Krok trzeci: „zawołać po imieniu” - Instytut Pileckiego
Krok trzeci: „zawołać po imieniu”
Msza święta, przemówienia, odsłonięcie pamiątkowej tablicy, kwiaty i wzruszenie rodziny – ten wyjątkowy moment, na który rodziny zamordowanych czekały od lat, to zwieńczenie wielu tygodni badań, rozmów, wywiadów i prac nad organizacją wydarzenia.
Przygotowanie scenariusza, zamówienie sali dla gości, wydrukowanie folderów, poinformowanie mediów lokalnych i ogólnopolskich… Wszystko musi być zapięte na ostatni guzik, bo jesteśmy świadomi, że uczestniczymy w wyjątkowym wydarzeniu. Bardzo często uroczystość jest pierwszą i jedyną formą oddania sprawiedliwości dziejowej Polakom pozbawionym życia za pomoc Żydom – tylko nieliczni z nich zostali odznaczeni medalem Instytutu Yad Vashem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”. Nawiązując do nazwy, a zarazem trzeciego wersu motta naszego projektu, „zawołać po imieniu” możemy objaśnić jako potrzebę upamiętnienia i nagłośnienia konkretnej historii. Wszystko po to, aby przywróć pamięć i upowszechnić wiedzę o wydarzeniach sprzed lat.
Każda uroczystość rozpoczyna się od mszy świętej, a kończy na odsłonięciu pamiątkowej tablicy umieszczonej na kamieniu. Przed złożeniem wieńców i kwiatów następuje minuty ciszy, która ma uczcić pamięć wszystkich ofiar: zarówno ukrywających się Żydów (którzy najczęściej ginęli bezpośrednio po odkryciu kryjówki), jak i pomagających im Polaków. Atmosferę wydarzenia oddaje relacja z upamiętnienia Franciszka Andrzejczyka w Czyżewie-Sutkach, które miało miejsce 27 października 2019 roku:
Nasza rodzina jest pełna podziwu dla decyzji, którą podjął nasz dziadek. Dla nas Franciszek to bohater prawdziwy, nie malowany. Przypieczętował miłość Boga i bliźniego swoją śmiercią, zapłacił za czynienie dobra najwyższą cenę.
Te słowa są najlepszym dowodem na to, że dla rodzin „Zawołanych po imieniu” uroczystość, podczas której honoruje się pamięć ich bliskich, jest wielkim świętem.
Ważnym elementem projektu jest także integrowanie lokalnej społeczności wokół wydarzeń, będących częścią wspólnej historii ich małej ojczyzny. We wszystkich upamiętnieniach uczestniczą mieszkańcy danej miejscowości, uczniowie okolicznych szkół (często klas mundurowych), przedstawiciele rządu oraz samorządu lokalnego. Symboliczny wydźwięk ma asysta żołnierzy Wojsk Obrony Terytorialnej: w dzisiejszych realiach, dzięki ich obecności, możemy czuć się bezpiecznie.
Dotychczas (w okresie od marca do października 2019 roku) upamiętniliśmy 17 osób:
- Mariannę, Leona i Stefana Lubkiewiczów (24 marca, Sadowne)
- Piotra Leszczyńskiego i Antoniego Prusińskiego (9 czerwca, Poręba-Kocęby)
- Aleksandrę i Hieronima Skłodowskich (16 czerwca, Skłody-Piotrowice)
- Jadwigę Długoborską i Lucynę Radziejowską (29 czerwca, Ostrów Mazowiecka)
- Juliannę, Stanisława, Henryka i Wacława Postków (30 czerwca, Stoczek)
- Wacława Budziszewskiego (22 września, Nur)
- Władysławę i Stanisława Krysiewiczów (6 października, Waniewo)
- Franciszka Andrzejczyka (27 października, Czyżew-Sutki)
Uhonorowane osoby i ich rodziny zaoferowały pomoc co najmniej 63 osobom pochodzenia żydowskiego. Dwójce młodych mężczyzn, których ukrywała rodzina Andrzejczyków, udało się przeżyć wojnę.
Zachęcamy do zapoznania się z historiami wszystkich osób upamiętnionych przez Instytut Pileckiego (można to zrobić, klikając tutaj). To jednak nie koniec. Kontynuujemy prace nad tegoroczną edycją projektu i już niedługo „zawołamy po imieniu” kolejnych bohaterów.
24 marca, z okazji Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów w czasie okupacji niemieckiej, przedstawiciele społeczności lokalnych zapalili znicze i złożyli kwiaty pod pamiątkowymi tablicami. Ze względu na obecną sytuację spowodowaną epidemią nie towarzyszyła temu żadna uroczystość - liczył się sam gest.
Zobacz także
- „Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
Aktualności
„Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
W środę 25 marca Instytut Pileckiego zainaugurował nowy projekt: cykl pokazów „Niemi świadkowie”. W warszawskiej galerii w Domu Bez Kantów zaprezentowano zwiedzającym i dziennikarzom gabloty z historycznymi przedmiotami – pamiątkami po „Zawołanych po imieniu” z rodzin Ulmów i Stawarskich – zamordowanych za niesienie pomocy Żydom.
