Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości - Instytut Pileckiego
Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości
Debata pt. „Kultura pamięci o Polakach ratujących Żydów”, która odbyła się 27 marca 2026 r. w Muzeum Niepodległości w Warszawie, stanowiła element obchodów III Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów oraz 10. rocznicy otwarcia wystawy stałej w Muzeum w Markowej.
Spotkanie, prowadzone przez dr. Jacka Konika (kierownik Działu Historii i Badań Naukowych Muzeum Niepodległości), zgromadziło ekspertów reprezentujących kluczowe instytucje pamięci: dr. Mateusza Szpytmę (wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej), Karola Madaja (p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego) oraz Waldemara Rataja (dyrektor Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej). Dyskusja koncentrowała się na ewolucji pamięci o Sprawiedliwych oraz jej znaczeniu w budowaniu współczesnej kultury narodowej i postaw obywatelskich.
Rola instytucji w kształtowaniu pamięci
Dr Mateusz Szpytma odnosił się do dokumentacyjnej i naukowej roli IPN, wspominając o badaniach nad stratami i upamiętnianiu konkretnych ofiar (m.in. poprzez systematyczne uzupełnianie nazwisk na Ścianie Pamięci w Markowej). Waldemar Rataj akcentował misję Muzeum w Markowej jako centrum edukacyjnego i „szkoły etyki”, która uczy młode pokolenia najtrudniejszych lekcji człowieczeństwa. Karol Madaj skupił się na potrzebie umiędzynarodowienia polskiej narracji oraz wdrażaniu nowoczesnych form upamiętniania.
Dwa tygodnie temu otworzyliśmy oddział w Nowym Jorku. Obecny tam dr Mordechaj Paldiel, który był szefem Departamentu Sprawiedliwych w Yad Vashem, pięknie mówił o Grupie Ładosia. O polskich dyplomatach i żydowskich współpracownikach. Oni razem ratowali Żydów przez dawanie im paszportów
Dyrektor zwrócił uwagę, że IPN zrobił na ten temat film, a Instytut Pileckiego wystawę. Dostępna jest ona nie tylko w Nowym Jorku, ale i na Krakowskim Przedmieściu 11, w galerii Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów.
To jest temat w jakiś sposób znany, więc wychodzimy z tymi tematami za granicę. Wystawa o Ulmach była we wszystkich placówkach MSZ za granicą. Niedawno, 24 marca, Instytut Pileckiego przekazał Ministerstwu Spraw Zagranicznych materiały graficzne dotyczące grupy Ładosia, które również zostały szeroko rozpowszechnione – od Izraela po Stany Zjednoczone. Dystrybucja odbywała się za pośrednictwem polskiego MSZ – podkreślił.
Dziedzictwo jako zobowiązanie
Prelegenci podkreślali, że historia rodziny Ulmów i innych Polaków ratujących Żydów nie jest jedynie zamkniętym rozdziałem przeszłości, lecz „żywym depozytem” i zobowiązaniem do kontynuacji dialogu o godności człowieka. Hasło tegorocznych obchodów – „Dialog w sprawie człowieka” – przewijało się jako motyw przewodni rozmowy o uniwersalnych wartościach płynących z heroizmu.
Zobacz także
- Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom
Aktualności
Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom
Mija 83. rocznica zbrodni w Brzózie Królewskiej. Tego dnia w 1943 roku zginęli Katarzyna i Sebastian Kazakowie. Zostali zamordowani przez niemieckich żandarmów za pomoc niesioną Żydom w czasie okupacji. Małżeństwo zostało uhonorowane w ramach programu „Zawołani po Imieniu”.
- Wystawa „Warszawa na nowo” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego
Aktualności
Wystawa „Warszawa na nowo” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego
24 marca w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego (IP) odbył się się wernisaż wystawy „Warszawa na nowo. Fotografie reporterskie 1945–1949" przygotowanej we współpracy IP i DSH (Domu Spotkań z Historią). Wystawę można zwiedzać do końca sierpnia 2026 roku.
- Ogłoszenie | Konkurs na stypendia finansowe na badania naukowe pn. „Pochodzenie dóbr kultury utraconych w okresie okupacji niemieckiej w Polsce” (PL, DE)
Aktualności
Ogłoszenie | Konkurs na stypendia finansowe na badania naukowe pn. „Pochodzenie dóbr kultury utraconych w okresie okupacji niemieckiej w Polsce” (PL, DE)
Ogłoszenie o konkursie na stypendia finansowe na badania naukowe w Instytucie Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego, oddział zamiejscowy w Berlinie.
