Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom - Instytut Pileckiego
27.03.2026 (PT)
Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom
Mija 83. rocznica zbrodni w Brzózie Królewskiej. Tego dnia w 1943 roku zginęli Katarzyna i Sebastian Kazakowie. Zostali zamordowani przez niemieckich żandarmów za pomoc niesioną Żydom w czasie okupacji. Małżeństwo zostało uhonorowane w ramach programu „Zawołani po Imieniu”.
Katarzyna Sroka urodziła się w Brzózie Królewskiej. W 1903 r. wyszła za mąż za pochodzącego z tej samej wsi Sebastiana Kazaka. Małżeństwo zamieszkało w domu Sebastiana i doczekało się ośmiorga dzieci. Rodzina utrzymywała się z pracy na roli i hodowli. Dorastające dzieci starały się wspierać rodzinę materialnie, szukając zarobku także poza Brzózą. Z rodzicami pozostały dwie córki – najstarsza Agnieszka i najmłodsza Józefa.
II wojna światowa i niemiecka okupacja przyniosły tragiczne zmiany w życiu polskich obywateli, w tym także mieszkańców Brzózy Królewskiej. Wszechobecne i nasilające się represje przyjęły szczególnie okrutną formę względem ludności żydowskiej. Latem 1942 r. Niemcy rozpoczęli eksterminację Żydów w powiecie jarosławskim. Większość ofiar została wywieziona do obozu zagłady w Bełżcu. Pozostali przy życiu Żydzi rozpoczęli dramatyczną walkę o przetrwanie, ukrywając się w lasach, na polach, a także prosząc chrześcijańskich sąsiadów o ratunek.
Pomoc udzielona Żydom
Katarzyna i Sebastian Kazakowie najpierw ukrywali u siebie dzieci sąsiada Pinchasa Wachsa. Pod koniec 1942 r., rodzina Kazaków przyjęła pod swój dach Żydówkę Chanę Stiller, a później jeszcze dwóch żydowskich mężczyzn, w tym jednego znanego jako Chyla Chym.
Zbrodnia na Polakach
Rankiem 27 marca 1943 r. niemieccy żandarmi w asyście granatowych policjantów (w tym Mieczysława Głowali) oraz tłumacza o nazwisku Drozd weszli do gospodarstwa Kazaków. Natychmiast rozstrzelali troje znalezionych Żydów, a następnie, otrzymawszy w telefonicznej rozmowie rozkaz, zamordowali także Katarzynę i Sebastiana. Zwłoki małżeństwa pochowano na obrzeżach lokalnego cmentarza parafialnego. Ciała Żydów zakopano w miejscu egzekucji. Córki Kazaków – Agnieszka, przebywająca wówczas na polu, oraz Józefa, której udało się wydostać z domu, uniknęły śmierci, ale musiały opuścić rodzinne strony i pozostawać w ukryciu. Obie wyjechały na roboty przymusowe do Niemiec i wróciły do Brzózy Królewskiej dopiero w 1945 r.
Upamiętnienie małżeństwa
W 2008 r. Katarzynie i Sebastianowi Kazakom Yad Vashem przyznał tytuł „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”.
24 marca 2022 roku Instytut Pileckiego, w ramach programu „Zawołani po imieniu” upamiętnił Katarzynę i Sebastiana Kazaków, rozstrzelanych wraz z ukrywanymi Chaną Stiller, Chylą Chymem (vel Elim Springerem) oraz nieznanym z imienia i nazwiska mężczyzną.
O programie
„Zawołani po imieniu” to program realizowany przez Instytut Pileckiego, który przywraca pamięć o obywatelach II Rzeczypospolitej – Polakach oraz przedstawicielach innych narodowości i grup etnicznych żyjących w granicach II RP – zamordowanych przez Niemców za udzielanie pomocy Żydom w czasie Zagłady.
Zobacz także
- Ekspozycja „Każda droga zaczyna się domu”
Aktualności
Ekspozycja „Każda droga zaczyna się domu”
Hasło „Każda droga zaczyna się w domu” nawiązuje nie tylko do drogi, którą każdy przechodzi w swoim życiu, lecz także do domu, rozumianego na wiele sposobów: jako ojczyzna, budynek mieszkalny, przestrzeń formowania charakteru oraz systemu wartości.
- Quest: Witold Pilecki w Powstaniu Warszawskim
Aktualności
Quest: Witold Pilecki w Powstaniu Warszawskim
Weź udział w wyjątkowej grze terenowej i odkryj losy Rotmistrza w Powstaniu Warszawskim!
