Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja] - Instytut Pileckiego
27.07.2026 (PN)
Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Druga konferencja naukowa z cyku ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w. – Polska na europejskim tle porównawczym (1919–1989)” zgromadziła przedstawicieli różnych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych, reprezentujących wiele ośrodków badawczych z Polski i zagranicy.
Celem trzydniowej konferencji o zasięgu międzynarodowym, która odbyła się w dniach 8–10 lipca 2026 roku w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej, było stworzenie przestrzeni do interdyscyplinarnej refleksji nad kobiecymi strategiami oporu, ich społecznymi i politycznymi uwarunkowaniami, konsekwencjami działalności opozycyjnej oraz pamięcią o tych doświadczeniach.
Analizie i dyskusji naukowej zostały poddane zarówno losy konkretnych kobiet, jak i całych środowisk kobiecych uznawanych za niebezpieczne przez ówczesną władzę, które angażowały się w szeroko pojmowany ruch opozycyjny wobec porządku autorytarnego i totalitarnego. Systemy niedemokratyczne tworzyły bowiem rozbudowane mechanizmy kontroli, przemocy i represji, które kobiet dotykały w sposób szczególny. Konferencja była okazją do wymiany naukowych opinii o mechanizmach funkcjonowania aparatu władzy i stosowanych przez nią formach nacisku, w tym zwłaszcza takich, jak inwigilacja, szantaż, presja administracyjna, represje polityczne i ekonomiczne, a także aresztowania, uwięzienie i deportacje.
W referatach poruszono różne kwestie dotyczące doświadczeń kobiet podczas kształtowania się systemów autorytarnych w Europie po 1918 r. i w czasie trwania II wojny światowej, ich aktywności opozycyjnej po 1945 r. oraz sprzeciwu politycznego i społecznego wobec rzeczywistości narzucanej przez systemy totalitarne w Europie w XX w. W panelach tematycznych dyskutowano m.in. o formach i metodach oporu wobec władzy, sprawczości kobiet przejawiającej się w aktywnościach opozycyjnych, działalności wyrażającej niezgodę na porządek wdrażany przez reżim w systemach niedemokratycznych.
Sporo uwagi udało się poświęcić kobietom do tej pory niedostatecznie obecnym w dyskursie naukowym, w tym z tzw. drugiego planu, także intelektualistkom związanym ze środowiskami edukacji, nauki i twórczości artystycznej. Przez pryzmat doświadczeń indywidualnych został ukazany obraz ich złożonych losów, życia uczestniczek zmian systemowych, walczących z reżimami autorytarnymi i totalitarnymi, tak wyrażających swój sprzeciw w sposób spektakularny, widoczny, jak i mniej dostrzegalny, mieszczący się w kategorii tzw. miękkiej opozycji.
Prelegentki i prelegenci połączyli analizy mikrohistoryczne z szerokimi porównaniami transnarodowymi, opierali swoje ustalenia na różnorodnych materiałach źródłowych, pozyskanych w archiwach i bibliotekach polskich oraz zagranicznych. Łącznie wygłoszono ponad 60 referatów naukowych, na które złożyły się wystąpienia panelowe oraz merytoryczne podsumowania moderatorów i kierownictwa naukowego z każdego dnia obrad. Uczestniczki i uczestnicy konferencji podczas trwającej trzy dni debaty, wielu prelekcji tematycznych i dyskusji panelowych wykazali wagę podnoszonej problematyki oraz potrzebę kontynuacji badań naukowych nad historią kobiet w XX w., zwłaszcza na przykładzie życiorysów poszczególnych kobiet opozycji, ich życia codziennego czy motywacji do przyjmowania zróżnicowanych postaw oporu wobec rzeczywistości autorytarnej i totalitarnej.
Projekt finansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu „Wektory Nauki”.
Konferencja pod honorowym patronatem Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Marty Cienkowskiej.
Konferencja pod honorowym patronatem Burmistrza Miasta Augustowa Mirosława Karolczuka.
Patronat honorowy
Patronat medialny
Zobacz także
- Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie
Aktualności
Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie
Szanowni Państwo, w związku z poważnym atakiem hakerskim, w nocy z 13 na 14 sierpnia, na stronę internetową Instytutu oraz oddziałów w Berlinie i Augustowie informujemy, że na stronach Instytutu, opublikowane zostały materiały noszące znamiona rosyjskiej propagandy i dezinformacji. Treści te wymierzone były w polską historię i wzmacniały narracje antyukraińskie.
- Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego
Aktualności
Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego
To jedno z kluczowych militarnych starć w dziejach świata! 15 sierpnia obchodzimy rocznicę Bitwy Warszawskiej, określanej też zwyczajowo „Cudem nad Wisłą”. To również Święto Wojska Polskiego.
