Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja] - Instytut Pileckiego
27.07.2026 (PN)
Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Druga konferencja naukowa z cyku ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w. – Polska na europejskim tle porównawczym (1919–1989)” zgromadziła przedstawicieli różnych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych, reprezentujących wiele ośrodków badawczych z Polski i zagranicy.
Celem trzydniowej konferencji o zasięgu międzynarodowym, która odbyła się w dniach 8–10 lipca 2026 roku w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej, było stworzenie przestrzeni do interdyscyplinarnej refleksji nad kobiecymi strategiami oporu, ich społecznymi i politycznymi uwarunkowaniami, konsekwencjami działalności opozycyjnej oraz pamięcią o tych doświadczeniach.
Analizie i dyskusji naukowej zostały poddane zarówno losy konkretnych kobiet, jak i całych środowisk kobiecych uznawanych za niebezpieczne przez ówczesną władzę, które angażowały się w szeroko pojmowany ruch opozycyjny wobec porządku autorytarnego i totalitarnego. Systemy niedemokratyczne tworzyły bowiem rozbudowane mechanizmy kontroli, przemocy i represji, które kobiet dotykały w sposób szczególny. Konferencja była okazją do wymiany naukowych opinii o mechanizmach funkcjonowania aparatu władzy i stosowanych przez nią formach nacisku, w tym zwłaszcza takich, jak inwigilacja, szantaż, presja administracyjna, represje polityczne i ekonomiczne, a także aresztowania, uwięzienie i deportacje.
W referatach poruszono różne kwestie dotyczące doświadczeń kobiet podczas kształtowania się systemów autorytarnych w Europie po 1918 r. i w czasie trwania II wojny światowej, ich aktywności opozycyjnej po 1945 r. oraz sprzeciwu politycznego i społecznego wobec rzeczywistości narzucanej przez systemy totalitarne w Europie w XX w. W panelach tematycznych dyskutowano m.in. o formach i metodach oporu wobec władzy, sprawczości kobiet przejawiającej się w aktywnościach opozycyjnych, działalności wyrażającej niezgodę na porządek wdrażany przez reżim w systemach niedemokratycznych.
Sporo uwagi udało się poświęcić kobietom do tej pory niedostatecznie obecnym w dyskursie naukowym, w tym z tzw. drugiego planu, także intelektualistkom związanym ze środowiskami edukacji, nauki i twórczości artystycznej. Przez pryzmat doświadczeń indywidualnych został ukazany obraz ich złożonych losów, życia uczestniczek zmian systemowych, walczących z reżimami autorytarnymi i totalitarnymi, tak wyrażających swój sprzeciw w sposób spektakularny, widoczny, jak i mniej dostrzegalny, mieszczący się w kategorii tzw. miękkiej opozycji.
Prelegentki i prelegenci połączyli analizy mikrohistoryczne z szerokimi porównaniami transnarodowymi, opierali swoje ustalenia na różnorodnych materiałach źródłowych, pozyskanych w archiwach i bibliotekach polskich oraz zagranicznych. Łącznie wygłoszono ponad 60 referatów naukowych, na które złożyły się wystąpienia panelowe oraz merytoryczne podsumowania moderatorów i kierownictwa naukowego z każdego dnia obrad. Uczestniczki i uczestnicy konferencji podczas trwającej trzy dni debaty, wielu prelekcji tematycznych i dyskusji panelowych wykazali wagę podnoszonej problematyki oraz potrzebę kontynuacji badań naukowych nad historią kobiet w XX w., zwłaszcza na przykładzie życiorysów poszczególnych kobiet opozycji, ich życia codziennego czy motywacji do przyjmowania zróżnicowanych postaw oporu wobec rzeczywistości autorytarnej i totalitarnej.
Projekt finansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu „Wektory Nauki”.
Konferencja pod honorowym patronatem Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Marty Cienkowskiej.
Konferencja pod honorowym patronatem Burmistrza Miasta Augustowa Mirosława Karolczuka.
Patronat honorowy
Patronat medialny
Zobacz także
- „Pilecki wahał się"| Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Aktualności
„Pilecki wahał się"| Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Czy Witold Pilecki podjął się najniebezpieczniejszej misji II wojny światowej? Jak trafił do Auschwitz? Czy rzeczywiście budował tam konspirację? Zapraszamy do obejrzenia podcastu Muzeum Historii Polski z udziałem dyrektora Instytutu Pileckiego Karola Madaja.
