"Lista Ładosia" opublikowana w bazie Holocaust Survivor and Victim Names Muzeum Holocaustu w Waszyngtonie - Instytut Pileckiego

Lista z nazwiskami 3 282 Żydów, którzy posiadali tak zwane „paszporty Ładosia”, została opublikowana w jednej z największych baz dokumentujących losy ofiar oraz ocalałych z Zagłady stworzonej przez Muzeum Holocaustu w Waszyngtonie.

Wyniki badań opublikowane przez Instytut Pileckiego pokazują, że podczas II wojny światowej grupa polskich dyplomatów w Szwajcarii podjęła próbę ocalenia od Zagłady między 8 a 10 tys. Żydów. Przedstawiciele poselstwa RP w Bernie we współpracy z organizacjami żydowskimi dostarczali osobom zagrożonym nielegalne paszporty krajów latynoamerykańskich. Grupa działała pod kierownictwem Aleksandera Ładosia, polskiego posła w Szwajcarii w latach 1940 – 1945, dlatego lista ocalałych przez grupę jest określana jego nazwiskiem.  

Instytut Pileckiego po przeprowadzeniu dwuletnich badań naukowych, we współpracy z partnerami w Polsce i za granicą wydał w 2019 roku opracowanie naukowe Lista Ładosia, które przygotował czteroosobowy zespół w składzie: Jakub Kumoch (redaktor naukowy), Monika Maniewska, Jędrzej Uszyński i Bartłomiej Zygmunt.  

Teraz Lista Ładosia została zaimplementowana do bazy danych Muzeum, która zawiera informacje o ocalałych i ofiarach Holocaustu. Link do strony bazy z Listą Ładosia:
https://www.ushmm.org/online/hsv/source_view.php?SourceId=50735

 –  Opracowanie „Listy Ładosia” jest jednym z największych przedsięwzięć badawczych Instytutu Pileckiego poświęconych Holokaustowi. Opublikowanie wyników badań w bazie Holocaust Survivor and Victim Names Muzeum Holocaustu w Waszyngtonie ma olbrzymie znaczenie zarówno w wymiarze naukowym jak i współpracy międzynarodowej. Powstała możliwość dotarcia do szerokiego grona odbiorców, dzięki czemu wzrosły nasze szanse na odnalezienie kolejnych dotychczas nieznanych historii i wzbogacenie badań o nowe źródła i dokumenty – mówi prof. Krzysztof Ruchniewicz, dyrektor Instytutu Pileckiego. – Opublikowanie Listy Ładosia w bazie Muzeum Holocaustu w Waszyngtonie jest dużym osiągnięciem, poszerzającym wiedzę o Zagładzie, zróżnicowanych postawach wobec ludobójstwa na europejskich Żydach.
 

Lista Ładosia wykazuje, że 24 – 45% Żydów, posiadających sfałszowane dokumenty z Paragwaju, Hondurasu, Haiti czy Peru, przeżyło Holokaust. Kilkadziesiąt z tych osób żyje do dzisiaj. 

Z przeprowadzonych badań wynika, że grupa Ładosia pomagała Żydom z różnych krajów europejskich, ale większość zidentyfikowanych paszportów wystawiono osobom pochodzącym z terenów okupowanej Polski i Holandii. – Jeśli chodzi o udokumentowaną grupę ocalonych, większość stanowią Żydzi pochodzący z Polski, Holandii i Niemiec – zaznacza Monika Maniewska współautorka „Listy Ładosia”, archiwistka z Instytutu Pileckiego oraz Sekretarz Międzynarodowego Komitetu Grupy Ładosia. 

Na opublikowanej liście można znaleźć nazwiska znanych uczestników powstania w getcie warszawskim (np. Cywia Lubetkin, czy Icchak Cukierman), jak również liderów oporu żydowskiego ze Słowacji, Francji i Włoch. Jednym z tysięcy ludzi, którzy posiadali paszport Ładosia, był Adam Daniel Rotfeld – późniejszy polski minister spraw zagranicznych. Inną udokumentowaną osobą jest najlepsza przyjaciółka Anne Frank – Hannah „Hanneli” Goslar.

Publikacja Listy Ładosia spotkała się z pozytywnym odbiorem wśród naukowców.

