Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości - Instytut Pileckiego

Instytut

30.03.2026 (PN)

Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości

Debata pt. „Kultura pamięci o Polakach ratujących Żydów”, która odbyła się 27 marca 2026 r. w Muzeum Niepodległości w Warszawie, stanowiła element obchodów III Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów oraz 10. rocznicy otwarcia wystawy stałej w Muzeum w Markowej.

Spotkanie, prowadzone przez dr. Jacka Konika (kierownik Działu Historii i Badań Naukowych Muzeum Niepodległości), zgromadziło ekspertów reprezentujących kluczowe instytucje pamięci: dr. Mateusza Szpytmę (wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej), Karola Madaja (p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego) oraz Waldemara Rataja (dyrektor Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej). Dyskusja koncentrowała się na ewolucji pamięci o Sprawiedliwych oraz jej znaczeniu w budowaniu współczesnej kultury narodowej i postaw obywatelskich.

fot. Muzeum Niepodległości w Warszawie

Rola instytucji w kształtowaniu pamięci

Dr Mateusz Szpytma odnosił się do dokumentacyjnej i naukowej roli IPN, wspominając o badaniach nad stratami i upamiętnianiu konkretnych ofiar (m.in. poprzez systematyczne uzupełnianie nazwisk na Ścianie Pamięci w Markowej). Waldemar Rataj akcentował misję Muzeum w Markowej jako centrum edukacyjnego i „szkoły etyki”, która uczy młode pokolenia najtrudniejszych lekcji człowieczeństwa. Karol Madaj skupił się na potrzebie umiędzynarodowienia polskiej narracji oraz wdrażaniu nowoczesnych form upamiętniania.

Dwa tygodnie temu otworzyliśmy oddział w Nowym Jorku. Obecny tam dr Mordechaj Paldiel, który był szefem Departamentu Sprawiedliwych w Yad Vashem, pięknie mówił o Grupie Ładosia. O polskich dyplomatach i żydowskich współpracownikach. Oni razem ratowali Żydów przez dawanie im paszportów ­

Dyrektor zwrócił uwagę, że IPN zrobił na ten temat film, a Instytut Pileckiego wystawę. Dostępna jest ona nie tylko w Nowym Jorku, ale i na Krakowskim Przedmieściu 11, w galerii Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów.

fot. Muzeum Niepodległości w Warszawie

To jest temat w jakiś sposób znany, więc wychodzimy z tymi tematami za granicę. Wystawa o Ulmach była we wszystkich placówkach MSZ za granicą. Niedawno, 24 marca, Instytut Pileckiego przekazał Ministerstwu Spraw Zagranicznych materiały graficzne dotyczące grupy Ładosia, które również zostały szeroko rozpowszechnione – od Izraela po Stany Zjednoczone. Dystrybucja odbywała się za pośrednictwem polskiego MSZ – podkreślił.

Dziedzictwo jako zobowiązanie

Prelegenci podkreślali, że historia rodziny Ulmów i innych Polaków ratujących Żydów nie jest jedynie zamkniętym rozdziałem przeszłości, lecz „żywym depozytem” i zobowiązaniem do kontynuacji dialogu o godności człowieka. Hasło tegorocznych obchodów – „Dialog w sprawie człowieka” – przewijało się jako motyw przewodni rozmowy o uniwersalnych wartościach płynących z heroizmu.

Zobacz także