„Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów - Instytut Pileckiego
26.03.2026 (CZW)
„Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
W środę 25 marca Instytut Pileckiego zainaugurował nowy projekt: cykl pokazów „Niemi świadkowie”. W warszawskiej galerii w Domu Bez Kantów zaprezentowano zwiedzającym i dziennikarzom gabloty z historycznymi przedmiotami – pamiątkami po „Zawołanych po imieniu” z rodzin Ulmów i Stawarskich – zamordowanych za niesienie pomocy Żydom.
– W trakcie przygotowań do upamiętnień w programie „Zawołani po Imieniu” do Instytutu trafiają pamiątki związane z bohaterami przywracanych historii – mówi Marcin Urbanek, kierownik Działu Upamiętnień w Instytucie Pileckiego. – Są to dary Rodzin, wypożyczenia, a czasem przedmioty nabyte przez Instytut. Ideą cyklu „Niemi świadkowie” jest przedstawienie tych zbiorów szerokiej publiczności, zwrócenie uwagi na bardzo osobisty wymiar historii, z którymi Instytut pracuje.
W wydarzeniu wzięli udział m.in. p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego Karol Madaj, kierownik Działu Upamiętnień Marcin Urbanek oraz Kamil Kopera - historyk z Działu Upamiętnień, a także goście, dziennikarze i inni przedstawiciele Instytutu.
Na wstępie dyrektor Karol Madaj opowiedział zebranym o projekcie „Zawołani po imieniu”. Marcin Urbanek przedstawił założenia projektu „Niemi świadkowie”. Następnie Kamil Kopera zaprezentował poszczególne przedmioty z ekspozycji oraz opowiedział związane z nimi historie ich właścicieli.
Podczas środowego wydarzenia w pierwszej gablocie zaprezentowane zostały przedmioty, które należały do Józefa Ulmy z Markowej: cegła z jego domu oraz książka z jego biblioteki. Ulma był aktywnym społecznikiem i prowadził w swoim domu bibliotekę, z której książki udostępniał okolicznej młodzieży. Prezentowana na wystawie książka to Gimnastyka domowa: ćwiczenia gimnastyczne bez nauczyciela i przyrządów, dla dzieci i dorosłych, dla zdrowych i chorych, na której zachował się jego własnoręczny podpis. W drugiej gablocie znajdują się pamiątki po upamiętnionej 24 marca w Sieniawie rodzinie Stawarskich. Są to dwa przejmujące listy, jakie Wiktoria Franciszka i Mateusz Bronisław Stawarscy napisali do rodziny z więzienia, wiedząc już, że zostali skazani, oraz różaniec, przekazany Stawarskiemu do celi śmierci. Różaniec ten znaleziono potem w lesie na miejscu egzekucji, co pomogło w zlokalizowaniu miejsca, w którym Niemcy zakopali rozstrzelanego oraz umożliwiło po wojnie dokonanie ekshumacji i godnego pochówku.
Upamiętnienie Polaków ratujących Żydów
Inauguracja projektu „Niemi świadkowie” włączona została w program instytutowych obchodów przypadającego na 24 marca Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką, dlatego w pierwszej edycji prezentowane są pamiątki po „Zawołanych po imieniu”. Jednakże Instytut Pileckiego prowadzi wiele innych ważnych działań badawczych i upamiętniających, przy okazji których odnajdywane są historyczne pamiątki warte pokazania szerokiej publiczności. Dlatego projekt „Niemi świadkowie” będzie działaniem cyklicznym – w kolejnych miesiącach przewidziane są prezentacje historycznych przedmiotów związanych z innymi projektami i wydarzeniami.
Projekt „Niemi świadkowie”
Przedsięwzięcie wpisuje się w misję Instytutu Pileckiego, której istotnym elementem jest gromadzenie, badanie oraz udostępnianie świadectw dotyczących zbrodni totalitarnych XX wieku, a także upowszechnianie wiedzy o postawach odwagi i solidarności wobec ich ofiar. Prezentacja autentycznych przedmiotów – jako materialnych nośników pamięci – stanowi ważne uzupełnienie narracji historycznej, pozwalając odbiorcom na bezpośredni kontakt z historią jednostek i ich doświadczeń.
Gdzie i kiedy zobaczyć wystawę
Ekspozycję można oglądać do końca kwietnia w godzinach otwarcia Galerii DBK.
Galeria Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów, Warszawa, ul. Krakowskie Przedmieście 11. Wstęp wolny.
- wtorek-niedziela: 10:00-18:00
- czwartek: 11:00-19:00
Zobacz także
- Monografia Wydawnictwa Instytutu Pileckiego z prestiżową nagrodą Homo-Verbum-Locus
Aktualności
Monografia Wydawnictwa Instytutu Pileckiego z prestiżową nagrodą Homo-Verbum-Locus
Książka dr Joanny Nikel pt. „Terror niemiecki w powiecie Mińsk Mazowiecki 1939–1944. Wojna i rozliczenia”, opublikowana nakładem Wydawnictwa Instytutu Pileckiego, wygrała drugą edycję Konkursu Homo-Verbum-Locus. Spośród finałowej piątki nominowanych tytułów naukowych, publikacja Instytutu Pileckiego otrzymała najwyższe uznanie jury konkursowego.