- Między znikaniem a trwaniem. Wolskie Ostańce 2026 (fotorelacja)
Aktualności
Między znikaniem a trwaniem. Wolskie Ostańce 2026 (fotorelacja)
Przez trzy dni (9–11 października) festiwal „Wolskie Ostańce” zapraszał do zatrzymania się i spojrzenia na Warszawę z nowej perspektywy — poprzez osobiste historie, miejsca naznaczone pamięcią oraz to, co wciąż trwa pomiędzy znikaniem a trwaniem.
- Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Aktualności
Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Jakie były źródła błędnych ocen w polityce Niemiec wobec Rosji? Których ostrzeżeń nie chciano usłyszeć i dlaczego? Jakie wnioski z tej historii wynikają dziś dla Niemiec, Polski i Ukrainy oraz dla bezpieczeństwa Europy? Dlaczego tak długo ignorowano sygnały ostrzegawcze i głosy płynące m.in. z Polski i Ukrainy? Jaką rolę odegrały w tym interesy gospodarcze, kalkulacje polityczne?
- Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
Aktualności
Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.
- Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
8 października w ogrodzie Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej odbyło się wyjątkowe wydarzenie – jubileusz 10-lecia działalności instytucji.
- Festiwal „Wolskie Ostańce”
Aktualności
Festiwal „Wolskie Ostańce”
Co zostaje z miasta, które nieustannie się zmienia? Co trwa mimo wyburzeń, nowych inwestycji i zacierania śladów pamięci? I kim są współcześni „ostańcy”? Festiwal „Wolskie Ostańce” to wielowymiarowe wydarzenie poświęcone relacji między miastem, pamięcią i ludźmi.
- Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Aktualności
Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Dokument „Jedna wskazówka” o Obławie Augustowskiej, autorstwa Martyny Wojtkowskiej z Instytutu Pileckiego, otrzymał pierwsze wyróżnienie podczas 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni.
- „Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
„Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
6 października pracownicy Instytutu Pileckiego brali udział w „Spotkaniu z Patronem” organizowanym przez Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej.
- „Świadek” – Seweryna Szmaglewska w drugim odcinku „Sali 600” | Przedpremierowy odsłuch na dachu Instytutu Pileckiego
Aktualności
„Świadek” – Seweryna Szmaglewska w drugim odcinku „Sali 600” | Przedpremierowy odsłuch na dachu Instytutu Pileckiego
1 października na dachu Instytutu Pileckiego odbył się przedpremierowy odsłuch drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”, poświęconego Sewerynie Szmaglewskiej – pisarce, byłej więźniarce Auschwitz-Birkenau i świadkowi przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. Spotkanie zorganizowano w związku z 80. rocznicą zakończenia głównego procesu norymberskiego.
- Dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym? | Relacja z ósmego spotkania cyklu „Berlin w Warszawie”
Aktualności
Dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym? | Relacja z ósmego spotkania cyklu „Berlin w Warszawie”
24 września w Instytucie Pileckiego odbyło się ósme spotkanie z udziałem polskich i niemieckich ekspertów, zorganizowane w ramach cyklu „Berlin w Warszawie”. Tematem rozmowy była pamięć o Powstaniu Warszawskim w niemieckiej kulturze pamięci.
- Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Aktualności
Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego oraz Muzeum Powstania Warszawskiego podpisały strategiczne, trójstronne porozumienie o współpracy z francuskim wojskowym archiwum audiowizualnym ECPAD (Établissement de Communication et de Production Audiovisuelle de la Défense/ Centrum Komunikacji i Produkcji Audiowizualnej Departamentu Obrony) z siedzibą w Ivry-sur-Seine we Francji. Porozumienie udostępnia polskim instytucjom unikalne, dotąd nieznane w Polsce fotografie z czasów II wojny światowej, otwiera dostęp do ogromnych zasobów francuskiego archiwum i rozpoczyna współpracę o dużym znaczeniu dla badań nad polską historią.
- Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej
Aktualności
Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej
Nowy dyrektor będzie sprawował nadzór nad Działem Wystaw, Działem Historii Mówionej i Produkcji Filmowych, Działem Serwisów Streamingowych i Podcastów, Działem Edukacji, Działem Upamiętnień oraz Galerią Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów.