Pilecki w Nowym Jorku. Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century” - Instytut Pileckiego
Pilecki w Nowym Jorku. Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”
Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century” skupiała się na dziedzictwie procesów norymberskich oraz ich rzeczywistym oddziaływaniu na rozwój współczesnego prawa międzynarodowego i metody pociągania do odpowiedzialności zbrodniarzy wojennych.
Rozmawiali:
Steve Crawshaw, brytyjski dziennikarz, pisarz i były korespondent „The Independent;
Jack El-Hai, autor bestsellerowego reportażu „Norymberga. Naziści oczami psychiatry”,
Mark Kramer, dyrektor programu studiów nad zimną wojną w Davis Center na Uniwersytecie Harvarda;
Igor Lukeš, profesor historii i stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie Bostońskim;
Krystian Wiciarz, p.o. Zastępcy Dyrektora ds. naukowych w Instytucie Pileckiego.
Moderatorem debaty był dr John Cornell adiunkt, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami, Instytut Pileckiego
Podczas dyskusji poruszono bardzo istotny problem znaczenia i symboliki tych procesów w XXI wieku, w dobie narastających autorytaryzmów i napięć w stosunkach międzynarodowych. Uczestnicy badali, w jakim zakresie norymberski postulat „odmowy milczenia wobec okrucieństw” zdołał przetrwać upływ czasu, zwłaszcza w kontekście współczesnych konfliktów i wojen.
Ważnym zagadnieniem była ocena efektywności pociągania przywódców państwowych do odpowiedzialności oraz znaczenie psychologii w tym kontekście. Eksperci analizowali, czy groźba kary rzeczywiście ogranicza agresywne działania dyktatorów, zwłaszcza gdy Międzynarodowy Trybunał Karny znalazł się w głębokim kryzysie.
Rozważano, czy mechanizmy sprawiedliwości funkcjonują jedynie jako teoretyczna zapora, szczególnie w sytuacji, gdy po spektakularnym tempie wydania listów gończych za Władimirem Putinem i Mariją Lwową-Biełową, MTK wydał list gończy za Benjaminem Netanjahu.
Decyzja ta wywołała stanowczy sprzeciw rządu USA, co doprowadziło do kryzysu w obszarze sprawiedliwości międzynarodowej i poddało w wątpliwość realną sprawczość prawa wobec osób u władzy.
Kluczowym tematem rozmowy stały się historyczne „białe plamy”, w tym zbrodnie sowieckie, które nie miały swojej Norymbergi, o czym mówili Mark Kramer i Igor Lukes. Podkreślono, że rozwój prawa karnego „nie byłby możliwy bez wkładu polskich prawników, dyplomatów i rządu na uchodźstwie”.
Już w styczniu 1942 roku „starania rządu na emigracji, których symbolicznym momentem była zainicjowana przez Polskę deklaracja rządów okupowanych narodów z Pałacu św. Jakuba, stanowiły istotny element kształtowania norm międzynarodowych.
Kluczowy był tu wkład takich osób jak Witold Pilecki czy Jan Karski, a także wybitnych prawników: Rafała Lemkina, Emila Stanisława Rappaporta, Ludwika Ehrlicha, Stefana Glasera, Jerzego Litawskiego, Tadeusza Cypriana, Jerzego Sawickiego, Manfreda Lachsa czy Jana Sehna.
W przypadku zbrodni sowieckich zabrakło wspomnianego „okna możliwości”. Mimo nadziei, jakie niosły ze sobą lata 90., rzeczywistość szybko zweryfikowała te oczekiwania.
Obecny system polityczny w Rosji stanowi nową odsłonę i swoistą kontynuację dawnych, zbrodniczych praktyk. To właśnie ta ciągłość doprowadziła do największego konfliktu zbrojnego w Europie od zakończenia II wojny światowej, jakim jest rosyjska agresja na Ukrainę.
Jednocześnie uczestnicy debaty uznali kwestię rejestrowania zbrodni za element o znaczeniu fundamentalnym. Dokumentacja naruszeń jest niezbędna nie tylko dla potrzeb międzynarodowego prawa karnego, ale przede wszystkim jako wyraz oddania hołdu ofiarom i zachowania pamięci o ich cierpieniu.
Obecnie tę misję kontynuuje Centrum Lemkina, które m.in. dzięki staraniom Moniki Andruszewskiej czy ukraińskiej aktywistki Iryny Dowhań, pozwala światu poznać oblicze okupacji rosyjskiej w Ukrainie.
W obliczu nowej agresji, będącej pewną formą kontynuacji dawnych zbrodniczych praktyk, uczestnicy debaty zgodnie uznali, że „kluczowa dla sprawiedliwości międzynarodowej i tranzycyjnej (ang. transitional justice) pozostaje kwestia woli politycznej oraz emocji społecznych, gdyż bez nich skuteczność prawa karnego jest niewielka”.
