Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja] - Instytut Pileckiego
27.07.2026 (PN)
Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Druga konferencja naukowa z cyku ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w. – Polska na europejskim tle porównawczym (1919–1989)” zgromadziła przedstawicieli różnych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych, reprezentujących wiele ośrodków badawczych z Polski i zagranicy.
Celem trzydniowej konferencji o zasięgu międzynarodowym, która odbyła się w dniach 8–10 lipca 2026 roku w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej, było stworzenie przestrzeni do interdyscyplinarnej refleksji nad kobiecymi strategiami oporu, ich społecznymi i politycznymi uwarunkowaniami, konsekwencjami działalności opozycyjnej oraz pamięcią o tych doświadczeniach.
Analizie i dyskusji naukowej zostały poddane zarówno losy konkretnych kobiet, jak i całych środowisk kobiecych uznawanych za niebezpieczne przez ówczesną władzę, które angażowały się w szeroko pojmowany ruch opozycyjny wobec porządku autorytarnego i totalitarnego. Systemy niedemokratyczne tworzyły bowiem rozbudowane mechanizmy kontroli, przemocy i represji, które kobiet dotykały w sposób szczególny. Konferencja była okazją do wymiany naukowych opinii o mechanizmach funkcjonowania aparatu władzy i stosowanych przez nią formach nacisku, w tym zwłaszcza takich, jak inwigilacja, szantaż, presja administracyjna, represje polityczne i ekonomiczne, a także aresztowania, uwięzienie i deportacje.
W referatach poruszono różne kwestie dotyczące doświadczeń kobiet podczas kształtowania się systemów autorytarnych w Europie po 1918 r. i w czasie trwania II wojny światowej, ich aktywności opozycyjnej po 1945 r. oraz sprzeciwu politycznego i społecznego wobec rzeczywistości narzucanej przez systemy totalitarne w Europie w XX w. W panelach tematycznych dyskutowano m.in. o formach i metodach oporu wobec władzy, sprawczości kobiet przejawiającej się w aktywnościach opozycyjnych, działalności wyrażającej niezgodę na porządek wdrażany przez reżim w systemach niedemokratycznych.
Sporo uwagi udało się poświęcić kobietom do tej pory niedostatecznie obecnym w dyskursie naukowym, w tym z tzw. drugiego planu, także intelektualistkom związanym ze środowiskami edukacji, nauki i twórczości artystycznej. Przez pryzmat doświadczeń indywidualnych został ukazany obraz ich złożonych losów, życia uczestniczek zmian systemowych, walczących z reżimami autorytarnymi i totalitarnymi, tak wyrażających swój sprzeciw w sposób spektakularny, widoczny, jak i mniej dostrzegalny, mieszczący się w kategorii tzw. miękkiej opozycji.
Prelegentki i prelegenci połączyli analizy mikrohistoryczne z szerokimi porównaniami transnarodowymi, opierali swoje ustalenia na różnorodnych materiałach źródłowych, pozyskanych w archiwach i bibliotekach polskich oraz zagranicznych. Łącznie wygłoszono ponad 60 referatów naukowych, na które złożyły się wystąpienia panelowe oraz merytoryczne podsumowania moderatorów i kierownictwa naukowego z każdego dnia obrad. Uczestniczki i uczestnicy konferencji podczas trwającej trzy dni debaty, wielu prelekcji tematycznych i dyskusji panelowych wykazali wagę podnoszonej problematyki oraz potrzebę kontynuacji badań naukowych nad historią kobiet w XX w., zwłaszcza na przykładzie życiorysów poszczególnych kobiet opozycji, ich życia codziennego czy motywacji do przyjmowania zróżnicowanych postaw oporu wobec rzeczywistości autorytarnej i totalitarnej.
Projekt finansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu „Wektory Nauki”.
Konferencja pod honorowym patronatem Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Marty Cienkowskiej.
Konferencja pod honorowym patronatem Burmistrza Miasta Augustowa Mirosława Karolczuka.
Patronat honorowy
Patronat medialny
Zobacz także
- Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Aktualności
Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego oraz Muzeum Powstania Warszawskiego podpisały strategiczne, trójstronne porozumienie o współpracy z francuskim wojskowym archiwum audiowizualnym ECPAD (Établissement de Communication et de Production Audiovisuelle de la Défense/ Centrum Komunikacji i Produkcji Audiowizualnej Departamentu Obrony) z siedzibą w Ivry-sur-Seine we Francji. Porozumienie udostępnia polskim instytucjom unikalne, dotąd nieznane w Polsce fotografie z czasów II wojny światowej, otwiera dostęp do ogromnych zasobów francuskiego archiwum i rozpoczyna współpracę o dużym znaczeniu dla badań nad polską historią.
- Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej
Aktualności
Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej
Nowy dyrektor będzie sprawował nadzór nad Działem Wystaw, Działem Historii Mówionej i Produkcji Filmowych, Działem Serwisów Streamingowych i Podcastów, Działem Edukacji, Działem Upamiętnień oraz Galerią Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów.
