„Zamelduj, gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem” | Mija 86 lat od rozpoczęcia misji Witolda Pileckiego w Auschwitz - Instytut Pileckiego
18.09.2026 (PT)
„Zamelduj, gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem” | Mija 86 lat od rozpoczęcia misji Witolda Pileckiego w Auschwitz
19 września 1940 roku Witold Pilecki celowo dał się schwytać w łapance na warszawskim Żoliborzu, z zamiarem przedostania się do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz.
Latem 1940 roku kierownictwo polskiej konspiracji poszukiwało możliwości zdobycia informacji na temat istoty i funkcjonowania obozu założonego przez Niemców w Oświęcimiu, który znajdował się na ziemiach wcielonych bezpośrednio do Rzeszy po agresji niemieckiej na Polskę we wrześniu 1939 roku. W trakcie rozmów dotyczących infiltracji obozu pojawiła się kandydatura Witolda Pileckiego jako jedynego oficera, który mógłby tego dokonać. Nie oznaczało to jednak, że Pilecki został zmuszony do wykonania tej misji. Decyzja o przedostaniu się do obozu, wypływająca z zapotrzebowania polskiego podziemia, finalnie należała do niego.
Misja Pileckiego rozpoczęła się 19 września 1940 roku na warszawskim Żoliborzu, kiedy pozwolił się aresztować w łapance organizowanej przez Niemców. Przebywał wówczas w mieszkaniu swojej szwagierki, Eleonory Ostrowskiej, przy al. Wojska Polskiego 40 lok. 7. Jej syn, Andrzej Marek Ostrowski, tak po latach wspominał to wydarzenie:
„Panie Janie, tym razem nie skorzystam”
19 września 1940 roku wuj nocował w naszym mieszkaniu. We wczesnych godzinach porannych przybiega dozorca, pan Jan Kiliański, i mówi: „Panie Witoldzie, Niemcy otaczają kwartał naszych domów, będą wygarniać mężczyzn! Mamy doskonałą skrytkę w kotłowni, proszę się przygotować, będzie pan bezpieczny”. Wuj odmówił i powiedział: „Panie Janie, tym razem nie skorzystam”. Po kilkunastu minutach (dozorca – przyp. red.) znowu przybiega i mówi: „Ostatnia szansa, już do naszego domu się zbliżają!”. Również wuj odmówił. Nie minęło dużo czasu, walenie do drzwi. Mama poszła otworzyć, wuj był ze mną w pokoju. Po otwarciu drzwi mama usłyszała pytanie, czy tu są jacyś mężczyźni. W tym czasie wuj pożegnał się ze mną, podszedł do mundurowych i pyta, o co chodzi. Nie wyjaśniając, zabrali go, ale on był przygotowany już, że będzie aresztowany, także psychicznie i fizycznie, nawet miał ze sobą szczoteczkę do zębów.
Przed wyprowadzeniem z mieszkania Pilecki zdążył szepnąć Eleonorze Ostrowskiej: „zamelduj gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem”.
Tego samego dnia, wraz z innymi aresztowanymi, został przewieziony do budynku koszar przy ul. Szwoleżerów w Warszawie. Po dwóch dniach więźniów skierowano na dworzec kolejowy, gdzie czekały na nich wagony towarowe, którymi przetransportowano ich do KL Auschwitz.
Do obozu dotarli w nocy z 21 na 22 września. Witold Pilecki posługiwał się fałszywymi dokumentami wystawionymi na nazwisko Tomasza Serafińskiego.
Moment przyjazdu tak zapisał później we wspomnieniach: „Około 10 wieczór (godzina 22-ga) pociąg się zatrzymał w jakimś miejscu i dalej już nie ruszył. Słychać było krzyki, wrzask, otwieranie wagonów, ujadanie psów. To miejsce we wspomnieniach moich nazwałbym momentem, w którym kończyłem ze wszystkim, co było dotychczas na ziemi, i zaczynałem coś, co było chyba gdzieś poza nią”.
W obozie otrzymał numer 4859. Podczas ponad dwóch i pół rocznego pobytu w obozie, pomimo panującego tam terroru, Pilecki stworzył tajną siatkę konspiracyjną, angażującą setki więźniów. Organizacja zajmowała się zdobywaniem informacji o sytuacji w obozie i przekazywaniem ich na zewnątrz, tworzyła też system samopomocy więźniów m. in. przez zdobywanie lekarstw i żywności, czy kierowanie do lżejszych prac. Jednak jej nadrzędnym celem przygotowywanie więźniów do wywołania powstania na terenie obozu.
Od początku pobytu w Auschwitz Pilecki zbierał informacje o popełnianych tam zbrodniach i panujących warunkach. Pierwszy meldunek przekazał do Warszawy już w październiku 1940 roku, a następnie regularnie wysyłał kolejne. Informacje dotyczące Auschwitz, a później również Auschwitz-Birkenau, były przekazywane z Warszawy polskim strukturom państwowym na Zachodzie, a następnie aliantom.
Po dwóch latach i siedmiu miesiącach podjął decyzję o ucieczce z obozu. W nocy z 26 na 27 kwietnia 1943 roku zbiegł z KL Auschwitz wraz z Edwardem Ciesielskim i Janem Redzejem.
Po ucieczce spisał relację ze swojego pobytu w obozie w „Raporcie Witolda”.
Zobacz także
- Festiwal „Wolskie Ostańce”
Aktualności
Festiwal „Wolskie Ostańce”
Co zostaje z miasta, które nieustannie się zmienia? Co trwa mimo wyburzeń, nowych inwestycji i zacierania śladów pamięci? I kim są współcześni „ostańcy”? Festiwal „Wolskie Ostańce” to wielowymiarowe wydarzenie poświęcone relacji między miastem, pamięcią i ludźmi.
- Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Aktualności
Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Dokument „Jedna wskazówka” o Obławie Augustowskiej, autorstwa Martyny Wojtkowskiej z Instytutu Pileckiego, otrzymał pierwsze wyróżnienie podczas 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni.
- „Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
„Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
6 października pracownicy Instytutu Pileckiego brali udział w „Spotkaniu z Patronem” organizowanym przez Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej.
- „Świadek” – Seweryna Szmaglewska w drugim odcinku „Sali 600” | Przedpremierowy odsłuch na dachu Instytutu Pileckiego
Aktualności
„Świadek” – Seweryna Szmaglewska w drugim odcinku „Sali 600” | Przedpremierowy odsłuch na dachu Instytutu Pileckiego
1 października na dachu Instytutu Pileckiego odbył się przedpremierowy odsłuch drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”, poświęconego Sewerynie Szmaglewskiej – pisarce, byłej więźniarce Auschwitz-Birkenau i świadkowi przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. Spotkanie zorganizowano w związku z 80. rocznicą zakończenia głównego procesu norymberskiego.
- Dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym? | Relacja z ósmego spotkania cyklu „Berlin w Warszawie”
Aktualności
Dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym? | Relacja z ósmego spotkania cyklu „Berlin w Warszawie”
24 września w Instytucie Pileckiego odbyło się ósme spotkanie z udziałem polskich i niemieckich ekspertów, zorganizowane w ramach cyklu „Berlin w Warszawie”. Tematem rozmowy była pamięć o Powstaniu Warszawskim w niemieckiej kulturze pamięci.
- Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Aktualności
Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego oraz Muzeum Powstania Warszawskiego podpisały strategiczne, trójstronne porozumienie o współpracy z francuskim wojskowym archiwum audiowizualnym ECPAD (Établissement de Communication et de Production Audiovisuelle de la Défense/ Centrum Komunikacji i Produkcji Audiowizualnej Departamentu Obrony) z siedzibą w Ivry-sur-Seine we Francji. Porozumienie udostępnia polskim instytucjom unikalne, dotąd nieznane w Polsce fotografie z czasów II wojny światowej, otwiera dostęp do ogromnych zasobów francuskiego archiwum i rozpoczyna współpracę o dużym znaczeniu dla badań nad polską historią.
- Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej
Aktualności
Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej
Nowy dyrektor będzie sprawował nadzór nad Działem Wystaw, Działem Historii Mówionej i Produkcji Filmowych, Działem Serwisów Streamingowych i Podcastów, Działem Edukacji, Działem Upamiętnień oraz Galerią Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów.
- Cykl spotkań SZLAKI OCALENIA. ŚLADEM ODWAGI I BRATERSTWA
Aktualności
Cykl spotkań SZLAKI OCALENIA. ŚLADEM ODWAGI I BRATERSTWA
Cykl poświęcony osobom odznaczonym medalem Virtus et Fraternitas za to, że pomagały Polakom, stawały w ich obronie lub pielęgnowały pamięć o nich w najtrudniejszych momentach historii. Spotkaniom będą towarzyszyć koncerty muzyki klasycznej.
- „Rosja powraca do sowieckich narracji” – relacja z debaty o sowieckiej dezinformacji wokół 17 września 1939 roku
Aktualności
„Rosja powraca do sowieckich narracji” – relacja z debaty o sowieckiej dezinformacji wokół 17 września 1939 roku
W rocznicę sowieckiej agresji 17 września 1939 roku w Instytucie Pileckiego odbyła się debata ekspercka poświęcona mechanizmom propagandowym towarzyszącym zbrojnej napaści Związku Sowieckiego na Polskę oraz ich współczesnym kontynuacjom w polityce Federacji Rosyjskiej.
- Złożenie kwiatów pod pomnikiem Witolda Pileckiego na warszawskim Żoliborzu
Aktualności
Złożenie kwiatów pod pomnikiem Witolda Pileckiego na warszawskim Żoliborzu
W 86. rocznicę wydarzeń, podczas których Witold Pilecki celowo dał się schwytać w łapance na warszawskim Żoliborzu, z zamiarem przedostania się do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, złożono kwiaty pod jego pomnikiem, blisko miejsca łapanki.
- Instytut Pileckiego w Nowym Jorku | Seminarium poświęcone pamięci o Holokauście
Aktualności
Instytut Pileckiego w Nowym Jorku | Seminarium poświęcone pamięci o Holokauście
W dniach 8–9 września dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj odbył w Nowym Jorku szereg ważnych spotkań dotyczących rozwoju działalności Instytutu w Stanach Zjednoczonych oraz upowszechniania wiedzy o polskiej historii i dziedzictwie Witolda Pileckiego.
- Instytut Pileckiego i Fundacja Brama Cukermana łączą siły na rzecz edukacji i dialogu polsko-izraelskiego
Aktualności
Instytut Pileckiego i Fundacja Brama Cukermana łączą siły na rzecz edukacji i dialogu polsko-izraelskiego
Dyrektor Instytutu Solidarności i Męstwa im. rtm. Witolda Pileckiego Karol Madaj oraz Prezeska Zarządu Fundacji „Brama Cukermana” Karolina Jakoweńko podpisali list intencyjny o współpracy. Porozumienie otwiera drogę do realizacji wspólnych przedsięwzięć badawczych, edukacyjnych, wystawienniczych oraz multimedialnych.