Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości - Instytut Pileckiego

30.03.2026 (PN)

Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości

Debata pt. „Kultura pamięci o Polakach ratujących Żydów”, która odbyła się 27 marca 2026 r. w Muzeum Niepodległości w Warszawie, stanowiła element obchodów III Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów oraz 10. rocznicy otwarcia wystawy stałej w Muzeum w Markowej.

Spotkanie, prowadzone przez dr. Jacka Konika (kierownik Działu Historii i Badań Naukowych Muzeum Niepodległości), zgromadziło ekspertów reprezentujących kluczowe instytucje pamięci: dr. Mateusza Szpytmę (wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej), Karola Madaja (p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego) oraz Waldemara Rataja (dyrektor Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej). Dyskusja koncentrowała się na ewolucji pamięci o Sprawiedliwych oraz jej znaczeniu w budowaniu współczesnej kultury narodowej i postaw obywatelskich.

fot. Muzeum Niepodległości w Warszawie

Rola instytucji w kształtowaniu pamięci

Dr Mateusz Szpytma odnosił się do dokumentacyjnej i naukowej roli IPN, wspominając o badaniach nad stratami i upamiętnianiu konkretnych ofiar (m.in. poprzez systematyczne uzupełnianie nazwisk na Ścianie Pamięci w Markowej). Waldemar Rataj akcentował misję Muzeum w Markowej jako centrum edukacyjnego i „szkoły etyki”, która uczy młode pokolenia najtrudniejszych lekcji człowieczeństwa. Karol Madaj skupił się na potrzebie umiędzynarodowienia polskiej narracji oraz wdrażaniu nowoczesnych form upamiętniania.

Dwa tygodnie temu otworzyliśmy oddział w Nowym Jorku. Obecny tam dr Mordechaj Paldiel, który był szefem Departamentu Sprawiedliwych w Yad Vashem, pięknie mówił o Grupie Ładosia. O polskich dyplomatach i żydowskich współpracownikach. Oni razem ratowali Żydów przez dawanie im paszportów ­

Dyrektor zwrócił uwagę, że IPN zrobił na ten temat film, a Instytut Pileckiego wystawę. Dostępna jest ona nie tylko w Nowym Jorku, ale i na Krakowskim Przedmieściu 11, w galerii Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów.

fot. Muzeum Niepodległości w Warszawie

To jest temat w jakiś sposób znany, więc wychodzimy z tymi tematami za granicę. Wystawa o Ulmach była we wszystkich placówkach MSZ za granicą. Niedawno, 24 marca, Instytut Pileckiego przekazał Ministerstwu Spraw Zagranicznych materiały graficzne dotyczące grupy Ładosia, które również zostały szeroko rozpowszechnione – od Izraela po Stany Zjednoczone. Dystrybucja odbywała się za pośrednictwem polskiego MSZ – podkreślił.

Dziedzictwo jako zobowiązanie

Prelegenci podkreślali, że historia rodziny Ulmów i innych Polaków ratujących Żydów nie jest jedynie zamkniętym rozdziałem przeszłości, lecz „żywym depozytem” i zobowiązaniem do kontynuacji dialogu o godności człowieka. Hasło tegorocznych obchodów – „Dialog w sprawie człowieka” – przewijało się jako motyw przewodni rozmowy o uniwersalnych wartościach płynących z heroizmu.

Zobacz także

  • Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
    Grafika projektu 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”

    Aktualności

    Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”

    Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.

  • Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl

    Aktualności

    Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl

    – To dla Instytutu Pileckiego niezwykle ważny moment. Badając totalitaryzmy, dokumentujemy również zbrodnie popełnione w okresie stalinowskim – podkreślał prof. Andrzej Zawistowski podczas spotkania poświęconego prezentacji nowej kolekcji w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego ZapisyTerroru.pl.

  • 86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej

    Aktualności

    86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej

    16 listopada 2026 roku przy zachowanym fragmencie muru getta na terenie XII Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza (ul. Sienna 53 w Warszawie) odbyła się ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę zamknięcia granic getta warszawskiego. W wydarzeniu wziął udział dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj.

  • Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa

    Aktualności

    Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa

    12 listopada 2026 roku w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej odbyła się wizyta studyjna uczestników projektu „Liderzy Polonii 2026”. Blisko 40 działaczy i przedstawicieli organizacji polonijnych z całego świata poznało nasze narzędzia dokumentowania historii XX wieku oraz dobre praktyki w zakresie edukacji historycznej.

  • Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku

    Aktualności

    Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku

    11 listopada 2026 roku Instytut Pileckiego uczestniczył jako partner w festiwalu „Wspólna Niepodległa” w Warszawie, organizowanym przez Muzeum Historii Polski z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Odwiedzający Cytadelę Warszawską oraz Krakowskie Przedmieście wzięli udział w grze terenowej, pokazach rekonstrukcji historycznej Armii Ochotniczej z 1920 roku, seansach filmowych, badaniach archiwalnych w bazie „Zapisy Terroru” oraz symulacji wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 1919 roku, w której zwyciężyła Irena Kosmowska (52 głosy).

  • Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa

    Aktualności

    Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa

    W 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów Instytut Pileckiego zorganizował niezwykłe wybory.

  • Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

    Aktualności

    Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

    4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.

  • Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
    Grupa ludzi siedzących w kręgu na krzesłach składanych podczas warsztatów w nowoczesnej sali ekspozycyjnej z gablotami i tablicami informacyjnymi.

    Aktualności

    Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”

    W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.

  • Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    Aktualności

    Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.

  • Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Aktualności

    Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski. 

  • Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
    Zdjęcie Damiana Markowskiego.

    Aktualności

    Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski

    W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.

  • The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Aktualności

    The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.