Inauguracja działalności Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku | Transatlantycki pomost dla wartości wszystkim nam bliskich - Instytut Pileckiego

Już w najbliższy weekend Instytut Pileckiego zainauguruje swoją działalność w Nowym Jorku.

Placówka zlokalizowana w dzielnicy finansowej Manhattanu (92 Greenwich Street), w bezpośrednim sąsiedztwie Wall Street i 9/11 Memorial i Museum of Jewish Heritage pełnić będzie funkcję interdyscyplinarnego ośrodka badawczego oraz centrum kulturalno-wystawienniczego. Otwarcie Pilecki Institute USA w Nowym Jorku to nie tylko nowy rozdział działalności Instytutu, ale przede wszystkim szansa na wprowadzenie polskiego doświadczenia historycznego do globalnego dyskursu o wolności i godności człowieka.

— Otwieramy miejsce dialogu o historii totalitaryzmów w XX wieku i pamięci o ich ofiarach. Celem Pilecki Institute USA będzie budowanie trwałych mostów łączących unikatowe doświadczenie dziejowe Europy z historią i uniwersalnymi wartościami Ameryki. — mówi Karol Madaj p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego. — W centrum naszych działań stawiamy postać patrona Instytutu, rotmistrza Witolda Pileckiego. Jego życie jest świadectwem niezłomności ludzkiego ducha w konfrontacji z dwoma najmroczniejszymi systemami politycznymi XX wieku: niemieckim nazizmem i sowieckim komunizmem. Był on więziony w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz, ale zginął z rąk komunistycznych zbrodniarzy. Jego walka o wolność i niezbywalną godność człowieka są dziedzictwem bliskim nie tylko sercu każdego Polaka, lecz także każdego Amerykanina. Przywołujemy biografię Pileckiego, bo chcemy aktywnie kształtować wyobraźnię historyczną i polityczną oraz ukazywać Polskę taką, o jakiej sami myślimy – jako lidera walki w obronie wartości demokratycznych. Będziemy zapraszać Nowojorczyków do poznawania historii Polski i Europy. Będziemy pokazywać to, co ukształtowało Stary Kontynent w ostatnich dziesięcioleciach. Mówić o bohaterach, ofiarach, sprawcach. Pokazywać źródła ideologii, które odbierają ludziom to, co najistotniejsze – wolność, nadzieję i bezpieczeństwo. Będziemy też wspomagać badaczy przeszłości, ułatwiając im dotarcie do unikatowych źródeł, relacji świadków, analiz specjalistów. — dodaje dyrektor.

Pilecki Institute USA otwiera się dla szerokiej publiczności, oferując przedsmak doświadczeń, które już wkrótce staną się elementem codziennej oferty amerykańskiego oddziału Instytutu. Pierwszy dzień inauguracji koncentruje się na społecznym, popularyzatorskim oraz archiwistycznym wymiarze działalności Instytutu. Drugi skupia się na historii pamięci, świadectwach oraz interdyscyplinarnej pracy badawczej. Dla uczestników przygotowane zostały m.in. wystawy, panele dyskusyjne, koncerty.

 — Jako Polacy cenimy wolność i aktywnie uczestniczymy w kształtowaniu nowoczesnej przyszłości oraz globalnego rozwoju świata. W Pilecki Institute USA będziemy pielęgnować pamięć o konsekwencjach XX- wiecznych systemów totalitarnych, która w obecnych czasach politycznych napięć i odradzania się systemów autorytarnych powinna być przestrogą i inspiracją na drodze do kształtowania pokoju i demokracji. Jesteśmy też otwarci na projekty kulturalne, dyplomatyczne i promocyjne tworząc platformę współpracy i synergii.— wyjaśnia Piotr Franaszek, CEO Pilecki Institute USA.

Instytut Pileckiego jak instytucja badająca dwa totalitaryzmy XX wieku ma przywilej być głosem reprezentującym doświadczenie historyczne, którego społeczeństwo amerykańskie nigdy nie doświadczyło. Podczas dwudniowego wydarzenia chcemy pokazać (na przykładzie prowadzonych badań i projektów) w jaki sposób kształtowała się odpowiedzialność państwa - za ochronę jednostki w czasie wojny oraz konsekwencji z łamania wszelkich praw im przysługujących.

Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”

W duchu pierwszej poprawki do amerykańskiej konstytucji zapraszamy do debaty nad tym, jak wiek XX – z całym swoim optymizmem, ale i tragizmem – ukształtował nasz współczesny świat. Popularno-naukowa debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”, w której uczestniczyć będą m.in. Steve Crawshaw – brytyjski dziennikarz, pisarz, działacz na rzecz praw człowieka, Mark Kramer – dyrektor programu Cold War Studies w Davis Center na Uniwersytecie Harvarda, prof. Igor Lukes – profesor stosunków międzynarodowych i historii na Uniwersytecie Bostońskim, Jack El-Hai – autor bestsellerowego reportażu „Norymberga. Naziści oczami psychiatry” podejmie temat procesów norymberskich jako fundamencie powojennego ładu prawnego i ich wpływie na współczesne stosunki międzynarodowe (więcej o debacie i jej uczestnnikach tutaj oraz na dole strony w plikach do pobrania). 

Tego dnia Instytut Pileckiego zaprezentuje również pilotażowy odcinek audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” (więcej o audioserialu tutaj oraz na dole strony w plikach do pobrania).

Wystawa „A Tool of Survival: The Story of the Ładoś Group”

W ramach inauguracji działalności Instytutu amerykańskiej publiczności zostanie zaprezentowana wystawa „A Tool of Survival: The Story of the Ładoś Group”. Opowiada ona o bohaterskiej działalności Grupy Ładosia – polskich dyplomatów w Bernie w Szwajcarii, którzy w czasie II wojny światowej we współpracy ze środowiskami żydowskimi prowadzili tzw. akcję paszportową, mającą na celu ratowanie Żydów przed Zagładą. Ekspozycja prezentuje wyniki badań prowadzonych przez Instytut Pileckiego od 2018 roku, rzucając nowe światło na ten mało znany rozdział historii. Warto podkreślić, że w 2019 roku odbyła się premiera publikacji zorganizowana wspólnie z World Jewish Congress w Nowym Jorku, która okazała się momentem przełomowym. To właśnie wtedy, gdy o akcji paszportowej i działalności polskich dyplomatów wspólnie z organizacjami żydowskimi w Szwajcarii usłyszał świat, zaczęły zgłaszać się do Instytutu osoby, które bezpośrednio lub pośrednio zetknęły się z tymi dokumentami – paszportami paragwajskimi. Akcja paszportowa miała bezpośrednie powiązania z organizacjami żydowskimi w USA, m.in. z nowojorskim Vaad Hatzalah. Udostępnienie szyfrów Poselstwa RP w Bernie organizacjom żydowskim przez Aleksandra Ładosia umożliwiło utrzymanie tajnego kontaktu pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a okupowaną Europą, omijając cenzurę. Było to kluczowe dla koordynacji wsparcia finansowego i przekazywania informacji o zagrożonych Żydach. Co ważniejsze, wśród tysięcy uratowanych osób, są rodziny, których potomkowie obecnie mieszkają i pracują w Stanach Zjednoczonych (więcej o wystawie tutaj oraz na dole strony w plikach do pobrania).

Spotkanie ze świadkami historii

Wernisażowi wystawy towarzyszyć będą dwa wykłady. Dr Mordecai Paladiel – były, wieloletni dyrektor w Instytucie Yad Vashem w Jerozolimie, który jako dziecko, wraz z rodziną, otrzymał wsparcie od polskiego poselstwa w Bernie, co pozwoliło im bezpiecznie przetrwać wojnę na terenie Szwajcarii. W swoim wykładzie dr Paldiel przybliży szczegóły i mechanizmy operacji, która do dziś zaskakuje badaczy swoją skalą i współpracą między polskimi dyplomatami a przedstawicielami organizacji żydowskich. Wyjaśni, dlaczego codzienne współdziałanie i ogromne zaufanie łączące polskich urzędników z działaczami żydowskimi było zjawiskiem unikalnym w skali całej okupowanej Europy. Dr Heidi Fishman, córka Ruth „Tutti” Fishman, ocalonej z Zagłady przez Grupę Ładosia, psycholożka, działaczka Vermont Holocaust Memorial oraz członkini Komitetu Międzynarodowego Grupy Ładosia. Podczas spotkania opowie o dramatycznych losach swojej rodziny i o tym, jak paszport Ładosia stał się dla nich przepustką do życia. Heidi Fishman jest również autorką książki „Tutti’s Promise”, opowiadającej o wojennej historii jej matki.

