„Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów - Instytut Pileckiego
„Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
W środę 25 marca Instytut Pileckiego zainaugurował nowy projekt: cykl pokazów „Niemi świadkowie”. W warszawskiej galerii w Domu Bez Kantów zaprezentowano zwiedzającym i dziennikarzom gabloty z historycznymi przedmiotami – pamiątkami po „Zawołanych po imieniu” z rodzin Ulmów i Stawarskich – zamordowanych za niesienie pomocy Żydom.
– W trakcie przygotowań do upamiętnień w programie „Zawołani po Imieniu” do Instytutu trafiają pamiątki związane z bohaterami przywracanych historii – mówi Marcin Urbanek, kierownik Działu Upamiętnień w Instytucie Pileckiego. – Są to dary Rodzin, wypożyczenia, a czasem przedmioty nabyte przez Instytut. Ideą cyklu „Niemi świadkowie” jest przedstawienie tych zbiorów szerokiej publiczności, zwrócenie uwagi na bardzo osobisty wymiar historii, z którymi Instytut pracuje.
W wydarzeniu wzięli udział m.in. p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego Karol Madaj, kierownik Działu Upamiętnień Marcin Urbanek oraz Kamil Kopera - historyk z Działu Upamiętnień, a także goście, dziennikarze i inni przedstawiciele Instytutu.
Na wstępie dyrektor Karol Madaj opowiedział zebranym o projekcie „Zawołani po imieniu”. Marcin Urbanek przedstawił założenia projektu „Niemi świadkowie”. Następnie Kamil Kopera zaprezentował poszczególne przedmioty z ekspozycji oraz opowiedział związane z nimi historie ich właścicieli.
Podczas środowego wydarzenia w pierwszej gablocie zaprezentowane zostały przedmioty, które należały do Józefa Ulmy z Markowej: cegła z jego domu oraz książka z jego biblioteki. Ulma był aktywnym społecznikiem i prowadził w swoim domu bibliotekę, z której książki udostępniał okolicznej młodzieży. Prezentowana na wystawie książka to Gimnastyka domowa: ćwiczenia gimnastyczne bez nauczyciela i przyrządów, dla dzieci i dorosłych, dla zdrowych i chorych, na której zachował się jego własnoręczny podpis. W drugiej gablocie znajdują się pamiątki po upamiętnionej 24 marca w Sieniawie rodzinie Stawarskich. Są to dwa przejmujące listy, jakie Wiktoria Franciszka i Mateusz Bronisław Stawarscy napisali do rodziny z więzienia, wiedząc już, że zostali skazani, oraz różaniec, przekazany Stawarskiemu do celi śmierci. Różaniec ten znaleziono potem w lesie na miejscu egzekucji, co pomogło w zlokalizowaniu miejsca, w którym Niemcy zakopali rozstrzelanego oraz umożliwiło po wojnie dokonanie ekshumacji i godnego pochówku.
Upamiętnienie Polaków ratujących Żydów
Inauguracja projektu „Niemi świadkowie” włączona została w program instytutowych obchodów przypadającego na 24 marca Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką, dlatego w pierwszej edycji prezentowane są pamiątki po „Zawołanych po imieniu”. Jednakże Instytut Pileckiego prowadzi wiele innych ważnych działań badawczych i upamiętniających, przy okazji których odnajdywane są historyczne pamiątki warte pokazania szerokiej publiczności. Dlatego projekt „Niemi świadkowie” będzie działaniem cyklicznym – w kolejnych miesiącach przewidziane są prezentacje historycznych przedmiotów związanych z innymi projektami i wydarzeniami.
Projekt „Niemi świadkowie”
Przedsięwzięcie wpisuje się w misję Instytutu Pileckiego, której istotnym elementem jest gromadzenie, badanie oraz udostępnianie świadectw dotyczących zbrodni totalitarnych XX wieku, a także upowszechnianie wiedzy o postawach odwagi i solidarności wobec ich ofiar. Prezentacja autentycznych przedmiotów – jako materialnych nośników pamięci – stanowi ważne uzupełnienie narracji historycznej, pozwalając odbiorcom na bezpośredni kontakt z historią jednostek i ich doświadczeń.
Gdzie i kiedy zobaczyć wystawę
Ekspozycję można oglądać do końca kwietnia w godzinach otwarcia Galerii DBK.
Galeria Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów, Warszawa, ul. Krakowskie Przedmieście 11. Wstęp wolny.
- wtorek-niedziela: 10:00-18:00
- czwartek: 11:00-19:00
Zobacz także
- Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości
Aktualności
Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości
Debata pt. „Kultura pamięci o Polakach ratujących Żydów”, która odbyła się 27 marca 2026 r. w Muzeum Niepodległości w Warszawie, stanowiła element obchodów III Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów oraz 10. rocznicy otwarcia wystawy stałej w Muzeum w Markowej.
- Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom
Aktualności
Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom
Mija 83. rocznica zbrodni w Brzózie Królewskiej. Tego dnia w 1943 roku zginęli Katarzyna i Sebastian Kazakowie. Zostali zamordowani przez niemieckich żandarmów za pomoc niesioną Żydom w czasie okupacji. Małżeństwo zostało uhonorowane w ramach programu „Zawołani po Imieniu”.
- Wystawa „Warszawa na nowo” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego
Aktualności
Wystawa „Warszawa na nowo” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego
24 marca w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego (IP) odbył się się wernisaż wystawy „Warszawa na nowo. Fotografie reporterskie 1945–1949" przygotowanej we współpracy IP i DSH (Domu Spotkań z Historią). Wystawę można zwiedzać do końca sierpnia 2026 roku.
- Ogłoszenie | Konkurs na stypendia finansowe na badania naukowe pn. „Pochodzenie dóbr kultury utraconych w okresie okupacji niemieckiej w Polsce” (PL, DE)
Aktualności
Ogłoszenie | Konkurs na stypendia finansowe na badania naukowe pn. „Pochodzenie dóbr kultury utraconych w okresie okupacji niemieckiej w Polsce” (PL, DE)
Ogłoszenie o konkursie na stypendia finansowe na badania naukowe w Instytucie Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego, oddział zamiejscowy w Berlinie.
- „Zawołani po Imieniu”. Upamiętniono rodziny Stawarskich i Singerów
Aktualności
„Zawołani po Imieniu”. Upamiętniono rodziny Stawarskich i Singerów
W Sieniawie na Podkarpaciu odbyło się uroczyste upamiętnienie rodzin Stawarskich i Singerów. W czasie II wojny światowej Wiktoria i Mateusz Stawarscy zginęli z rąk niemieckich okupantów za ukrywanie żydowskiej rodziny. To kolejna odsłona sztandarowego programu Instytutu „Zawołani po Imieniu”.
- Druga debata z cyklu „Berlin w Warszawie”. Rozmowa o reparacjach i zadośćuczynieniu [wideo]
Aktualności
Druga debata z cyklu „Berlin w Warszawie”. Rozmowa o reparacjach i zadośćuczynieniu [wideo]
„Zadośćuczynienie, odszkodowania, reparacje: co jest realne, co jest symboliczne?" - pod takim tytułem odbyła się druga debata w cyklu „Berlin w Warszawie”. Znawcy tematyki polsko-niemieckiej przedstawili różne punkty widzenia na trudne relacje między oboma narodami.
- Rocznica śmierci Franciszka Andrzejczyka. Zginął za pomoc Żydom w czasie okupacji
Aktualności
Rocznica śmierci Franciszka Andrzejczyka. Zginął za pomoc Żydom w czasie okupacji
20 marca mija 83. rocznica zbrodni w Czyżewie (woj. podlaskie). Za pomoc Żydom w czasie wojny zginął z rąk niemieckich żandarmów Franciszek Andrzejczyk.
- 24 marca | Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką
Aktualności
24 marca | Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką
W 2018 roku Prezydent RP ustanowił dzień 24 marca Narodowym Dniem Pamięci Polaków Ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. To upamiętnienie wszystkich obywateli polskich, którzy z narażeniem życia udzielali Żydom pomocy podczas niemieckiej okupacji.
- Komunikat. Rada Pamięci Instytutu Pileckiego
Aktualności
Komunikat. Rada Pamięci Instytutu Pileckiego
Zasady działania i organizacji Rady Pamięci Instytutu Pileckiego.
- Pilecki w Nowym Jorku. Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”
Aktualności
Pilecki w Nowym Jorku. Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”
Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century” skupiała się na dziedzictwie procesów norymberskich oraz ich rzeczywistym oddziaływaniu na rozwój współczesnego prawa międzynarodowego i metody pociągania do odpowiedzialności zbrodniarzy wojennych.
- Pomnik Katyński w Jersey City. Uroczyste złożenie kwiatów
Aktualności
Pomnik Katyński w Jersey City. Uroczyste złożenie kwiatów
16 marca Karol Madaj, p.o. dyrektor Instytutu Pileckiego, złożył kwiaty pod Pomnikiem Katyńskim w Jersey City. Uroczystość ta stanowiła symboliczne dopełnieniem wydarzeń związanych z oficjalną inauguracją stałej siedziby Oddziału Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku, która odbyła się w dniach 14-15 marca.
- „Robić to, co trzeba” - relacja z pokazu filmu „Rachwałowa” w Instytucie Pileckiego
Aktualności
„Robić to, co trzeba” - relacja z pokazu filmu „Rachwałowa” w Instytucie Pileckiego
W czwartek 5 marca w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego odbył się pokaz filmu dokumentalnego „Rachwałowa” w reżyserii Pauliny Ibek, z udziałem prawnuka Stanisławy Rachwał, Krzysztofa Wicentowicza. Rozmowę poprowadził Wojciech Saramonowicz - kierownik Działu Historii Mówionej i Produkcji Filmowych Instytutu Pileckiego.