– Bardzo się cieszę, że nasza praca naukowa została doceniona i dostrzeżona przez tak ważną instytucję. To wielkie wyróżnienie dla nas badaczy, które pokazuje, że to co robimy, ma olbrzymie znaczenie również na arenie międzynarodowej. Mam nadzieję, że opublikowanie listy w bazie Muzeum pozwoli nam dotrzeć do członków rodzin, których los do tej pory pozostaje nieznany – podkreśla Monika Maniewska, współautorka publikacji Lista Ładosia.

Warto podkreślić, że publikacja Listy Ładosia odsłania dodatkowy szeroki kontekst działalności dyplomatów. Ustalono bowiem, że ratowano nie tylko Żydów polskich, lecz także obywateli innych krajów, m.in. Niemiec, Austrii, Holandii czy Czechosłowacji. Tak wielki zasięg operacji nie byłby możliwy, gdyby nie ścisła współpraca polskich dyplomatów i środowisk żydowskich. To ostatnie zdecydowanie wyróżnia historię Grupy Ładosia na tle innych akcji pomocowych prowadzonych przez dyplomatów różnych państw w czasie Holokaustu.

Po publikacji Listy Ładosia w języku polskim (I wyd. 2019, II wyd. 2020) ukazała się jej angielska wersja językowa, która została wydana we współpracy ze Światowym Kongresem Żydów w Nowym Jorku. Jej premiera odbyła się w lutym 2020 roku w The Wiener Holocaust Library w Londynie. Publikacja była następnie prezentowana i omawiana w Hebrew Union College w Nowym Jorku, Mandell JCC Innovation Center w Connecticut i w Instytucie Pileckiego w Berlinie.

„Lista Ładosia” to jeden z najważniejszych dokumentów w historii Holokaustu. Choć niekompletna, stanowi świadectwo bohaterskich, humanitarnych wysiłków ludzi, którzy ośmielili się stawić opór Zagładzie –  mówił podczas premiery publikacji Roger Moorhouse, brytyjski pisarz i historyk.

Od 2021 roku Lista Ładosia jest dostępna w Internecie wraz z funkcją pełnotekstowego przeszukiwania. Portal www.paszportyzycia.pl (http://passportsforlife.pl/, http://reisepassedeslebens.pl/) jest prowadzony równolegle w trzech językach: polskim, angielskim i niemieckim. To miejsce, w którym prezentowany jest aktualny stan wiedzy na temat akcji paszportowej polskich dyplomatów i środowisk żydowskich w Szwajcarii.

Za sprawą publikacji Listy Ładosia akcja ratunkowa polskich dyplomatów w Szwajcarii stała się przedmiotem międzynarodowej dyskusji, w którą angażują się ocaleni z Zagłady i ich potomkowie, rodziny dyplomatów zaangażowanych w operację, a także uczeni, dziennikarze i ludzie kultury. Rodziny ocalonych z całego świata, które po raz pierwszy odkrywają losy swych bliskich, zgłaszają się do Instytutu Pileckiego oraz dzielą swoimi historiami, zdjęciami i dokumentami. Pozwala to kontynuować badania i stale uzupełniać listę o kolejne nazwiska.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2021 Rokiem Grupy Ładosia. Zawiązał się jednocześnie Międzynarodowy Komitet Grupy Ładosia, w którego skład weszli ocaleni, członkowie rodzin polskich dyplomatów, historycy i badacze Holokaustu, politycy oraz przedstawiciele instytucji kultury pamięci, m.in. z Polski, Izraela, Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii i Niemiec. https://theladosgroup.com/)

–  To fantastyczna wiadomość! Dzięki wprowadzeniu Listy Ładosia do bazy Muzeum Holocaustu cały świat ma szansę poznać niezwykłą historię Grupy Ładosia: polskich dyplomatów i żydowskich działaczy w Szwajcarii. Historię o tym, jak wspólnymi siłami produkowali tysiące paszportów w celu ratowania ludzi przed okrutną machiną Holokaustu. Historię o tym, jak wspólnie powiedzieli NIE okrutnej ideologii  – mówi Sebastian Ładoś, Przewodniczący Międzynarodowego Komitetu Grupy Ładosia.

Inauguracja Międzynarodowego Komitetu Grupy Ładosia miała miejsce podczas międzynarodowej konferencji, zorganizowanej przez Instytut Pileckiego w dniach 19-21 października 2021 „Decyzja: ratować ludzi. Dyplomaci i akcje pomocowe podczas Holokaustu”.

Link do strony Muzeum Holokaustu: https://www.ushmm.org/remember/resources-holocaust-survivors-victims/database-of-holocaust-survivor-and-victim-names