- „Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
Aktualności
„Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
W środę 25 marca Instytut Pileckiego zainaugurował nowy projekt: cykl pokazów „Niemi świadkowie”. W warszawskiej galerii w Domu Bez Kantów zaprezentowano zwiedzającym i dziennikarzom gabloty z historycznymi przedmiotami – pamiątkami po „Zawołanych po imieniu” z rodzin Ulmów i Stawarskich – zamordowanych za niesienie pomocy Żydom.
- „Zawołani po Imieniu”. Upamiętniono rodziny Stawarskich i Singerów
Aktualności
„Zawołani po Imieniu”. Upamiętniono rodziny Stawarskich i Singerów
W Sieniawie na Podkarpaciu odbyło się uroczyste upamiętnienie rodzin Stawarskich i Singerów. W czasie II wojny światowej Wiktoria i Mateusz Stawarscy zginęli z rąk niemieckich okupantów za ukrywanie żydowskiej rodziny. To kolejna odsłona sztandarowego programu Instytutu „Zawołani po Imieniu”.
- Druga debata z cyklu „Berlin w Warszawie”. Rozmowa o reparacjach i zadośćuczynieniu [wideo]
Aktualności
Druga debata z cyklu „Berlin w Warszawie”. Rozmowa o reparacjach i zadośćuczynieniu [wideo]
„Zadośćuczynienie, odszkodowania, reparacje: co jest realne, co jest symboliczne?" - pod takim tytułem odbyła się druga debata w cyklu „Berlin w Warszawie”. Znawcy tematyki polsko-niemieckiej przedstawili różne punkty widzenia na trudne relacje między oboma narodami.
- Rocznica śmierci Franciszka Andrzejczyka. Zginął za pomoc Żydom w czasie okupacji
Aktualności
Rocznica śmierci Franciszka Andrzejczyka. Zginął za pomoc Żydom w czasie okupacji
20 marca mija 83. rocznica zbrodni w Czyżewie (woj. podlaskie). Za pomoc Żydom w czasie wojny zginął z rąk niemieckich żandarmów Franciszek Andrzejczyk.
- 24 marca | Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką
Aktualności
24 marca | Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką
W 2018 roku Prezydent RP ustanowił dzień 24 marca Narodowym Dniem Pamięci Polaków Ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. To upamiętnienie wszystkich obywateli polskich, którzy z narażeniem życia udzielali Żydom pomocy podczas niemieckiej okupacji.
- Komunikat. Rada Pamięci Instytutu Pileckiego
Aktualności
Komunikat. Rada Pamięci Instytutu Pileckiego
Zasady działania i organizacji Rady Pamięci Instytutu Pileckiego.
- Pilecki w Nowym Jorku. Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”
Aktualności
Pilecki w Nowym Jorku. Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”
Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century” skupiała się na dziedzictwie procesów norymberskich oraz ich rzeczywistym oddziaływaniu na rozwój współczesnego prawa międzynarodowego i metody pociągania do odpowiedzialności zbrodniarzy wojennych.
- Pomnik Katyński w Jersey City. Uroczyste złożenie kwiatów
Aktualności
Pomnik Katyński w Jersey City. Uroczyste złożenie kwiatów
16 marca Karol Madaj, p.o. dyrektor Instytutu Pileckiego, złożył kwiaty pod Pomnikiem Katyńskim w Jersey City. Uroczystość ta stanowiła symboliczne dopełnieniem wydarzeń związanych z oficjalną inauguracją stałej siedziby Oddziału Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku, która odbyła się w dniach 14-15 marca.
- „Robić to, co trzeba” - relacja z pokazu filmu „Rachwałowa” w Instytucie Pileckiego
Aktualności
„Robić to, co trzeba” - relacja z pokazu filmu „Rachwałowa” w Instytucie Pileckiego
W czwartek 5 marca w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego odbył się pokaz filmu dokumentalnego „Rachwałowa” w reżyserii Pauliny Ibek, z udziałem prawnuka Stanisławy Rachwał, Krzysztofa Wicentowicza. Rozmowę poprowadził Wojciech Saramonowicz - kierownik Działu Historii Mówionej i Produkcji Filmowych Instytutu Pileckiego.