- „Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
Aktualności
„Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
W najnowszym numerze magazynu historycznego „Mówią Wieki” (nr 6/2026), w całości poświęconym Obławie Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po II wojnie światowej, Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, opowiedział o misji Instytutu Pileckiego i otwartego w lipcu 2025 roku Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
Aktualności
Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
6 sierpnia – w 82. rocznicę Rzezi Woli, w Instytucie Pileckiego odbyło się siódme spotkanie cyklu „Berlin w Warszawie”. Debata poświęcona była jednemu z najbardziej bolesnych przykładów powojennej bezkarności – historii Heinza Reinefartha, byłego generała Waffen-SS i jednego z dowódców odpowiedzialnych za zbrodnie popełnione podczas tłumienia Powstania Warszawskiego, w tym masakrę ludności cywilnej na warszawskiej Woli.
- Obchody 82. rocznicy Rzezi Woli
Aktualności
Obchody 82. rocznicy Rzezi Woli
5 sierpnia 2026 roku odbyły się uroczystości upamiętniające 82. rocznicę Rzezi Woli. W wydarzeniu wzięło udział kierownictwo Instytutu Pileckiego.
- Rewolucja strachu i nadziei: Polskie społeczeństwo po II wojnie światowej
Aktualności
Rewolucja strachu i nadziei: Polskie społeczeństwo po II wojnie światowej
Zobacz zapis debaty pt. „Rewolucja strachu i nadziei – polskie społeczeństwo po II wojnie światowej” o życiu i nastrojach Polaków w latach 40. i 50. XX wieku.
- Hołd Bohaterom 1944 roku!
Aktualności
Hołd Bohaterom 1944 roku!
1 sierpnia, w sobotnie popołudnie, w rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego Dyrekcja Instytutu Pileckiego uczestniczyła w państwowych uroczystościach, które odbyły się przy Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, nieopodal Sejmu RP oraz przy Pomniku Polegli Niepokonani na Cmentarzu Powstańców Warszawy na Woli.
- Instytut Pileckiego uczcił pamięć ofiar obozu zagłady w Treblince
Aktualności
Instytut Pileckiego uczcił pamięć ofiar obozu zagłady w Treblince
W niedzielę 2 sierpnia odbyły się obchody 83. rocznicy buntu więźniów w niemieckim nazistowskim obozie zagłady Treblinka II, zorganizowane przez Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma we współpracy z Muzeum Treblinka. W uroczystości upamiętniającej ofiary uczestniczył Łukasz Mieszkowski, Zastępca Dyrektora Instytutu Pileckiego ds. historii w przestrzeni publicznej.
- Malowany raport z Powstania Warszawskiego | Wernisaż wystawy akwarel i rysunków Waleriana Bieleckiego
Aktualności
Malowany raport z Powstania Warszawskiego | Wernisaż wystawy akwarel i rysunków Waleriana Bieleckiego
28 lipca w siedzibie Instytutu Pileckiego odbył się wernisaż wystawy prezentującej po raz pierwszy w Warszawie mało znane akwarele i rysunki dokumentujące Powstanie Warszawskie. Ich autorem był Walerian Bielecki ps. „Inżynier Jan” – żołnierz Zgrupowania „Krybar”, architekt i konstruktor słynnego samochodu pancernego „Kubuś”.
- Spotkanie z Powstańcami Warszawskimi
Aktualności
Spotkanie z Powstańcami Warszawskimi
Z okazji przypadającej 1 sierpnia rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego odbyło się spotkanie z Bohaterami tamtego zrywu.
- Co wiedzieli Niemcy? – o świadomości zbrodni i mechanizmach wyparcia. 6. spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”
Aktualności
Co wiedzieli Niemcy? – o świadomości zbrodni i mechanizmach wyparcia. 6. spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”
Czy można żyć tuż obok miejsca masowej zagłady i nie wiedzieć, co się dzieje? Co oznacza „wiedzieć” – widzieć, słyszeć, domyślać się, a może świadomie wypierać rzeczywistość? Wokół tych pytań koncentrowało się kolejne spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”, które odbyło się w siedzibie Instytucie Pileckiego.
- Zderzenie dwóch pamięci. Polityka historyczna Polski wobec Ukrainy
Aktualności
Zderzenie dwóch pamięci. Polityka historyczna Polski wobec Ukrainy
Ukraińska pamięć państwowa zabrnęła w ślepy zaułek, co podyktowane było nie do końca refleksyjnym podejściem do wybranych kart przeszłości własnego narodu. Niestety, jak zwykle w podobnych sytuacjach, kiedy historia zostaje zakładnikiem polityki, rachunek za to przyjdzie jednak zapłacić nie politykom, a państwu ukraińskiemu i jego społeczności – ocenił profesor Instytutu Pileckiego, dr. hab. Damian Markowski.