„Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów - Instytut Pileckiego
26.03.2026 (CZW)
„Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
W środę 25 marca Instytut Pileckiego zainaugurował nowy projekt: cykl pokazów „Niemi świadkowie”. W warszawskiej galerii w Domu Bez Kantów zaprezentowano zwiedzającym i dziennikarzom gabloty z historycznymi przedmiotami – pamiątkami po „Zawołanych po imieniu” z rodzin Ulmów i Stawarskich – zamordowanych za niesienie pomocy Żydom.
– W trakcie przygotowań do upamiętnień w programie „Zawołani po Imieniu” do Instytutu trafiają pamiątki związane z bohaterami przywracanych historii – mówi Marcin Urbanek, kierownik Działu Upamiętnień w Instytucie Pileckiego. – Są to dary Rodzin, wypożyczenia, a czasem przedmioty nabyte przez Instytut. Ideą cyklu „Niemi świadkowie” jest przedstawienie tych zbiorów szerokiej publiczności, zwrócenie uwagi na bardzo osobisty wymiar historii, z którymi Instytut pracuje.
W wydarzeniu wzięli udział m.in. p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego Karol Madaj, kierownik Działu Upamiętnień Marcin Urbanek oraz Kamil Kopera - historyk z Działu Upamiętnień, a także goście, dziennikarze i inni przedstawiciele Instytutu.
Na wstępie dyrektor Karol Madaj opowiedział zebranym o projekcie „Zawołani po imieniu”. Marcin Urbanek przedstawił założenia projektu „Niemi świadkowie”. Następnie Kamil Kopera zaprezentował poszczególne przedmioty z ekspozycji oraz opowiedział związane z nimi historie ich właścicieli.
Podczas środowego wydarzenia w pierwszej gablocie zaprezentowane zostały przedmioty, które należały do Józefa Ulmy z Markowej: cegła z jego domu oraz książka z jego biblioteki. Ulma był aktywnym społecznikiem i prowadził w swoim domu bibliotekę, z której książki udostępniał okolicznej młodzieży. Prezentowana na wystawie książka to Gimnastyka domowa: ćwiczenia gimnastyczne bez nauczyciela i przyrządów, dla dzieci i dorosłych, dla zdrowych i chorych, na której zachował się jego własnoręczny podpis. W drugiej gablocie znajdują się pamiątki po upamiętnionej 24 marca w Sieniawie rodzinie Stawarskich. Są to dwa przejmujące listy, jakie Wiktoria Franciszka i Mateusz Bronisław Stawarscy napisali do rodziny z więzienia, wiedząc już, że zostali skazani, oraz różaniec, przekazany Stawarskiemu do celi śmierci. Różaniec ten znaleziono potem w lesie na miejscu egzekucji, co pomogło w zlokalizowaniu miejsca, w którym Niemcy zakopali rozstrzelanego oraz umożliwiło po wojnie dokonanie ekshumacji i godnego pochówku.
Upamiętnienie Polaków ratujących Żydów
Inauguracja projektu „Niemi świadkowie” włączona została w program instytutowych obchodów przypadającego na 24 marca Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką, dlatego w pierwszej edycji prezentowane są pamiątki po „Zawołanych po imieniu”. Jednakże Instytut Pileckiego prowadzi wiele innych ważnych działań badawczych i upamiętniających, przy okazji których odnajdywane są historyczne pamiątki warte pokazania szerokiej publiczności. Dlatego projekt „Niemi świadkowie” będzie działaniem cyklicznym – w kolejnych miesiącach przewidziane są prezentacje historycznych przedmiotów związanych z innymi projektami i wydarzeniami.
Projekt „Niemi świadkowie”
Przedsięwzięcie wpisuje się w misję Instytutu Pileckiego, której istotnym elementem jest gromadzenie, badanie oraz udostępnianie świadectw dotyczących zbrodni totalitarnych XX wieku, a także upowszechnianie wiedzy o postawach odwagi i solidarności wobec ich ofiar. Prezentacja autentycznych przedmiotów – jako materialnych nośników pamięci – stanowi ważne uzupełnienie narracji historycznej, pozwalając odbiorcom na bezpośredni kontakt z historią jednostek i ich doświadczeń.
Gdzie i kiedy zobaczyć wystawę
Ekspozycję można oglądać do końca kwietnia w godzinach otwarcia Galerii DBK.
Galeria Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów, Warszawa, ul. Krakowskie Przedmieście 11. Wstęp wolny.
- wtorek-niedziela: 10:00-18:00
- czwartek: 11:00-19:00
Zobacz także
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.
- Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
Aktualności
Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
W związku z powracającą w przestrzeni publicznej dyskusją na temat batalionu „Nachtigall”, dr hab. Tomasz Chinciński, profesor Instytutu Pileckiego, przypomina kluczowe fakty ustalone przez historyków.
- „Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
Aktualności
„Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
17 października 2026 roku publiczność zgromadzona w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego wysłuchała drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” o Sewerynnie Szmaglewskiej.
- „Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Aktualności
„Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Czy Witold Pilecki podjął się najniebezpieczniejszej misji II wojny światowej? Jak trafił do Auschwitz? Czy rzeczywiście budował tam konspirację? Zapraszamy do obejrzenia podcastu Muzeum Historii Polski z udziałem dyrektora Instytutu Pileckiego Karola Madaja.
- Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Aktualności
Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Przez trzy dni (9–11 października) festiwal „Wolskie Ostańce” zapraszał do zatrzymania się i spojrzenia na Warszawę z nowej perspektywy — poprzez osobiste historie, miejsca naznaczone pamięcią oraz to, co wciąż trwa pomiędzy znikaniem a trwaniem.
- Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Aktualności
Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Jakie były źródła błędnych ocen w polityce Niemiec wobec Rosji? Których ostrzeżeń nie chciano usłyszeć i dlaczego? Jakie wnioski z tej historii wynikają dziś dla Niemiec, Polski i Ukrainy oraz dla bezpieczeństwa Europy? Dlaczego tak długo ignorowano sygnały ostrzegawcze i głosy płynące m.in. z Polski i Ukrainy? Jaką rolę odegrały w tym interesy gospodarcze, kalkulacje polityczne?
- Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
Aktualności
Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.
- Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
8 października w ogrodzie Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej odbyło się wyjątkowe wydarzenie – jubileusz 10-lecia działalności instytucji.
- Festiwal „Wolskie Ostańce”
Aktualności
Festiwal „Wolskie Ostańce”
Co zostaje z miasta, które nieustannie się zmienia? Co trwa mimo wyburzeń, nowych inwestycji i zacierania śladów pamięci? I kim są współcześni „ostańcy”? Festiwal „Wolskie Ostańce” to wielowymiarowe wydarzenie poświęcone relacji między miastem, pamięcią i ludźmi.
- Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Aktualności
Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Dokument „Jedna wskazówka” o Obławie Augustowskiej, autorstwa Martyny Wojtkowskiej z Instytutu Pileckiego, otrzymał pierwsze wyróżnienie podczas 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni.
- „Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
„Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
6 października pracownicy Instytutu Pileckiego brali udział w „Spotkaniu z Patronem” organizowanym przez Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej.