„Zamelduj, gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem” | Mija 86 lat od rozpoczęcia misji Witolda Pileckiego w Auschwitz - Instytut Pileckiego

19 września 1940 roku Witold Pilecki celowo dał się schwytać w łapance na warszawskim Żoliborzu, z zamiarem przedostania się do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz.

Latem 1940 roku kierownictwo polskiej konspiracji poszukiwało możliwości zdobycia informacji na temat istoty i funkcjonowania obozu założonego przez Niemców w Oświęcimiu, który znajdował się na ziemiach wcielonych bezpośrednio do Rzeszy po agresji niemieckiej na Polskę we wrześniu 1939 roku. W trakcie rozmów dotyczących infiltracji obozu pojawiła się kandydatura Witolda Pileckiego jako jedynego oficera, który mógłby tego dokonać. Nie oznaczało to jednak, że Pilecki został zmuszony do wykonania tej misji. Decyzja o przedostaniu się do obozu, wypływająca z zapotrzebowania polskiego podziemia, finalnie należała do niego.

Misja Pileckiego rozpoczęła się 19 września 1940 roku na warszawskim Żoliborzu, kiedy pozwolił się aresztować w łapance organizowanej przez Niemców. Przebywał wówczas w mieszkaniu swojej szwagierki, Eleonory Ostrowskiej, przy al. Wojska Polskiego 40 lok. 7. Jej syn, Andrzej Marek Ostrowski, tak po latach wspominał to wydarzenie:

„Panie Janie, tym razem nie skorzystam”

19 września 1940 roku wuj nocował w naszym mieszkaniu. We wczesnych godzinach porannych przybiega dozorca, pan Jan Kiliański, i mówi: „Panie Witoldzie, Niemcy otaczają kwartał naszych domów, będą wygarniać mężczyzn! Mamy doskonałą skrytkę w kotłowni, proszę się przygotować, będzie pan bezpieczny”. Wuj odmówił i powiedział: „Panie Janie, tym razem nie skorzystam”. Po kilkunastu minutach (dozorca – przyp. red.) znowu przybiega i mówi: „Ostatnia szansa, już do naszego domu się zbliżają!”. Również wuj odmówił. Nie minęło dużo czasu, walenie do drzwi. Mama poszła otworzyć, wuj był ze mną w pokoju. Po otwarciu drzwi mama usłyszała pytanie, czy tu są jacyś mężczyźni. W tym czasie wuj pożegnał się ze mną, podszedł do mundurowych i pyta, o co chodzi. Nie wyjaśniając, zabrali go, ale on był przygotowany już, że będzie aresztowany, także psychicznie i fizycznie, nawet miał ze sobą szczoteczkę do zębów.

Przed wyprowadzeniem z mieszkania Pilecki zdążył szepnąć Eleonorze Ostrowskiej: „zamelduj gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem”.

Tego samego dnia, wraz z innymi aresztowanymi, został przewieziony do budynku koszar przy ul. Szwoleżerów w Warszawie. Po dwóch dniach więźniów skierowano na dworzec kolejowy, gdzie czekały na nich wagony towarowe, którymi przetransportowano ich do KL Auschwitz.

Do obozu dotarli w nocy z 21 na 22 września. Witold Pilecki posługiwał się fałszywymi dokumentami wystawionymi na nazwisko Tomasza Serafińskiego.

Moment przyjazdu tak zapisał później we wspomnieniach: „Około 10 wieczór (godzina 22-ga) pociąg się zatrzymał w jakimś miejscu i dalej już nie ruszył. Słychać było krzyki, wrzask, otwieranie wagonów, ujadanie psów. To miejsce we wspomnieniach moich nazwałbym momentem, w którym kończyłem ze wszystkim, co było dotychczas na ziemi, i zaczynałem coś, co było chyba gdzieś poza nią”.

W obozie otrzymał numer 4859. Podczas ponad dwóch i pół rocznego pobytu w obozie, pomimo panującego tam terroru, Pilecki stworzył tajną siatkę konspiracyjną, angażującą setki więźniów. Organizacja zajmowała się zdobywaniem informacji o sytuacji w obozie i przekazywaniem ich na zewnątrz, tworzyła też system samopomocy więźniów m. in. przez zdobywanie lekarstw i żywności, czy kierowanie do lżejszych prac. Jednak jej nadrzędnym celem przygotowywanie więźniów do wywołania powstania na terenie obozu.

Od początku pobytu w Auschwitz Pilecki zbierał informacje o popełnianych tam zbrodniach i panujących warunkach. Pierwszy meldunek przekazał do Warszawy już w październiku 1940 roku, a następnie regularnie wysyłał kolejne. Informacje dotyczące Auschwitz, a później również Auschwitz-Birkenau, były przekazywane z Warszawy polskim strukturom państwowym na Zachodzie, a następnie aliantom.

Po dwóch latach i siedmiu miesiącach podjął decyzję o ucieczce z obozu. W nocy z 26 na 27 kwietnia 1943 roku zbiegł z KL Auschwitz wraz z Edwardem Ciesielskim i Janem Redzejem.

Po ucieczce spisał relację ze swojego pobytu w obozie w „Raporcie Witolda”.