„Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów - Instytut Pileckiego

W środę 25 marca Instytut Pileckiego zainaugurował nowy projekt: cykl pokazów „Niemi świadkowie”. W warszawskiej galerii w Domu Bez Kantów zaprezentowano zwiedzającym i dziennikarzom gabloty z historycznymi przedmiotami – pamiątkami po „Zawołanych po imieniu” z rodzin Ulmów i Stawarskich – zamordowanych za niesienie pomocy Żydom.

– W trakcie przygotowań do upamiętnień w programie „Zawołani po Imieniu” do Instytutu trafiają pamiątki związane z bohaterami przywracanych historii – mówi Marcin Urbanek, kierownik Działu Upamiętnień w Instytucie Pileckiego. – Są to dary Rodzin, wypożyczenia, a czasem przedmioty nabyte przez Instytut. Ideą cyklu „Niemi świadkowie” jest przedstawienie tych zbiorów szerokiej publiczności, zwrócenie uwagi na bardzo osobisty wymiar historii, z którymi Instytut pracuje.

W wydarzeniu wzięli udział m.in. p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego Karol Madaj, kierownik Działu Upamiętnień Marcin Urbanek oraz Kamil Kopera - historyk z Działu Upamiętnień, a także goście, dziennikarze i inni przedstawiciele Instytutu.

Na wstępie dyrektor Karol Madaj opowiedział zebranym o projekcie „Zawołani po imieniu”. Marcin Urbanek przedstawił założenia projektu „Niemi świadkowie”. Następnie Kamil Kopera zaprezentował poszczególne przedmioty z ekspozycji oraz opowiedział związane z nimi historie ich właścicieli.

Podczas środowego wydarzenia w pierwszej gablocie zaprezentowane zostały przedmioty, które należały do Józefa Ulmy z Markowej: cegła z jego domu oraz książka z jego biblioteki. Ulma był aktywnym społecznikiem i prowadził w swoim domu bibliotekę, z której książki udostępniał okolicznej młodzieży. Prezentowana na wystawie książka to Gimnastyka domowa: ćwiczenia gimnastyczne bez nauczyciela i przyrządów, dla dzieci i dorosłych, dla zdrowych i chorych, na której zachował się jego własnoręczny podpis. W drugiej gablocie znajdują się pamiątki po upamiętnionej 24 marca w Sieniawie rodzinie Stawarskich. Są to dwa przejmujące listy, jakie Wiktoria Franciszka i Mateusz Bronisław Stawarscy napisali do rodziny z więzienia, wiedząc już, że zostali skazani, oraz różaniec, przekazany Stawarskiemu do celi śmierci. Różaniec ten znaleziono potem w lesie na miejscu egzekucji, co pomogło w zlokalizowaniu miejsca, w którym Niemcy zakopali rozstrzelanego oraz umożliwiło po wojnie dokonanie ekshumacji i godnego pochówku.

Upamiętnienie Polaków ratujących Żydów

Inauguracja projektu „Niemi świadkowie” włączona została w program instytutowych obchodów przypadającego na 24 marca Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką, dlatego w pierwszej edycji prezentowane są pamiątki po „Zawołanych po imieniu”. Jednakże Instytut Pileckiego prowadzi wiele innych ważnych działań badawczych i upamiętniających, przy okazji których odnajdywane są historyczne pamiątki warte pokazania szerokiej publiczności. Dlatego projekt „Niemi świadkowie” będzie działaniem cyklicznym – w kolejnych miesiącach przewidziane są prezentacje  historycznych przedmiotów związanych z innymi projektami i wydarzeniami.

Projekt „Niemi świadkowie”

Przedsięwzięcie wpisuje się w misję Instytutu Pileckiego, której istotnym elementem jest gromadzenie, badanie oraz udostępnianie świadectw dotyczących zbrodni totalitarnych XX wieku, a także upowszechnianie wiedzy o postawach odwagi i solidarności wobec ich ofiar. Prezentacja autentycznych przedmiotów – jako materialnych nośników pamięci – stanowi ważne uzupełnienie narracji historycznej, pozwalając odbiorcom na bezpośredni kontakt z historią jednostek i ich doświadczeń.

Gdzie i kiedy zobaczyć wystawę

Ekspozycję można oglądać do końca kwietnia w godzinach otwarcia Galerii DBK. 
Galeria Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów, Warszawa, ul. Krakowskie Przedmieście 11. Wstęp wolny. 

• wtorek-niedziela: 10:00-18:00
• czwartek: 11:00-19:00