„Sumienia nie da się zdelegalizować”. Głos w sprawie likwidacji Stowarzyszenia „Memoriał” - Instytut Pileckiego
17.01.2022 (PN)
„Sumienia nie da się zdelegalizować”. Głos w sprawie likwidacji Stowarzyszenia „Memoriał”
Publikujemy oświadczenie w sprawie decyzji Sądu Najwyższego Federacji Rosyjskiej z 28 grudnia 2021 roku o delegalizacji Międzynarodowego Stowarzyszenia Historyczno-Oświatowego, Dobroczynnego i Obrony Praw Człowieka „Memoriał”.
Suwałki, 17.01.2022 r.
„Sumienia nie da się zdelegalizować”. Głos w sprawie likwidacji Stowarzyszenia „Memoriał”
Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej 28 grudnia przychylił się do wniosku rosyjskiej Prokuratury Generalnej i wydał wyrok nakazujący likwidację Międzynarodowego Stowarzyszenia „Memoriał”. To wielki cios dla walki o pamięć o milionach ofiar komunistycznego terroru na obszarze byłego Związku Sowieckiego oraz innych krajów Europy Środkowej i Wschodniej – w tym o ofiarach Obławy Augustowskiej.
„Memoriał” od chwili powołania w 1989 r. walczy o prawdę historyczną – prawdę opartą na rzetelnej analizie dokumentów, zwłaszcza tych przechowywanych w rosyjskich archiwach, do których dostęp jest utrudniony, a w wielu przypadkach niemożliwy. Do zasług historyków związanych z „Memoriałem” należy m.in. odnalezienie notatki Ławrientija Berii z 5 marca 1940 r. zatwierdzającej realizację Zbrodni Katyńskiej oraz dokumentów dotyczących przebiegu Operacji Polskiej w ZSRS w latach 1937-1938, a także opracowanie monumentalnej Bazy Ofiar Terroru Politycznego w ZSRR, obejmującej ponad 3 mln osób, w tym setki tysięcy Polaków represjonowanych przez reżim sowiecki.
To właśnie historycy z „Memoriału” odnaleźli i opublikowali szereg kluczowych dokumentów na temat przebiegu i skutków Obławy Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po II wojnie światowej. Wśród tych dokumentów jest ujawniona w 2011 r. sowiecka depesza z 21 lipca 1945 r., która potwierdza że osoby pojmane w Puszczy Augustowskiej w lipcu 1945 r., zostały rozstrzelane przez sowiecki aparat represji w nieznanym do dzisiaj miejscu. Potwierdziły się wówczas przypuszczenia rodzin ofiar Obławy Augustowskiej, że ich bliscy zostali brutalnie zamordowani.
Wiemy, że rosyjskie archiwa wciąż kryją nieodtajnione dokumenty, które mogą pomóc odpowiedzieć na nurtujące nas pytania, przede wszystkim o lokalizację dołów śmierci, w których spoczywają szczątki ofiar Obławy Augustowskiej. Aby wreszcie po latach mogły zostać odnalezione, zidentyfikowane i godnie pochowane. Jesteśmy przekonani, że wszystkie dokumenty zostaną kiedyś ujawnione, a prawda o zbrodniach komunistycznych ujrzy światło dzienne. Dlatego decyzja o likwidacji Stowarzyszenia „Memoriał” – jednego z ostatnich strażników tej prawdy w Rosji – budzi nasz głęboki sprzeciw.
Przekazujemy wyrazy uznania i wsparcia „Memoriałowi” – wszystkim jego członkom, aktywistom i przyjaciołom. Solidaryzujemy się z represjonowanymi rosyjskimi historykami, archiwistami i działaczami na rzecz praw człowieka. Dziękujemy za Waszą dotychczasową, wytrwałą pracę i deklarujemy gotowość wsparcia wszelkich działań na rzecz prawdy historycznej i pamięci o ofiarach zbrodni komunistycznych w XX wieku.
„Memoriał” jest „sumieniem Rosji” – a sumienia nie da się zdelegalizować.