Instalacja/ekspozytor

Podczas inauguracji działalności Pilecki Institute USA zostanie zaprezentowana także instalacja przybliżająca postać patrona Instytutu - Witolda Pileckiego. Ekspozycja poświęcona Rotmistrzowi stanowi zapowiedź wystawy stałej „Dowód Odwagi”, której otwarcie planowane jest jeszcze w tym roku. Ekspozycja opowie historię Witolda Pileckiego jako świadka i bohatera oporu wobec dwóch totalitaryzmów – niemieckiego nazizmu i sowieckiego komunizmu – pokazując jednocześnie uniwersalność doświadczeń oporu, solidarności i ceny, jaką niektóre społeczeństwa i narody muszą płacić za wolność. Historia Witolda Pileckiego zostanie opowiedziana za pomocą siedmiu modułów tematycznych odpowiadających siedmiu najważniejszym okresom w życiu bohatera. Sercem każdego z modułów będzie wierna replika stroju inspirowanego autentycznym ubiorem Pileckiego w danym momencie dziejowym – od mundurka harcerza z czasów I wojny światowej i walk o niepodległość Polski, przez mundur oficera Wojska Polskiego, strój ziemianina i spółdzielcy z okresu międzywojennego, pasiak obozowy, który nosił w trakcie swojej misji do Auschwitz, aż po skromny garnitur, który był jego strojem więźnia politycznego stalinowskiej Polski. Uzupełnieniem warstwy wizualnej i scenograficznej będą ilustracje, filmy, zdjęcia z epoki oraz multimedia, teksty kuratorskie i edukacyjne. Dzięki nowoczesnym środkom wystawienniczym i położeniu nacisku na efekt „materialności” bohatera, wystawa stanie się narzędziem kształtowania kultury pamięci i przeciwdziałania dezinformacji oraz uproszczonym narracjom historycznym dotyczącym Polski i regionu.

Inaugurację działalności Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku uświetnią koncerty Urszuli Dudziak – promujące najnowszą płytę UlaNova. Artystka po długiej przerwie postanowiła wydać swoją kolejną płytę samodzielnie, po swojemu, na własnych warunkach, pomogli jej w tym wieloletni muzycy i współpracownicy. – Mam wielką frajdę, z tego, że moja nowa płyta ujrzała światło dzienne. Są na niej utwory bardzo różne, bo ja taka jestem jak one, lubię skrajności i ciągły ruch między nimi. – mówi Urszula Dudziak. – Od muzyki klasycznej po dziwne wariactwa, które mogą wystraszyć a inne koją, uspakajają. Zabieram Was w podróż ekstremalną, po mojej estetyce, guście, wrażliwości i eksperymencie. Są na tej płycie moje kompozycje, które siedziały w mojej skarbnicy-szufladzie i krzyczały od dawna, żeby zmienić im miejsce zamieszkania. – dodaje.

Urszula Dudziak polska wokalistka i kompozytorka jazzowa. Uznana za jedną z najlepszych wokalistek jazzowych na świecie. Występowała i nagrywała wspólnie z takimi muzykami jak: Krzysztof Komeda, Bobby McFerrin, Herbie Hancock, Nina Simone, Sting i wielu innych.

PROGRAM WYDARZENIA

Sobota, 14 marca
(Wydarzenie otwarte)

• 16:00 – Debata: „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”
  • Goście: Steve Crawshaw, Mark Kramer, Igor Lukes, Jack El-Hai, Krystian Wiciarz
  • Moderator: John Cornell
• 17:30 – Poczęstunek
  • Możliwość poznania działalności Instytutu - zwiedzenie czytelni i cyfrowego archiwum, wystawy o Grupie Ładosia.
• 18:30 – Odsłuch audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”
  • Pierwszy odcinek „Tadeusz Cyprian. Obserwator z Polski".  
• 19:00 – Poczęstunek
• 19:30 – Koncert okolicznościowy
  • Występ Urszuli Dudziak z zespołem.

Niedziela, 15 marca
(Dla zaproszonych gości)

• 17:00 – Część oficjalna
  • Prezentacja misji Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku.
  • Koncert okolicznościowy w wykonaniu Urszuli Dudziak z zespołem.
• 18:00 – Poczęstunek
• 18:15 – Wykład specjalny
  • Prelegent: Mordecai Paldiel, były dyrektor Departamentu Sprawiedliwych w Jad Waszem.
• 19:00 – Spotkanie z gościem
  • Spotkanie z Heidi Fischman, córką Ruth „Tutti” Fishman, ocaloną z Zagłady przez Grupę Ładosia.
• 19:30 – Oprowadzanie kuratorskie
  • Zwiedzanie wystawy przybliżającej działalność grupy Ładosia.
• 20:00 –  Kolacja bufetowa

Do pobrania