Krok trzeci: „zawołać po imieniu” - Instytut Pileckiego
Krok trzeci: „zawołać po imieniu”
Msza święta, przemówienia, odsłonięcie pamiątkowej tablicy, kwiaty i wzruszenie rodziny – ten wyjątkowy moment, na który rodziny zamordowanych czekały od lat, to zwieńczenie wielu tygodni badań, rozmów, wywiadów i prac nad organizacją wydarzenia.
Przygotowanie scenariusza, zamówienie sali dla gości, wydrukowanie folderów, poinformowanie mediów lokalnych i ogólnopolskich… Wszystko musi być zapięte na ostatni guzik, bo jesteśmy świadomi, że uczestniczymy w wyjątkowym wydarzeniu. Bardzo często uroczystość jest pierwszą i jedyną formą oddania sprawiedliwości dziejowej Polakom pozbawionym życia za pomoc Żydom – tylko nieliczni z nich zostali odznaczeni medalem Instytutu Yad Vashem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”. Nawiązując do nazwy, a zarazem trzeciego wersu motta naszego projektu, „zawołać po imieniu” możemy objaśnić jako potrzebę upamiętnienia i nagłośnienia konkretnej historii. Wszystko po to, aby przywróć pamięć i upowszechnić wiedzę o wydarzeniach sprzed lat.
Każda uroczystość rozpoczyna się od mszy świętej, a kończy na odsłonięciu pamiątkowej tablicy umieszczonej na kamieniu. Przed złożeniem wieńców i kwiatów następuje minuty ciszy, która ma uczcić pamięć wszystkich ofiar: zarówno ukrywających się Żydów (którzy najczęściej ginęli bezpośrednio po odkryciu kryjówki), jak i pomagających im Polaków. Atmosferę wydarzenia oddaje relacja z upamiętnienia Franciszka Andrzejczyka w Czyżewie-Sutkach, które miało miejsce 27 października 2019 roku:
Nasza rodzina jest pełna podziwu dla decyzji, którą podjął nasz dziadek. Dla nas Franciszek to bohater prawdziwy, nie malowany. Przypieczętował miłość Boga i bliźniego swoją śmiercią, zapłacił za czynienie dobra najwyższą cenę.
Te słowa są najlepszym dowodem na to, że dla rodzin „Zawołanych po imieniu” uroczystość, podczas której honoruje się pamięć ich bliskich, jest wielkim świętem.
Ważnym elementem projektu jest także integrowanie lokalnej społeczności wokół wydarzeń, będących częścią wspólnej historii ich małej ojczyzny. We wszystkich upamiętnieniach uczestniczą mieszkańcy danej miejscowości, uczniowie okolicznych szkół (często klas mundurowych), przedstawiciele rządu oraz samorządu lokalnego. Symboliczny wydźwięk ma asysta żołnierzy Wojsk Obrony Terytorialnej: w dzisiejszych realiach, dzięki ich obecności, możemy czuć się bezpiecznie.
Dotychczas (w okresie od marca do października 2019 roku) upamiętniliśmy 17 osób:
- Mariannę, Leona i Stefana Lubkiewiczów (24 marca, Sadowne)
- Piotra Leszczyńskiego i Antoniego Prusińskiego (9 czerwca, Poręba-Kocęby)
- Aleksandrę i Hieronima Skłodowskich (16 czerwca, Skłody-Piotrowice)
- Jadwigę Długoborską i Lucynę Radziejowską (29 czerwca, Ostrów Mazowiecka)
- Juliannę, Stanisława, Henryka i Wacława Postków (30 czerwca, Stoczek)
- Wacława Budziszewskiego (22 września, Nur)
- Władysławę i Stanisława Krysiewiczów (6 października, Waniewo)
- Franciszka Andrzejczyka (27 października, Czyżew-Sutki)
Uhonorowane osoby i ich rodziny zaoferowały pomoc co najmniej 63 osobom pochodzenia żydowskiego. Dwójce młodych mężczyzn, których ukrywała rodzina Andrzejczyków, udało się przeżyć wojnę.
Zachęcamy do zapoznania się z historiami wszystkich osób upamiętnionych przez Instytut Pileckiego (można to zrobić, klikając tutaj). To jednak nie koniec. Kontynuujemy prace nad tegoroczną edycją projektu i już niedługo „zawołamy po imieniu” kolejnych bohaterów.
24 marca, z okazji Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów w czasie okupacji niemieckiej, przedstawiciele społeczności lokalnych zapalili znicze i złożyli kwiaty pod pamiątkowymi tablicami. Ze względu na obecną sytuację spowodowaną epidemią nie towarzyszyła temu żadna uroczystość - liczył się sam gest.
Zobacz także
- Deportacja 10 lutego 1940 r. – początek polskiej gehenny na Wschodzie | Dr Jerzy Rohoziński
Aktualności
Deportacja 10 lutego 1940 r. – początek polskiej gehenny na Wschodzie | Dr Jerzy Rohoziński
10 lutego 1940 r. rozpoczęła się pierwsza masowa deportacja polskich obywateli w głąb ZSRS. „Operacja była całkowitym zaskoczeniem dla osadników i leśników, przeprowadzono ją w mroźną, zimową noc” – pisze dr Jerzy Rohoziński z Instytutu Pileckiego.