Zobacz także
- Kwiecień w Instytucie Pileckiego. Harmonogram wydarzeń
Aktualności
Kwiecień w Instytucie Pileckiego. Harmonogram wydarzeń
Zachęcamy do zapoznania się z harmonogramem naszych działań na najbliższe tygodnie. Oto, co Instytut Pileckiego przygotował w kwietniu:
- Rocznica zbrodni dokonanej na rodzinie Domańskich. Zginęli za pomoc Żydom
Aktualności
Rocznica zbrodni dokonanej na rodzinie Domańskich. Zginęli za pomoc Żydom
Mijają 83 lata od zbrodni dokonanej na trzech mieszkańcach Rzążewa na Mazowszu. Zamordowali ich niemieccy żandarmi za pomoc udzieloną Żydom.
- Radosnych Świąt Wielkanocnych!
Aktualności
Radosnych Świąt Wielkanocnych!
Szanowni Państwo! Z okazji nadchodzących Świąt Wielkanocnych pragnę złożyć Państwu najserdeczniejsze życzenia.
- Instytut Pileckiego – zadania ustawowe i ich realizacja | Komunikat
Aktualności
Instytut Pileckiego – zadania ustawowe i ich realizacja | Komunikat
Instytut Pileckiego postanowił ogólnie zapoznać opinię publiczną z podstawami swojego działania w związku z pojawiającymi się w przestrzeni publicznej dyskusjami dotyczącymi finansowania i celów działalności Instytutu Pileckiego. Większość zgłaszanych wątpliwości wynika z nieporozumień dotyczących specyfiki Instytutu Pileckiego, który łączy zadania z różnych obszarów administracji państwowej.
- Spotkanie autorskie wokół książki „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945”
Aktualności
Spotkanie autorskie wokół książki „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945”
– Historia pozbawiona wątku ekonomii, wątku gospodarczego zawsze będzie opowieścią ułomną i niepełną – mówił podczas spotkania prof. Damian Markowski.
- Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości
Aktualności
Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości
Debata pt. „Kultura pamięci o Polakach ratujących Żydów”, która odbyła się 27 marca 2026 r. w Muzeum Niepodległości w Warszawie, stanowiła element obchodów III Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów oraz 10. rocznicy otwarcia wystawy stałej w Muzeum w Markowej.
- Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom
Aktualności
Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom
Mija 83. rocznica zbrodni w Brzózie Królewskiej. Tego dnia w 1943 roku zginęli Katarzyna i Sebastian Kazakowie. Zostali zamordowani przez niemieckich żandarmów za pomoc niesioną Żydom w czasie okupacji. Małżeństwo zostało uhonorowane w ramach programu „Zawołani po Imieniu”.
- Wystawa „Warszawa na nowo” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego
Aktualności
Wystawa „Warszawa na nowo” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego
24 marca w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego (IP) odbył się się wernisaż wystawy „Warszawa na nowo. Fotografie reporterskie 1945–1949" przygotowanej we współpracy IP i DSH (Domu Spotkań z Historią). Wystawę można zwiedzać do końca sierpnia 2026 roku.
- Ogłoszenie | Konkurs na stypendia finansowe na badania naukowe pn. „Pochodzenie dóbr kultury utraconych w okresie okupacji niemieckiej w Polsce” (PL, DE)
Aktualności
Ogłoszenie | Konkurs na stypendia finansowe na badania naukowe pn. „Pochodzenie dóbr kultury utraconych w okresie okupacji niemieckiej w Polsce” (PL, DE)
Ogłoszenie o konkursie na stypendia finansowe na badania naukowe w Instytucie Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego, oddział zamiejscowy w Berlinie.
- „Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
Aktualności
„Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
W środę 25 marca Instytut Pileckiego zainaugurował nowy projekt: cykl pokazów „Niemi świadkowie”. W warszawskiej galerii w Domu Bez Kantów zaprezentowano zwiedzającym i dziennikarzom gabloty z historycznymi przedmiotami – pamiątkami po „Zawołanych po imieniu” z rodzin Ulmów i Stawarskich – zamordowanych za niesienie pomocy Żydom.
- „Zawołani po Imieniu”. Upamiętniono rodziny Stawarskich i Singerów
Aktualności
„Zawołani po Imieniu”. Upamiętniono rodziny Stawarskich i Singerów
W Sieniawie na Podkarpaciu odbyło się uroczyste upamiętnienie rodzin Stawarskich i Singerów. W czasie II wojny światowej Wiktoria i Mateusz Stawarscy zginęli z rąk niemieckich okupantów za ukrywanie żydowskiej rodziny. To kolejna odsłona sztandarowego programu Instytutu „Zawołani po Imieniu”.
- Druga debata z cyklu „Berlin w Warszawie”. Rozmowa o reparacjach i zadośćuczynieniu [wideo]
Aktualności
Druga debata z cyklu „Berlin w Warszawie”. Rozmowa o reparacjach i zadośćuczynieniu [wideo]
„Zadośćuczynienie, odszkodowania, reparacje: co jest realne, co jest symboliczne?" - pod takim tytułem odbyła się druga debata w cyklu „Berlin w Warszawie”. Znawcy tematyki polsko-niemieckiej przedstawili różne punkty widzenia na trudne relacje między oboma narodami.