Wystawa „Warszawa na nowo” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego - Instytut Pileckiego

24 marca w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego (IP) odbył się się wernisaż wystawy „Warszawa na nowo. Fotografie reporterskie 1945–1949" przygotowanej we współpracy IP i DSH (Domu Spotkań z Historią). Wystawę można zwiedzać do końca sierpnia 2026 roku.

Ogromne zainteresowanie berlińczyków wystawą o pierwszych latach odbudowy Warszawy

Na wernisaż przybyli przedstawiciele mediów, muzeów, think tanków oraz świata polityki, w tym poseł CDU Roderich Kiesewetter. Podczas otwarcia przemawiali kierowniczka berlińskiego oddziału Instytutu Pileckiego Hanna Radziejowska, kuratorki wystawy Anna Brzezińska i Katarzyna Madoń-Mitzner oraz ambasador Polski w Berlinie Jan Tombiński, chargé d’affaires ad interim.

Powojenny portret miasta i jego mieszkańców

Na ekspozycję składa się wybór kilkudziesięciu zdjęć przedstawiających powojenną Warszawę z drugiej połowy lat 40. Na tle niemal całkowitej destrukcji fotografie tworzą zbiorowy portret warszawianek i warszawiaków odbudowujących swoje miasto. 

Autorami zdjęć są fotografowie i operatorzy związani z działającymi tuż po wojnie agencjami fotograficznymi, między innymi Jerzy Baranowski, Stanisław Dąbrowiecki, Zdzisław Wdowiński oraz Wojciech Kondracki, Jan Tymiński i Stanisław Urbanowicz i, a także operatorzy filmowi Wiktor Janik i Karol Szczeciński.  Wystawa stanowi nową odsłonę ekspozycji DSH „Warszawa na nowo. Fotografie reporterskie 1945–1949 prezentowanej w Warszawie w 2025 roku”. Prezentowane fotografie pochodzą ze zbiorów archiwalnych Polskiej Agencji Prasowej, zaś cytaty z Archiwum Historii Mówionej DSH i Ośrodka KARTA.

Fotograficzna opowieść o powrocie do życia

– Warszawa to miasto o szczególnej historii, historii walki o wolność, ale także historii odbudowy. Być może każdy mówi tak o swoim mieście, jednak dla nas, warszawiaków, ma to wyjątkowe znaczenie. Kochamy Warszawę i zawsze do niej wracamy, nawet wtedy, gdy jest zniszczona, gdy pozostają po niej jedynie ruiny. Właśnie o tym opowiada ta wystawa. Nie tylko o ruinach i zniszczeniu, lecz przede wszystkim o duchu Warszawy i o sile, która pozwala podnieść się po katastrofie i zacząć od nowa – mówiła Hanna Radziejowska, kierowniczka berlińskiego oddziału Instytutu Pileckiego.

„Ta historia nie należy wyłącznie do przeszłości” podkreśliła, odnosząc się do bieżących wydarzeń.

– Patrząc dziś na to, co Rosja robi Ukrainie, na kolejne ataki, w tym niedawne uderzenia dronów na Lwów i masowe ostrzały, widzimy wyraźnie, jak bardzo doświadczenie Warszawy pozostaje aktualne. Losy tych miast są ze sobą powiązane. Tak jak kiedyś Warszawa, tak dziś Ukraina musi prowadzić swoją walkę o wolność i demokrację – zauważyła Hanna Radziejowska.

Podkreśliła też, że żadna inna stolica Europy nie doznała tak rozległych zniszczeń jak Warszawa. W lewobrzeżnej części miasta niemal całkowicie unicestwiono tkankę miejską. Zniknęło około 84 procent zabudowy, w tym aż 90 procent obiektów przemysłowych i historycznych oraz blisko trzy czwarte budynków mieszkalnych. 

Miasto odradzające się do życia

– Prezentowane na naszej wystawie fotografie pozwalają inaczej spojrzeć na tamte czasy i na Warszawę dzisiaj – mówiła Katarzyna Madoń-Mitzner, kuratorka wystawy. – Mieszkanki i mieszkańcy stolicy z niezwykłą siłą życia i energią oswajali skrajnie trudną rzeczywistość i starali się żyć normalnie w nienormalnych warunkach. W decyzji o wzniesieniu z ruin stolicy było jakieś pozytywne szaleństwo, zbiorowy entuzjazm na przekór realiom i sytuacji politycznej. Czuje się to, patrząc na te zdjęcia, na twarze ludzi, na odradzające się życie miasta. Ten entuzjazm, energia są zaraźliwe – zauważyła kuratorka wystawy. 

Anna Brzezińska, kuratorka wystawy podkreślała, że „autorzy fotografii byli profesjonalistami, niezwykle zaangażowanymi w to, co robią. Ich zdjęcia są na najwyższym poziomie, zarówno technicznym, jak i merytorycznym, doskonale skadrowane i skomponowane. To nie tylko dokument, ale piękna, pełna emocji fotografia humanistyczna. Dzięki temu, że przetrwała, możemy poczuć niesamowitego ducha miasta i jego mieszkańców”. 

Wydarzenia wokół wystawy

Wystwawie towarzyszy program wydarzeń. Obejmuje on spotkanie ze świadkinią historii Janiną Iwańską, poświęcone doświadczeniu Zagłady, powrotowi do zniszczonej Warszawy i jej odbudowie. Zaplanowano także debatę o roli infrastruktury w warunkach wojny i rekonstrukcji, zestawiającą doświadczenia powojennej Warszawy z obecną sytuacją Ukrainy. Historyk Błażej Brzostek przybliży proces odbudowy miasta w jego wymiarze społecznym i politycznym. Cykl zakończy wydarzenie poświęcone stratom warszawskich zbiorów prywatnych i kolekcji sztuki w latach 1939–1945, które poprowadzi dr Mariusz Klarecki.

Gdzie i do kiedy zobaczyć wystawę

Wystawa będzie można zobaczyć w Berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego  do końca sierpnia. 

Autorzy wystawy

Kuratorzy wystawy: Anna Brzezińska, Katarzyna Madoń-Mitzner | Projekt architektury wystawy i projekt graficzny: Katarzyna Skoczylas-Godyń | Teksty: Ryszard Mączewski | Kierownictwo projektu i produkcja wystawy: Karolina Głowińska (Instytut Pileckiego), Olga Pigłowska (DSH) | Tłumaczenie na język angielski: Nitzan Reisner, Karolina Golimowska | Tłumaczenie na język niemiecki: Agnieszka Grzybkowska | Przygotowanie do druku: Tomasz Kubaczyk | Realizacja wystawy: Mateusz Wierzbicki | Druk fotografii: Paweł Ciepielewski, NEOGRAPH s.c. | Koordynacja programu towarzyszącego: Kama Szuba