- Cykl spotkań SZLAKI OCALENIA. ŚLADEM ODWAGI I BRATERSTWA
Aktualności
Cykl spotkań SZLAKI OCALENIA. ŚLADEM ODWAGI I BRATERSTWA
Cykl poświęcony osobom odznaczonym medalem Virtus et Fraternitas za to, że pomagały Polakom, stawały w ich obronie lub pielęgnowały pamięć o nich w najtrudniejszych momentach historii. Spotkaniom będą towarzyszyć koncerty muzyki klasycznej.
- „Rosja powraca do sowieckich narracji” – relacja z debaty o sowieckiej dezinformacji wokół 17 września 1939 roku
Aktualności
„Rosja powraca do sowieckich narracji” – relacja z debaty o sowieckiej dezinformacji wokół 17 września 1939 roku
W rocznicę sowieckiej agresji 17 września 1939 roku w Instytucie Pileckiego odbyła się debata ekspercka poświęcona mechanizmom propagandowym towarzyszącym zbrojnej napaści Związku Sowieckiego na Polskę oraz ich współczesnym kontynuacjom w polityce Federacji Rosyjskiej.
- Złożenie kwiatów pod pomnikiem Witolda Pileckiego na warszawskim Żoliborzu
Aktualności
Złożenie kwiatów pod pomnikiem Witolda Pileckiego na warszawskim Żoliborzu
W 86. rocznicę wydarzeń, podczas których Witold Pilecki celowo dał się schwytać w łapance na warszawskim Żoliborzu, z zamiarem przedostania się do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, złożono kwiaty pod jego pomnikiem, blisko miejsca łapanki.
- „Zamelduj, gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem” | Mija 86 lat od rozpoczęcia misji Witolda Pileckiego w Auschwitz
Aktualności
„Zamelduj, gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem” | Mija 86 lat od rozpoczęcia misji Witolda Pileckiego w Auschwitz
19 września 1940 roku Witold Pilecki celowo dał się schwytać w łapance na warszawskim Żoliborzu, z zamiarem przedostania się do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz.
- Instytut Pileckiego w Nowym Jorku | Seminarium poświęcone pamięci o Holokauście
Aktualności
Instytut Pileckiego w Nowym Jorku | Seminarium poświęcone pamięci o Holokauście
W dniach 8–9 września dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj odbył w Nowym Jorku szereg ważnych spotkań dotyczących rozwoju działalności Instytutu w Stanach Zjednoczonych oraz upowszechniania wiedzy o polskiej historii i dziedzictwie Witolda Pileckiego.
- Instytut Pileckiego i Fundacja Brama Cukermana łączą siły na rzecz edukacji i dialogu polsko-izraelskiego
Aktualności
Instytut Pileckiego i Fundacja Brama Cukermana łączą siły na rzecz edukacji i dialogu polsko-izraelskiego
Dyrektor Instytutu Solidarności i Męstwa im. rtm. Witolda Pileckiego Karol Madaj oraz Prezeska Zarządu Fundacji „Brama Cukermana” Karolina Jakoweńko podpisali list intencyjny o współpracy. Porozumienie otwiera drogę do realizacji wspólnych przedsięwzięć badawczych, edukacyjnych, wystawienniczych oraz multimedialnych.
- Sowiecka Azja Centralna – podsumowanie międzynarodowej konferencji w Instytucie Pileckiego [FOTO]
Aktualności
Sowiecka Azja Centralna – podsumowanie międzynarodowej konferencji w Instytucie Pileckiego [FOTO]
Trzy dni, kilkadziesiąt wystąpień i badacze z Polski oraz zagranicy – tak w skrócie można podsumować międzynarodową konferencję naukową, która odbyła się w dniach 2–4 września w Instytucie Pileckiego Warszawie.
- Nieznane wspomnienia niemieckiego urzędnika z okupowanej Polski trafiły do Instytutu Pileckiego
Aktualności
Nieznane wspomnienia niemieckiego urzędnika z okupowanej Polski trafiły do Instytutu Pileckiego
Do zbiorów archiwum Instytutu Pileckiego trafił wyjątkowy dokument: niepublikowane dotąd i nieznane wspomnienia niemieckiego urzędnika, który podczas II wojny światowej pracował w administracji cywilnej Generalnego Gubernatorstwa.
- Zło wpisane w codzienność | Dr Joanna Nikel komentuje wspomnienia niemieckiego urzędnika z pobytu w Generalnym Gubernatorstwie
Aktualności
Zło wpisane w codzienność | Dr Joanna Nikel komentuje wspomnienia niemieckiego urzędnika z pobytu w Generalnym Gubernatorstwie
„Rzadko zdarza się, by do zbiorów archiwalnych trafiał dokument, w którym głos samego funkcjonariusza aparatu okupacyjnego — spisany bez intencji oskarżenia, a wręcz z pozycji poczucia własnej normalności — staje się jednym z najbardziej wymownych świadectw zbrodniczości systemu, któremu służył” – pisze dr Joanna Nikel w pierwszym komentarzu do otrzymanych przez Instytut Pileckiego materiałów.
- Znamy nominowanych do Międzynarodowej Nagrody Pileckiego 2026!
Aktualności
Znamy nominowanych do Międzynarodowej Nagrody Pileckiego 2026!
W sobotę 5 września na Jesiennych Targach Książki w Warszawie Instytut Pileckiego ogłosił tytuły i autorów 14 książek nominowanych do tegorocznej Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego.