Znamy nominowanych do Międzynarodowej Nagrody Pileckiego 2026! - Instytut Pileckiego

W sobotę 5 września na Jesiennych Targach Książki w Warszawie Instytut Pileckiego ogłosił tytuły i autorów 14 książek nominowanych do tegorocznej Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego.

Ten prestiżowy konkurs, już po raz szósty, organizowany jest przez Instytut przy udziale Rodziny Patrona i w partnerstwie z Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau. Biorą w nim udział książki wydane w roku 2025 mieszczące się w trzech kategoriach: naukowa książka historyczna; reportaż historyczny lub biografia oraz książka dokumentująca przejawy działalności i relikty XX-wiecznych systemów totalitarnych we współczesnym świecie. W tym roku zgłoszono rekordową liczbę 98 publikacji z 6 krajów, wydanych w 4 językach: polskim, angielskim, francuskim i niemieckim. Jesienią spośród nominowanych Kapituła wybierze Laureatów i wyróżnionych, których poznamy podczas uroczystej gali pod koniec roku. 

Książki nominowane do Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego 2026

Kategoria - Naukowa książka historyczna

• Błażej Brzostek, Życie codzienne kobiet w PRL, Państwowy Instytut Wydawniczy
• Tomasz Krok, Afera Teozofów. Siatka wywiadowcza mjr. Andrzeja Czaykowskiego (1949–1951), Instytut Pamięci Narodowej
• Paweł Machcewicz, Narodowy komunizm po polsku. „Partyzanci” Moczara, Krytyka Polityczna
• Izabela Mrzygłód, Uniwersytety w cieniu kryzysu. Nacjonalistyczna radykalizacja studentów Warszawy i Wiednia w okresie międzywojennym, Wydawnictwo Naukowe UMK

Kategoria – Reportaż historyczny

• Marta Grzywacz, Radość Soboty. Archiwum życia i śmierci, Wydawnictwo Czarne
• Clare Mulley, Agent Zo, Orion Publishing Group/Agentka Zo. Historia Elżbiety Zawackiej, bohaterki drugiej wojny światowej, Wydawnictwo W.A.B.
• Krzysztof Potaczała, O czym drzewa w Bieszczadach nie szumią. Ocalona z Sobiboru, Znak Horyzont
• Laurence Rees, Umysł nazisty. 12 ostrzeżeń z historii, Wielka Litera
• Marcin Wilk, Jedyna. Biografia Karoliny Lanckorońskiej, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

Kategoria – Nagroda za dokumentowanie przejawów działalności i reliktów XX-wiecznych systemów totalitarnych we współczesnym świecie

• Joanna Czeczott, Cisza nad stepem. Kazachstan i pamięć o Rosji, Wydawnictwo Czarne
• Mark Galeotti, Wojny Putina. Czeczenia, Gruzja, Syria, Ukraina, Znak Horyzont
• Michał Gołkowski, Russkij mir, Fabryka Słów
• Jędrzej Morawiecki, Szykuj sanie latem. Syberyjski mesjasz i podróż do kresu rosyjskiego snu
  o zbawieniu, Znak Literanova
• Paweł Pieniążek, Wojna w moim domu. Kiedy konflikt staje się codziennością, Znak Literanova

Nominowane książki wymieniono w kolejności alfabetycznej według nazwisk autorów.

O Nagrodzie

– Poprzez Międzynarodową Nagrodę im. Witolda Pileckiego nasz Instytut realizuje jedną ze swoich kluczowych misji: upowszechniania wiedzy o XX-wiecznych totalitaryzmach oraz o ich wpływie na współczesność – mówi Karol Madaj, dyrektor Instytutu Pileckiego. – Obecnie, gdy widać już wyraźnie że sentyment do totalitaryzmów budzi się znowu, zarówno na wschodzie i na zachodzie, misja ta stała się wyjątkowo ważna. Dlatego nie ograniczamy się do przedstawiania owoców własnych badań, ale także wskazujemy na szczególnie wartościowe publikacje naukowców, a nawet reporterów i biografów z całego świata. – podkreśla dyrektor Madaj. – W tym roku Kapituła wybierze nominowanych z rekordowej liczby 98 zgłoszeń: książek z 6 krajów, opublikowanych w 4 językach.

– Tegoroczny wybór nominowanych książek był naprawdę niełatwy. Napłynęła ogromna liczba publikacji w każdej z kategorii, a wiele z nich okazało się wartościowymi książkami, potrzebnymi i starannie przemyślanymi – powiedział Przewodniczący Kapituły dr Piotr M. A. Cywiński, dyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. – Ale dzięki temu dyskusje jury były także bardzo ciekawe same w sobie. Wielką zaletą takich gremiów jest różnorodność spojrzeń, zarówno pod kątem naukowym, profesjonalnym, językowym, czy geograficznym. Pozwala to wznieść obrady na zupełnie inny poziom, na którym wysuwane argumenty wypływają na szerokie pluridyscyplinarne i wielokulturowe wody – podkreślił Przewodniczący Kapituły Piotr M. A. Cywiński.