Inicjatorzy:
Magdalena Gawin, Dyrektor Instytutu Pileckiego
Danuta Gregorowicz, Prezes Związku Sybiraków – Oddział w Augustowie
Danuta Kaszlej, Prezes Klubu Historycznego im. Armii Krajowej w Augustowie
Zbigniew Kaszlej, Prezes Koła Augustów Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej
ks. Stanisław Wysocki, Prezes Związku Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Podpisali:
dr Wojciech Kozłowski, Zastępca Dyrektora Instytutu Pileckiego
Bogna Janke, Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP
Andrew Bremberg, prezes Fundacji Ofiar Komunizmu (VOC), były ambasador USA przy ONZ w Genewie
James Bartholomew, Dyrektor Museum of Communist Terror
David Satter, Fundacja Pamięci Ofiar Komunizmu (VOC)
prof. Ewa Thompson, Uniwersytet Rice’a
prof. Wojciech Śleszyński, Dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku
prof. Małgorzata Dajnowicz, Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków
prof. Claudia Weber, Uniwersytet Europejski Viadrina we Frankfurcie nad Odrą
prof. Richard Butterwick-Pawlikowski, University College London
prof. Tadeusz Rutkowski, Uniwersytet Warszawski
prof. Patrycja Grzebyk, Uniwersytet Warszawski
prof. Maciej Urbanowski, Uniwersytet Jagielloński
prof. Grzegorz Berendt, Instytut Historii Uniwersytetu Gdańskiego
prof. Zbigniew Stawrowski, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
prof. Paweł Kaczorowski, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
prof. Wojciech Fałkowski, Uniwersytet Warszawski
prof. Marek A. Cichocki, Collegium Civitas
prof. Małgorzata Gmurczyk-Wrońska, Instytut Historii PAN
prof. Mariusz Wołos, Instytut Historii PAN, Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie
prof. Włodzimierz Bolecki, Instytut Badań Literackich PAN
prof. Marek Kornat, Instytut Historii PAN
prof. Maciej Janowski, Instytut Historii PAN
prof. Piotr Madajczyk, Instytut Studiów Politycznych PAN
prof. Paweł Skibiński, Uniwersytet Warszawski
prof. Jakub Wojtkowiak, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
prof. Grzegorz Kucharczyk, Instytut Historii PAN, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
prof. Andrzej Zawistowski, Szkoła Główna Handlowa, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
prof. Witold Stankowski, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
prof. Roger Moorhouse, University of London
prof. Piotr Nowak, Uniwersytet w Białymstoku, Kwartalnik "Kronos"
prof. Piotr Kulicki, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
dr Elizabeth Edwards Spalding, Fundacja Pamięci Ofiar Komunizmu (VOC)
dr Oktawian Kuc
dr Filip Doroszewski, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
dr Maciej Pieczyński, Instytut Literatury i Nowych Mediów Uniwersytetu Szczecińskiego, tygodnik „Do Rzeczy”
dr Karol Nawrocki, prezes Instytutu Pamięci Narodowej
dr Maciej Wyrwa, Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia
dr Marcin Zwolski, Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku
dr Tomasz Danilecki, Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku
dr Wojciech Stanisławski, Muzeum Historii Polski
dr Dmitrij Panto, Muzeum II Wojny Światowej
dr Paweł Ukielski, Wicedyrektor Muzeum Powstania Warszawskiego
dr Jerzy Brzozowski, Dyrektor Muzeum Okręgowego w Suwałkach
dr Adolf Juzwenko, Dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
dr Łukasz Michalski, Dyrektor Państwowego Instytutu Wydawniczego
dr Radosław Wiśniewski, Muzeum Pogranicza w Działdowie
dr Dariusz Karłowicz, Teologia Polityczna
dr Mikołaj Mirowski, redaktor naczelny kwartalnika „Pleograf”, FINA
dr Joanna Kurczab, Instytut Nauk Prawnych PAN
dr Mikołaj Getka-Kenig, Instytut Historii Nauki PAN
dr Wojciech Łysek, Instytut Studiów Politycznych PAN
Tomasz Stefanek, Pełnomocnik Dyrektora ds. Programowych w Instytucie Pileckiego
dr Martyna Rusiniak-Karwat, Instytut Studiów Politycznych PAN, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
dr Dorota Sadowska, Uniwersytet Warszawski
dr Krystian Wiciarz, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
dr Agnieszka Konik, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
dr Jerzy Rohoziński, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
dr Marcin Panecki, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
dr Bartłomiej Kapica, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
dr Anna Ciałowicz, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
dr Mateusz Werner, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
dr Barbara Świtalska-Starzeńska, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
dr John Cornell, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
dr Dominika Uczkiewicz, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
dr Mariola Serafin, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
dr Anna Stróż-Pawłowska, Instytut Pileckiego
Bartosz Gralicki, Pełnomocnik Dyrektora Instytutu Pileckiego ds. upamiętnienia Obławy Augustowskiej (Instytut Pileckiego)
Halina Matvijenko, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
Emilia Dziewiecka, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego
Albert Stankowski, Dyrektor Muzeum Getta Warszawskiego
Robert Kostro, Dyrektor Muzeum Historii Polski