- FESTIWAL PILECKIEGO | Kalendarium
Aktualności
FESTIWAL PILECKIEGO | Kalendarium
- Nominacja do Nagród Historycznych „Polityki” dla publikacji Instytutu Pileckiego
Aktualności
Nominacja do Nagród Historycznych „Polityki” dla publikacji Instytutu Pileckiego
Wydawnictwo źródłowe pod redakcją prof. Tadeusza Pawła Rutkowskiego „Władze RP na uchodźstwie wobec Żydów obywateli polskich w ZSRS i na Bliskim Wschodzie (1941–1945) w świetle dokumentów polskich”, wydane przez Instytut Pileckiego, otrzymało nominację do Nagród Historycznych „Polityki” im. Mariana Turskiego za 2025 rok w kategorii Źródła.
- Zgłoszenia do Międzynarodowej Nagrody Pileckiego tylko do końca czerwca!
Aktualności
Zgłoszenia do Międzynarodowej Nagrody Pileckiego tylko do końca czerwca!
Do końca czerwca Instytut Pileckiego przyjmuje zgłoszenia do Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego. Konkurs, już po raz szósty, organizowany jest przy udziale Rodziny Patrona i w partnerstwie z Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau.
- Debata w Instytucie Polskim w Düsseldorfie z okazji 80. rocznicy Procesu Norymberskiego
Aktualności
Debata w Instytucie Polskim w Düsseldorfie z okazji 80. rocznicy Procesu Norymberskiego
28 kwietnia 2026 r. w Instytucie Polskim w Dusseldorfie odbyła się dyskusja z okazji 80. rocznicy Procesu Norymberskiego (1945-1946) pt. „Procesy Norymberskie z perspektywy polskiej i niemieckiej“ (Die Nürnberger Prozesse in polnischer und deutscher Perspektive).
- Berlin dziękuje polskim zdobywcom, którzy w 1945 roku wyzwolili miasto | Uroczystości upamiętniające z udziałem polskich weteranów w Berlinie
Aktualności
Berlin dziękuje polskim zdobywcom, którzy w 1945 roku wyzwolili miasto | Uroczystości upamiętniające z udziałem polskich weteranów w Berlinie
W sobotę, 2 maja, w Berlinie odbyły się uroczystości upamiętniające rocznicę kapitulacji miasta w 1945 roku z udziałem polskich weteranów. Przypomniano, że na Kolumnie Zwycięstwa – obok czerwonej flagi – powiewała wówczas także biało-czerwona, symbolizująca udział polskich żołnierzy w zdobyciu Berlina.
- On better protection against crimes against humanity: Summary of the international conference “The Roots of Crimes Against Humanity”
Aktualności
On better protection against crimes against humanity: Summary of the international conference “The Roots of Crimes Against Humanity”
The international conference “The Roots of Crimes Against Humanity: Bridging the Normative Gap” successfully concluded at the Pilecki Institute in Warsaw. Organized on the 20th and 21st of April 2026, in cooperation with the Polish Ministry of Foreign Affairs, the event aimed to provide historical and academic foundations for the first-ever United Nations Convention on the Prevention and Punishment of Crimes Against Humanity.
- Książka dr Joanny Nikel w finale konkursu HOMO – VERBUM – LOCUS
Aktualności
Książka dr Joanny Nikel w finale konkursu HOMO – VERBUM – LOCUS
Publikacja dr Joanny Nikel z Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego znalazła się wśród pięciu finalistów konkursu na najlepszą książkę o Siedlcach i regionie HOMO – VERBUM – LOCUS.
- 76. rocznica śmierci Kazimierza Pużaka
Aktualności
76. rocznica śmierci Kazimierza Pużaka
30 kwietnia przypada 76. rocznica tragicznej śmierci Kazimierza Pużaka – jednego z najważniejszych liderów Polskiej Partii Socjalistycznej, Marszałka Polski Podziemnej i symbolu niezłomnej walki o wolną i sprawiedliwą Polskę.
- April 30 Deadline: Poland Proposes "Child-Sensitive Approach" for New UN Convention
Aktualności
April 30 Deadline: Poland Proposes "Child-Sensitive Approach" for New UN Convention
Beginning with today’s (April 30) deadline for all nations to submit their official comments to the United Nations on the draft of the proposed Convention on the Prevention and Punishment of Crimes Against Humanity, Poland has made an aggressive bid to become one of the leaders representing the globe’s most vulnerable victims.
- Instytut Pileckiego na konferencji Komendy Głównej Policji
Aktualności
Instytut Pileckiego na konferencji Komendy Głównej Policji
28 kwietnia 2026 r. p.o. zastępcy dyrektora ds. naukowych w Instytucie Pileckiego dr Krystian Wiciarz, na zaproszenie Komendanta Głównego Policji gen. insp. Marka Boronia, wziął udział w ogólnopolskiej konferencji naukowej pt. „Wojenne i powojenne losy funkcjonariuszy Policji Państwowej i Policji Województwa Śląskiego”.