- „Masz pół godziny. Zabieraj rzeczy, ubieraj dzieci. Pojedziesz do Rosji" | 86. rocznica pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb ZSRS
Aktualności
„Masz pół godziny. Zabieraj rzeczy, ubieraj dzieci. Pojedziesz do Rosji" | 86. rocznica pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb ZSRS
Nocny łomot do drzwi i okien, rewizja, pośpieszne pakowanie dobytku i przejazd na stację kolejową – tak zaczynają się opowieści wielu ofiar pierwszej deportacji obywateli polskich w głąb ZSRS.
- „Jedyną winą było to, że są kapłanami”. Prześladowania Kościoła katolickiego w okupowanej Warszawie | Karol Kalinowski, wstęp do: „Zapisy terroru”, t. 11
Aktualności
„Jedyną winą było to, że są kapłanami”. Prześladowania Kościoła katolickiego w okupowanej Warszawie | Karol Kalinowski, wstęp do: „Zapisy terroru”, t. 11
Wychodząc, widziałem w miejscu egzekucji stos niedopalonych zwłok, leżących tak, jak je zostawiłem – opowiadał o. Aleksander Kisiel przed Okręgową Komisją Badania Zbrodni Niemieckich.
- Sala 600. Świadkowie Norymbergii
Aktualności
Sala 600. Świadkowie Norymbergii
Osiemdziesiąt lat po rozpoczęciu procesów norymberskich, audioserial „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” kieruje uwagę na tych, którzy stali na marginesie historii.
- Nowość | Zapisy terroru, t. 11. Represje niemieckie wobec Kościoła katolickiego w Warszawie 1939–1944
Aktualności
Nowość | Zapisy terroru, t. 11. Represje niemieckie wobec Kościoła katolickiego w Warszawie 1939–1944
Najnowszy tom serii Zapisy Terroru przybliża świadectwa duchownych pod okupacją niemiecką.
- Nowość | Korespondencja Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, t. III. 1943
Aktualności
Nowość | Korespondencja Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, t. III. 1943
Do rąk czytelników trafia trzeci tom edycji źródłowej obejmującej depesze Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, ukazujący zaangażowania placówki oraz różnorodnych form pomocy niesionej przez nią w czasie II wojny światowej.
- 82. rocznica zamordowania Leokadii Piątkowskiej. To jedna z „Zawołanych po imieniu”
Aktualności
82. rocznica zamordowania Leokadii Piątkowskiej. To jedna z „Zawołanych po imieniu”
82 lata temu, 27 stycznia 1944 roku Niemcy zamordowali Leokadię Piątkowską. Kobieta zginęła za pomoc okazaną Żydom w czasie okupacji. 26 października 2021 roku Instytut Pileckiego uhonorował Leokadię Piątkowską w ramach programu „Zawołani po imieniu”.
- „Przeżyłam, bo miałam obowiązek" | Spotkanie upamiętniające rocznicę wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau
Aktualności
„Przeżyłam, bo miałam obowiązek" | Spotkanie upamiętniające rocznicę wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau
– Jak tylko w nocy mi jest zimno, trochę się odkryję, to od razu śni mi się, że idę tym marszem i jest 20 stopni mrozu – wspominała pani Janina Iwańska była więźniarka obozów Auschwitz-Birkenau, Ravensbrück i Neustadt-Glewe.
- Instytut Pileckiego ma nową Radę Naukową
Aktualności
Instytut Pileckiego ma nową Radę Naukową
Została ona powołana zgodnie z obowiązującą Ustawą z dnia 9 listopada 2017 r. o Instytucie Solidarności i Męstwa imienia Witolda Pileckiego oraz Statutem Instytutu.
- Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Wydarzenia w Instytucie Pileckiego
Aktualności
Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Wydarzenia w Instytucie Pileckiego
27 stycznia przypada 81. rocznica wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau. Instytut Pileckiego przygotował w dniach 24-28 stycznia szereg wydarzeń w Warszawie i Berlinie.
- Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945. Nowość wydawnicza Instytutu Pileckiego
Aktualności
Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945. Nowość wydawnicza Instytutu Pileckiego
Najważniejsze aspekty gospodarcze w okupowanej Polsce i w pierwszych miesiącach po zakończeniu wojny prezentuje najnowsza publikacja Instytutu Pileckiego „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945”.
- Projekt Domu Pamięci Obławy Augustowskiej z szansą na prestiżową nagrodę. Trwa głosowanie
Aktualności
Projekt Domu Pamięci Obławy Augustowskiej z szansą na prestiżową nagrodę. Trwa głosowanie
Siedziba Instytutu Pileckiego w Augustowie może zdobyć nagrodę główną World Architecture Festival. Realizacja pracowni projektowej Tremend jest w finale prestiżowego konkursu. Głosować można do 31 stycznia.