Barbara Schabowska, Dyrektor Instytutu Adama Mickiewicza
Artur Hofman, Prezes Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce
Tadeusz Radziwonowicz, Dyrektor Archiwum Państwowego w Suwałkach
Ewa Sznejder, Dyrektor Muzeum Przyrody w Drozdowie
Katarzyna Meissner, Dyrektor Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca
Barbara Bojaryn-Kazberuk, Dyrektor Podlaskiego Instytutu Kultury
Katarzyna Ziętal, Dyrektor Centrum Archiwistyki Społecznej
Małgorzata Pankowska-Dowgiało, Centrum Archiwistyki Społecznej
Piotr Legutko, redaktor naczelny TVP Historia
Dariusz Jaworski, Dyrektor Instytutu Książki
Zbigniew Gluza, prezes Ośrodka KARTA
Natalia Krzywicka, Instytut Pamięci Narodowej
Alina Nowobilska, Instytut Pileckiego
Monika Maniewska, Instytut Pileckiego
Olga Lebedeva, Instytut Pileckiego
Anna Łozińska, Instytut Pileckiego
Krzysztof Wiśniewski, Instytut Pileckiego
Bartłomiej Zygmunt, Instytut Pileckiego
Jakub Fornalczyk, Instytut Pileckiego
Kamila Sachnowska, Instytut Pileckiego
Paulina Wiśniewska, Instytut Pileckiego
Weronika Dorociak, Instytut Pileckiego
Iwona Jabłońska, Instytut Pileckiego
Agnieszka Kleczkowska, Politechnika Łódzka
Adam Zawadzki, Prezes Fundacji „Dziękujemy za Wolność”
Małgorzata Gorczewska, Wiceprezeska Fundacji Wolność i Pokój
Dariusz Zalewski, Wiceprezes Fundacji Wolność i Pokój
Henryka Rzepecka, Stowarzyszenie Pamięci Zesłańców Sybiru
Marek Krukowski, Przewodniczący Rady Fundacji Wolność i Pokój
Witold Kowalewski, Starosta Suwalski
Artur Łuniewski, Wicestarosta Suwalski
Mirosław Karolczuk, Burmistrz Miasta Augustowa
Alicja Dobrowolska, Przewodnicząca Rady Miejskiej w Augustowie
Andrzej Matusiewicz, Suwalski Słownik Biograficzny
Krzysztof Kosior, prawnuk Witolda Pileckiego
Tomasz Wróblewski, dziennikarz
Piotr Semka, dziennikarz
Piotr Gursztyn, dziennikarz
Magdalena Łysiak, dziennikarka
Bronisław Wildstein, dziennikarz
Dawid Wildstein, dziennikarz
Filip Memches, dziennikarz
Callum Wall
Ryszard Waszkiewicz
Katarzyna Szatkowska
Urszula Mozol
Wojciech Stankiewicz
Wojciech Zagrajek
Jan Łuczyszyn
Paweł Bortkiewicz
Oświadczenie jest otwarte do podpisu. Zapraszamy organizacje i osoby prywatne do wsparcia Memoriału (kliknij tu).
Zobacz także
- Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Aktualności
Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.
- Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl
Aktualności
Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl
– To dla Instytutu Pileckiego niezwykle ważny moment. Badając totalitaryzmy, dokumentujemy również zbrodnie popełnione w okresie stalinowskim – podkreślał prof. Andrzej Zawistowski podczas spotkania poświęconego prezentacji nowej kolekcji w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego ZapisyTerroru.pl.
- 86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
Aktualności
86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
16 listopada 2026 roku przy zachowanym fragmencie muru getta na terenie XII Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza (ul. Sienna 53 w Warszawie) odbyła się ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę zamknięcia granic getta warszawskiego. W wydarzeniu wziął udział dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj.
- Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
Aktualności
Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
12 listopada 2026 roku w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej odbyła się wizyta studyjna uczestników projektu „Liderzy Polonii 2026”. Blisko 40 działaczy i przedstawicieli organizacji polonijnych z całego świata poznało nasze narzędzia dokumentowania historii XX wieku oraz dobre praktyki w zakresie edukacji historycznej.
- Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
Aktualności
Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
11 listopada 2026 roku Instytut Pileckiego uczestniczył jako partner w festiwalu „Wspólna Niepodległa” w Warszawie, organizowanym przez Muzeum Historii Polski z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Odwiedzający Cytadelę Warszawską oraz Krakowskie Przedmieście wzięli udział w grze terenowej, pokazach rekonstrukcji historycznej Armii Ochotniczej z 1920 roku, seansach filmowych, badaniach archiwalnych w bazie „Zapisy Terroru” oraz symulacji wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 1919 roku, w której zwyciężyła Irena Kosmowska (52 głosy).
- Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
Aktualności
Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
W 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów Instytut Pileckiego zorganizował niezwykłe wybory.
- Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
Aktualności
Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.
- Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
Aktualności
Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.
- Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
Aktualności
Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.
- Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Aktualności
Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski.
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.