- „Zawołani po Imieniu”. Upamiętniono rodziny Stawarskich i Singerów
Aktualności
„Zawołani po Imieniu”. Upamiętniono rodziny Stawarskich i Singerów
W Sieniawie na Podkarpaciu odbyło się uroczyste upamiętnienie rodzin Stawarskich i Singerów. W czasie II wojny światowej Wiktoria i Mateusz Stawarscy zginęli z rąk niemieckich okupantów za ukrywanie żydowskiej rodziny. To kolejna odsłona sztandarowego programu Instytutu „Zawołani po Imieniu”.
- Druga debata z cyklu „Berlin w Warszawie”. Rozmowa o reparacjach i zadośćuczynieniu [wideo]
Aktualności
Druga debata z cyklu „Berlin w Warszawie”. Rozmowa o reparacjach i zadośćuczynieniu [wideo]
„Zadośćuczynienie, odszkodowania, reparacje: co jest realne, co jest symboliczne?" - pod takim tytułem odbyła się druga debata w cyklu „Berlin w Warszawie”. Znawcy tematyki polsko-niemieckiej przedstawili różne punkty widzenia na trudne relacje między oboma narodami.
- Rocznica śmierci Franciszka Andrzejczyka. Zginął za pomoc Żydom w czasie okupacji
Aktualności
Rocznica śmierci Franciszka Andrzejczyka. Zginął za pomoc Żydom w czasie okupacji
20 marca mija 83. rocznica zbrodni w Czyżewie (woj. podlaskie). Za pomoc Żydom w czasie wojny zginął z rąk niemieckich żandarmów Franciszek Andrzejczyk.
- 24 marca | Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką
Aktualności
24 marca | Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką
W 2018 roku Prezydent RP ustanowił dzień 24 marca Narodowym Dniem Pamięci Polaków Ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. To upamiętnienie wszystkich obywateli polskich, którzy z narażeniem życia udzielali Żydom pomocy podczas niemieckiej okupacji.
- Komunikat. Rada Pamięci Instytutu Pileckiego
Aktualności
Komunikat. Rada Pamięci Instytutu Pileckiego
Zasady działania i organizacji Rady Pamięci Instytutu Pileckiego.
- Pilecki w Nowym Jorku. Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”
Aktualności
Pilecki w Nowym Jorku. Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”
Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century” skupiała się na dziedzictwie procesów norymberskich oraz ich rzeczywistym oddziaływaniu na rozwój współczesnego prawa międzynarodowego i metody pociągania do odpowiedzialności zbrodniarzy wojennych.
- Pomnik Katyński w Jersey City. Uroczyste złożenie kwiatów
Aktualności
Pomnik Katyński w Jersey City. Uroczyste złożenie kwiatów
16 marca Karol Madaj, p.o. dyrektor Instytutu Pileckiego, złożył kwiaty pod Pomnikiem Katyńskim w Jersey City. Uroczystość ta stanowiła symboliczne dopełnieniem wydarzeń związanych z oficjalną inauguracją stałej siedziby Oddziału Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku, która odbyła się w dniach 14-15 marca.
- „Robić to, co trzeba” - relacja z pokazu filmu „Rachwałowa” w Instytucie Pileckiego
Aktualności
„Robić to, co trzeba” - relacja z pokazu filmu „Rachwałowa” w Instytucie Pileckiego
W czwartek 5 marca w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego odbył się pokaz filmu dokumentalnego „Rachwałowa” w reżyserii Pauliny Ibek, z udziałem prawnuka Stanisławy Rachwał, Krzysztofa Wicentowicza. Rozmowę poprowadził Wojciech Saramonowicz - kierownik Działu Historii Mówionej i Produkcji Filmowych Instytutu Pileckiego.
- Instytut Pileckiego zainaugurował swoją działalność w Nowym Jorku
Aktualności
Instytut Pileckiego zainaugurował swoją działalność w Nowym Jorku
Pilecki Institute USA w Nowym Jorku to nie tylko nowy rozdział działalności Instytutu, ale przede wszystkim szansa na wprowadzenie polskiego doświadczenia historycznego do globalnego dyskursu o wolności i godności człowieka.
- 78 lat temu Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał rotmistrza Witolda Pileckiego na karę śmierci
Aktualności
78 lat temu Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał rotmistrza Witolda Pileckiego na karę śmierci
15 marca 1948 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie (w składzie: ppłk Jan Hryckowian, kpt. Józef Badecki i kpt. Stefan Nowacki) wydał wyrok w procesie tzw. grupy Witolda.
- Informacja o wynikach konkursu na stanowisko adiunkta/adiunktki w dziedzinie nauk humanistycznych w Instytucie Pileckiego
Aktualności
Informacja o wynikach konkursu na stanowisko adiunkta/adiunktki w dziedzinie nauk humanistycznych w Instytucie Pileckiego
Na stanowisko adiunkta w dziedzinie nauk humanistycznych w Instytucie Pileckiego, w wyniku przeprowadzonego postępowania konkursowego (ogłoszenie nr DPB.003.1.2026), wybrany został dr hab. Tomasz Ceran.