- Czego Niemcy uczą się o polskiej historii? Relacja ze spotkania cyklu „Berlin w Warszawie” [wideo]
Aktualności
Czego Niemcy uczą się o polskiej historii? Relacja ze spotkania cyklu „Berlin w Warszawie” [wideo]
Czego młodzi Niemcy mogą dowiedzieć się o historii Polski – zarówno w szkole, jak i poza nią? To pytanie stanowiło oś dyskusji podczas kolejnego spotkania z cyklu „Berlin w Warszawie”. Uczestnicy debatowali nad obecnością i sposobem prezentowania historii Polski oraz niemieckiej okupacji w niemieckim systemie edukacji i nie tylko.
- Lato 2026 w Galerii Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów – oferta dla grup zorganizowanych
Aktualności
Lato 2026 w Galerii Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów – oferta dla grup zorganizowanych
Zapraszamy grupy zorganizowane do spędzenia lata 2026 w Galerii Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów w Warszawie!
- Brytyjski „The Times”: Hanna Radziejowska i Eva Yakubovska o sowieckich pomnikach w Berlinie
Aktualności
Brytyjski „The Times”: Hanna Radziejowska i Eva Yakubovska o sowieckich pomnikach w Berlinie
5 czerwca 2026 r. na łamach brytyjskiego „The Times” – zarówno w wersji internetowej, jak i w skróconej formie drukowanej – ukazała się rozmowa Elisabeth Rushton z Hanną Radziejowską i Evą Yakubovską poświęcona kontrowersjom wokół sowieckich pomników w Berlinie.
- Prof. Markowski dla Onet.pl: Ukraina może się obawiać, jak to wszystko zostanie odkryte
Aktualności
Prof. Markowski dla Onet.pl: Ukraina może się obawiać, jak to wszystko zostanie odkryte
— Po stronie ukraińskiej jest obawa przed pokazywaniem fotografii dołów śmierci z polskimi ofiarami tamtej zbrodni. To są pola śmierci — komentuje w rozmowie z Onetem prof. Damian Markowski z Instytutu Pileckiego, po tym jak prezydent Wołodymyr Zełenski podjął decyzję o uhonorowaniu Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA).
- Książka wydana przez Instytut Pileckiego nagrodzona w prestiżowym Konkursie ACADEMIA 2026!
Aktualności
Książka wydana przez Instytut Pileckiego nagrodzona w prestiżowym Konkursie ACADEMIA 2026!
„Korespondencja Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, t. III. 1943” w opracowaniu Aleksandry Kmak-Pamirskiej i Barbary Świtalskiej-Starzeńskiej została wyróżniona w 19. edycji Konkursu na najlepszą książkę akademicką i naukową ACADEMIA 2026.
- „Instytut Pileckiego bierze pod lupę niemieckie podręczniki do historii” | Marek Kozubal w „Rzeczpospolitej”
Aktualności
„Instytut Pileckiego bierze pod lupę niemieckie podręczniki do historii” | Marek Kozubal w „Rzeczpospolitej”
Jaką opowieść o Polsce otrzymują młodzi Niemcy: od tragicznego roku 1939 i brutalnej okupacji, przez dylematy granic, aż po współczesne problemy? Co dla niemieckiego odbiorcy jest oczywistością, a w Polsce wciąż budzi sprzeciw lub poczucie zniekształcenia historii? - Marek Kozubal zaprasza na kolejną debatę "Berlin w Warszawie" na łamach "Rzeczpospolitej".
- „Moje miejsce na ziemi” | Wystawa prac powstałych podczas pleneru malarskiego Festiwalu Pileckiego
Aktualności
„Moje miejsce na ziemi” | Wystawa prac powstałych podczas pleneru malarskiego Festiwalu Pileckiego
Do 9 czerwca w foyer Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej w Warszawie można oglądać wystawę prac powstałych podczas pleneru malarskiego „Moje miejsce na ziemi”, zorganizowanego w ramach Festiwalu Pileckiego z okazji 125. rocznicy urodzin Witolda Pileckiego.
- Dziękujemy, że byliście z nami! Tak upłynął nam Festiwal Pileckiego
Aktualności
Dziękujemy, że byliście z nami! Tak upłynął nam Festiwal Pileckiego
Festiwal Rotmistrza dobiegł końca, jednak towarzyszące mu spotkania, rozmowy i emocje zostaną z nami na długo.
- Karol Madaj o albumie „Witold Pilecki (1901–1948)”
Aktualności
Karol Madaj o albumie „Witold Pilecki (1901–1948)”
– Od początku wyróżniały go duża samoświadomość i silna wewnątrzsterowność – mówi o Witoldzie Pileckim Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego.
- 78. rocznica śmierci Witolda Pileckiego | Międzynarodowy Dzień Bohaterów Walki z Totalitaryzmem
Aktualności
78. rocznica śmierci Witolda Pileckiego | Międzynarodowy Dzień Bohaterów Walki z Totalitaryzmem
W Międzynarodowym Dniu Bohaterów Walki z Totalitaryzmem pamiętamy o Rotmistrzu i jego dziedzictwie.
- Wystawa MODEERN FREEDOM w Pilecki Institute NYC już otwarta!
Aktualności
Wystawa MODEERN FREEDOM w Pilecki Institute NYC już otwarta!
MODEERN FREEDOM – międzynarodowa wystawa sztuki współczesnej w nowojorskim oddziale Instytutu Pileckiego – jest już otwarta.