajny wyczyn, skryty przez dekady za żelazną kurtyną, był znany tylko niewielu. Teraz jednak wszystko się zmieni. Opracowana została tzw. lista Ładosia, która zawiera imiona i nazwiska tysięcy beneficjentów; wielu z nich przeżyło wojnę. Nakręcono także film dokumentalny, a niedługo ukażą się książki.
Wiele jeszcze chciałbym wiedzieć, np. jak wyglądała wymiana, w której wzięła udział moja mama. Jednego jestem pewien: moja mama nie przeżyłaby bez pomocy Grupy Ładosia. Trafiłaby do Auschwitz lub do Sobiboru. Być może zmarłaby z głodu lub choroby w ostatnich miesiącach przed wyzwoleniem obozu w Belsen. W noc wyzwolenia z głodu umarła wszakże moja babcia. Polscy bohaterowie zdołali jednak ocalić jej córeczki.
Daniel Finkelstein, publicysta “The Times”
Zobacz artykuł na stronie internetowej "The Jewish Chronicle".
Zobacz także
- Hołd Bohaterom 1944 roku!
Aktualności
Hołd Bohaterom 1944 roku!
1 sierpnia, w sobotnie popołudnie, w rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego Dyrekcja Instytutu Pileckiego uczestniczyła w państwowych uroczystościach, które odbyły się przy Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, nieopodal Sejmu RP oraz przy Pomniku Polegli Niepokonani na Cmentarzu Powstańców Warszawy na Woli.
- Instytut Pileckiego uczcił pamięć ofiar obozu zagłady w Treblince
Aktualności
Instytut Pileckiego uczcił pamięć ofiar obozu zagłady w Treblince
W niedzielę 2 sierpnia odbyły się obchody 83. rocznicy buntu więźniów w niemieckim nazistowskim obozie zagłady Treblinka II, zorganizowane przez Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma we współpracy z Muzeum Treblinka. W uroczystości upamiętniającej ofiary uczestniczył Łukasz Mieszkowski, Zastępca Dyrektora Instytutu Pileckiego ds. historii w przestrzeni publicznej.
- Malowany raport z Powstania Warszawskiego | Wernisaż wystawy akwarel i rysunków Waleriana Bieleckiego
Aktualności
Malowany raport z Powstania Warszawskiego | Wernisaż wystawy akwarel i rysunków Waleriana Bieleckiego
28 lipca w siedzibie Instytutu Pileckiego odbył się wernisaż wystawy prezentującej po raz pierwszy w Warszawie mało znane akwarele i rysunki dokumentujące Powstanie Warszawskie. Ich autorem był Walerian Bielecki ps. „Inżynier Jan” – żołnierz Zgrupowania „Krybar”, architekt i konstruktor słynnego samochodu pancernego „Kubuś”.
- Spotkanie z Powstańcami Warszawskimi
Aktualności
Spotkanie z Powstańcami Warszawskimi
Z okazji przypadającej 1 sierpnia rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego odbyło się spotkanie z Bohaterami tamtego zrywu.
- Co wiedzieli Niemcy? – o świadomości zbrodni i mechanizmach wyparcia. 6. spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”
Aktualności
Co wiedzieli Niemcy? – o świadomości zbrodni i mechanizmach wyparcia. 6. spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”
Czy można żyć tuż obok miejsca masowej zagłady i nie wiedzieć, co się dzieje? Co oznacza „wiedzieć” – widzieć, słyszeć, domyślać się, a może świadomie wypierać rzeczywistość? Wokół tych pytań koncentrowało się kolejne spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”, które odbyło się w siedzibie Instytucie Pileckiego.
- Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Aktualności
Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Druga konferencja naukowa z cyku ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w. – Polska na europejskim tle porównawczym (1919–1989)” zgromadziła przedstawicieli różnych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych, reprezentujących wiele ośrodków badawczych z Polski i zagranicy.
- Zderzenie dwóch pamięci. Polityka historyczna Polski wobec Ukrainy
Aktualności
Zderzenie dwóch pamięci. Polityka historyczna Polski wobec Ukrainy
Ukraińska pamięć państwowa zabrnęła w ślepy zaułek, co podyktowane było nie do końca refleksyjnym podejściem do wybranych kart przeszłości własnego narodu. Niestety, jak zwykle w podobnych sytuacjach, kiedy historia zostaje zakładnikiem polityki, rachunek za to przyjdzie jednak zapłacić nie politykom, a państwu ukraińskiemu i jego społeczności – ocenił profesor Instytutu Pileckiego, dr. hab. Damian Markowski.
- Odpowiedzialność za zbrodnie wojenne. Nowa książka ekspertki Pileckiego
Aktualności
Odpowiedzialność za zbrodnie wojenne. Nowa książka ekspertki Pileckiego
Nakładem wydawnictwa Brill ukazała się monografia dr. Dominiki Uczkiewicz (Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami) pt. „Accountability for War Crimes in the Policy of the Polish Government-in-Exile. A Legal and Historical Analysis”, jako 85. tom serii Studies in the History of International Law (Legal History Library).
- LIPCOWI ’45. Koncert pamięci ofiar Obławy Augustowskiej [fotorelacja]
Aktualności
LIPCOWI ’45. Koncert pamięci ofiar Obławy Augustowskiej [fotorelacja]
11 lipca w amfiteatrze miejskim w Augustowie odbyło się widowisko muzyczne poświęcone ofiarom Obławy Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po zakończeniu II wojny światowej. Wydarzenie połączyło muzykę, obraz oraz świadectwa rodzin i bliskich ofiar Obławy.
- Lipiec w Instytucie Pileckiego | Kalendarz wydarzeń
Aktualności
Lipiec w Instytucie Pileckiego | Kalendarz wydarzeń
Zapraszamy do zapoznania się z kalendarzem wydarzeń Instytutu Pileckiego na lipiec 2026. W programie znalazły się debaty, konferencje naukowe, pokazy filmowe, spotkania z twórcami i historykami, wystawy, wydarzenia edukacyjne oraz obchody 81. rocznicy Obławy Augustowskiej. Szczegółowy harmonogram poniżej.
- 12 lipca | Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Aktualności
12 lipca | Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
12 lipca obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej. W tym dniu 81 lat temu, 12 lipca 1945 r., trzy miesiące po zakończeniu II wojny światowej, rozpoczęła się Obława Augustowska.
- Zbrodnia Wołyńska: Instytut Pileckiego i jego działalność naukowo-badawcza
Aktualności
Zbrodnia Wołyńska: Instytut Pileckiego i jego działalność naukowo-badawcza
W niedzielę 11 lipca 1943 roku oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii stanowiącej zbrojne ramię Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (frakcji Stepana Bandery) – radykalnej faszystowskiej organizacji stawiającej sobie za cel budowę niepodległego państwa ukraińskiego pozbawionego mniejszości narodowych, zaatakowały w ramach skoordynowanej akcji niemal sto polskich osiedli na terenie okupowanego przez Niemców województwa wołyńskiego Rzeczypospolitej Polskiej.