Nagroda im. Witolda Pileckiego ma charakter międzynarodowy. Zgodnie z regulaminem edycji 2026 do konkursu zgłoszono pozycje wydane w językach: polskim, angielskim, francuskim i niemieckim. Łącznie z 6 krajów (Polska, USA, Wielka Brytania, Niemcy, Francja, Kanada) zgłoszono 98 publikacji, co stanowi rekord w dotychczasowej historii Nagrody. Kapituła wybrała z nich 14 książek nominowanych, jesienią spośród nich wybrani zostaną Laureaci oraz wyróżnieni. Ogłoszenie zwycięzców Konkursu oraz wręczenie nagród i wyróżnień nastąpi podczas uroczystej Gali, która odbędzie się pod koniec roku w warszawskiej auli Instytutu Pileckiego. 

Autorzy najlepszych książek otrzymają okolicznościowe statuetki oraz nagrody pieniężne. Laureaci w dwóch pierwszych kategoriach otrzymają nagrodę w wysokości 50 000 zł, a w trzeciej kategorii 25 000 zł. W każdej z trzech kategorii przewidywane jest także wyróżnienie z nagrodą w wysokości 5000 zł.

Opis kategorii

Naukowa książka historyczna – najlepsza monografia lub synteza na temat doświadczenia krajów Europy Środkowo-Wschodniej w konfrontacji z totalitaryzmami w XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem Polski. Przy ocenie książek w tej kategorii w sposób szczególny doceniane będą dobra dokumentacja, oryginalne interpretacje oraz atrakcyjny przekaz.

Reportaż historyczny – książka, która oferuje czytelnikowi wciągającą opowieść o doświadczeniu krajów Europy Środkowo-Wschodniej w konfrontacji z totalitaryzmami w XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem Polski. Oprócz klasycznych reportaży historycznych w tej kategorii mogą zostać zgłoszone biografie oraz wspomnienia i relacje świadków historii. Przy ocenie książek w tej kategorii w sposób szczególny doceniane będą szacunek dla źródeł, dobra kompozycja i narracyjna wiarygodność.

Dokumentowanie przejawów działalności i reliktów XX-wiecznych systemów totalitarnych we współczesnym świecie – książka, która niesie świadectwo zbrodniczych działań systemów totalitarnych, posttotalitarnych i autorytarnych o XX-wiecznych korzeniach we współczesnym świecie. Formalnie wiek XX zakończył się już ponad dwie dekady temu, okazuje się jednak, że dzisiejszy świat w pewnych sferach nadal jest głęboko umocowany w poprzednim stuleciu, a wiele obserwowanych teraz zbrodniczych aktów wynika wprost z funkcjonowania systemów totalitarnych przed 1989 rokiem. Nagradzana książka może być więc opowieścią o dramatycznym losie ludności dotkniętej wojnami i konfliktami zbrojnymi, może też piętnować przypadki intencjonalnego i uporczywego łamania praw człowieka przez systemy totalitarne sięgające swymi początkami poprzedniego stulecia bądź ukazywać życie w cieniu nadal trwających totalitaryzmów.

Kapituła Nagrody

W skład Kapituły Nagrody wchodzi 8 osób. Troje stałych członków reprezentuje instytucje Organizatora (Instytut Pileckiego) i Partnera (Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau) oraz Rodzinę Pileckich. Pozostałych członków Kapituły wybiera corocznie Dyrektor Instytutu Pileckiego. Na pierwszym spotkaniu Kapituła wybiera ze swojego składu Przewodniczącego na dany rok.

Stali członkowie

• Przewodniczący Kapituły: dr Piotr M. A. Cywiński – dyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, przedstawiciel Partnera Konkursu;
• dr hab. Patrycja Grzebyk, prof. UW – w imieniu Dyrektora Instytutu Pileckiego, przedstawicielka Organizatora Konkursu;
• Krzysztof Kosior – prawnuk Rotmistrza, przedstawiciel rodziny Witolda Pileckiego, Patrona Konkursu.

Członkowie powołani przez Dyrektora Instytutu Pileckiego

• prof. Agnieszka Bieńczyk-Missala
• Andrzej Brzeziecki
• prof. Padraic Kenney
• prof. Anna Mazurkiewicz
• prof. Claudia Weber

 Sekretarz Kapituły  –  Iwona Jabłońska z Instytutu Pileckiego.

Szczegółowy regulamin konkursu dostępny jest na pod linkiem.