Wystawa: A Tool of Survival: The Story of the Ładoś Group | Inauguracja działalności Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku - Instytut Pileckiego
Wystawa: A Tool of Survival: The Story of the Ładoś Group | Inauguracja działalności Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku
Wystawa opowiada o działalności Grupy Ładosia – polskich dyplomatów w Bernie w Szwajcarii, którzy w czasie II wojny światowej we współpracy ze środowiskami żydowskimi prowadzili tzw. akcję paszportową, mającą na celu ratowanie Żydów przed Zagładą.
Ekspozycja prezentuje wyniki badań prowadzonych przez Instytut Pileckiego od 2018 roku, rzucając nowe światło na ten mało znany rozdział historii.
– Możliwość spotkania się z potomkami ocalonych właśnie tutaj, w USA, to dla mnie najbardziej poruszający moment. – podkreśla Monika Maniewska, współautorka publikacji Lista Ładosia z Instytutu Pileckiego. – To pokazuje, że ta historia nie kończy się na archiwalnych dokumentach, ale żyje w kolejnych pokoleniach. To dla nas po prostu okazja, by wspólnie przypomnieć o tym niezwykłym porozumieniu polskich dyplomatów i ich żydowskich partnerów, którym udało się zrobić coś po ludzku niemożliwego. – dodaje.
Grupę Ładosia tworzyli polscy dyplomaci, pracownicy Poselstwa RP w Bernie, oraz współpracujący z nimi przedstawiciele organizacji żydowskich. Na jej czele stał Aleksander Ładoś, chargé d’affaires ad (per) interim. Oprócz niego członkami grupy byli trzej inni polscy dyplomaci: Stefan Ryniewicz, Konstanty Rokicki i Juliusz Kühl, oraz dwaj działacze organizacji żydowskich: Abraham Silberschein i Chaim Eiss.
W czasie II wojny światowej, co najmniej od początku 1941 roku do końca 1943 roku, członkowie grupy zajmowali się nielegalnym pozyskiwaniem i wystawianiem paszportów oraz poświadczeń obywatelstwa krajów latynoamerykańskich (przede wszystkim Paragwaju). Dokumenty te były następnie wysyłane do Żydów przebywających w krajach okupowanych przez Niemcy, gdzie ich posiadanie zwiększało szanse na przeżycie. Żydzi, na których były wystawione paszporty, mieli szansę na wymianę, mogli zamiast do obozów zagłady zostać wywiezieni do obozów internowania,
Akcja paszportowa zalicza się do największych akcji pomocowych prowadzonych w czasie II wojny światowej. Zostało nią objętych co najmniej 8 tysięcy osób narodowości żydowskiej, obywateli Polski, ale również Holandii, Austrii czy Niemiec. Dotychczas Instytut Pileckiego zidentyfikował ponad 3282 posiadaczy paszportów.
Znaczenie Wystawy w Stanach Zjednoczonych
Prezentacja historii Grupy Ładosia w USA ma szczególne znaczenie z kilku kluczowych powodów. Wystawa wprowadza na grunt amerykański, zarówno do środowisk akademickich, jak i publicznych, wiedzę o jednej z największych akcji ratunkowych w czasie II wojny światowej, która wciąż nie jest w pełni znana. Akcja paszportowa miała bezpośrednie powiązania z organizacjami żydowskimi w USA, m.in. z nowojorskim Vaad Hatzalah. Udostępnienie szyfrów Poselstwa RP w Bernie organizacjom żydowskim przez Aleksandra Ładosia umożliwiło utrzymanie tajnego kontaktu pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a okupowaną Europą, omijając cenzurę. Było to kluczowe dla koordynacji wsparcia finansowego i przekazywania informacji o zagrożonych Żydach. Co ważniejsze, wśród tysięcy uratowanych osób, są rodziny, których potomkowie obecnie mieszkają i pracują w Stanach Zjednoczonych. Część z nich jest obecnie badaczami i edukatorami wiedzy o Holokauscie.
Ekspozycja Instytutu Pileckiego dostarcza naukowo potwierdzonych informacji oraz może stanowić cenne źródło inspiracji dla kolejnych badaczy ibedukatorów do dalszego zgłębiania i rozpowszechniania tej historii.
Wystawa stwarza wyjątkową okazję do budowania mostów i umacniania relacji polsko-żydowsko-amerykańskich poprzez wspólne upamiętnienie heroicznego czynu członków Grupy Ładosia i ich żydowskich współpracowników, których motywem była czysta humanitarna konieczność. Historia ta stanowi przykład wspólnej walki o człowieczeństwo niezależnie od wyznawanej wiary, poglądów politycznych czy narodowości. Wystawa prezentuje rozbudowane biogramy członków Grupy Ładosia, mechanizm powstawania paszportów oraz wzruszające historie osób ocalonych.
Zobacz także
- Spotkanie ekspertów w ramach projektu „Narratio”
Aktualności
Spotkanie ekspertów w ramach projektu „Narratio”
14 kwietnia odbyło się drugie, a zarazem ostatnie stacjonarne spotkanie komisji ekspertów pracującej nad standardami metadanych dla historii mówionej w ramach projektu „Narratio. Cyfrowe repozytorium historii mówionej”.
- Naukowcy Instytutu Pileckiego na konferencji BASEES 2026 w Birmingham
Aktualności
Naukowcy Instytutu Pileckiego na konferencji BASEES 2026 w Birmingham
W dniach 10–12 kwietnia w Birmingham odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa BASEES 2026 Annual Conference, organizowana przez The British Association for Slavonic and East European Studies.
- „Historia dezinformacji – dezinformacja w historii" | Relacja z sympozjum
Aktualności
„Historia dezinformacji – dezinformacja w historii" | Relacja z sympozjum
13 kwietnia, w Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, w auli Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyło się sympozjum „Historia dezinformacji – dezinformacja w historii. Wokół kłamstwa katyńskiego".
- Wizyta badawcza Luke’a Marlowa z Uniwersytetu Aston w Instytucie Pileckiego
Aktualności
Wizyta badawcza Luke’a Marlowa z Uniwersytetu Aston w Instytucie Pileckiego
W okresie 13.04-8.05.2026 r. w Instytucie Pileckiego przebywa w ramach wizyty badawczej Luke Marlow, doktorant Aston University. Pobyt realizowany jest w ramach Midlands Graduate School Doctoral Training Partnership, finansowany przez Economic and Social Research Council.
- Centralne obchody 86. rocznicy Zbrodni Katyńskiej w Muzeum Katyńskim
Aktualności
Centralne obchody 86. rocznicy Zbrodni Katyńskiej w Muzeum Katyńskim
13 kwietnia obchodzony jest Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. W przeddzień tej daty, 12 kwietnia, w Muzeum Katyńskim odbyły się uroczystości upamiętniające 86. rocznicę Zbrodni Katyńskiej.
- „Bezkarni”. O rozliczaniu zbrodni na polskiej inteligencji w RFN w „Tygodniku Powszechnym”
Aktualności
„Bezkarni”. O rozliczaniu zbrodni na polskiej inteligencji w RFN w „Tygodniku Powszechnym”
– 60 lat temu w Niemczech Zachodnich skończył się kluczowy proces dotyczący zbrodni na polskiej inteligencji. Jak to było możliwe, że winni uniknęli odpowiedzialności? – pyta prof. Tomasz Chinciński na łamach Tygodnika Powszechnego.
- 13 kwietnia | Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej
Aktualności
13 kwietnia | Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej
13 kwietnia 1943 r. niemieckie radio nadało komunikat o odkryciu masowych grobów polskich oficerów w Lesie Katyńskim.
- „Obszar specjalny NKWD w bykowniańskim lesie jako przedmiot antysowieckiej propagandy w okresie wojny niemiecko-sowieckiej” | Mykola Brywko, Studia nad Totalitaryzmami i Wiekiem XX. Tom 7
Aktualności
„Obszar specjalny NKWD w bykowniańskim lesie jako przedmiot antysowieckiej propagandy w okresie wojny niemiecko-sowieckiej” | Mykola Brywko, Studia nad Totalitaryzmami i Wiekiem XX. Tom 7
Z okazji 86. rocznicy Zbrodni Katyńskiej przypominamy tekst Mykoły Brywki z siódmego tomu rocznika Instytutu Pileckiego „Studia nad Totalitaryzmami i Wiekiem XX”, poświęcony antysowieckiej propagandzie nazistowskich Niemiec.
- Do redakcji tygodnika „Zorza” | Listy rodzin katyńskich online w Archiwum Instytutu Pileckiego
Aktualności
Do redakcji tygodnika „Zorza” | Listy rodzin katyńskich online w Archiwum Instytutu Pileckiego
Z okazji 86. rocznicy Zbrodni Katyńskiej polecamy Państwa uwadze zbiór listów napisanych przez rodziny ofiar mordu katyńskiego na przełomie lat 80. i 90., które stanowiły odpowiedź na apel opublikowany w Rodzinnym Tygodniku Katolików „Zorza”, wzywający do pomocy w sporządzeniu wykazu zamordowanych. 112 z tych listów jest dostępnych online, w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego Zapisy Terroru.
- Nowa Kapituła Nagrody Pileckiego powołana
Aktualności
Nowa Kapituła Nagrody Pileckiego powołana
Na podstawie Regulaminu Konkursu oraz Regulaminu Prac Kapituły p.o. Dyrektora Instytutu Pileckiego Karol Madaj 1 kwietnia 2026 roku powołał Kapitułę Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego szóstej edycji Konkursu. Skład ośmioosobowej Kapituły obejmuje troje członków stałych, będących przedstawicielami Rodziny Pileckich, Instytutu Pileckiego oraz Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, a także członków powoływanych każdorazowo pisemną decyzją Dyrektora Instytutu.
- „Przed eksterminacją…” Kolejne spotkanie w cyklu BLASK I BÓL
Aktualności
„Przed eksterminacją…” Kolejne spotkanie w cyklu BLASK I BÓL
Jak wyglądała codzienność polskich wojskowych, którzy dostali się do sowieckiej niewoli w wyniku przegranej wojny obronnej 1939 roku? Jakich metod użyli sowieci, aby spróbować przeciągnąć na swoją stronę polskich oficerów? Dlaczego czterystu z nich uniknęło kaźni z rąk NKWD? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań padły podczas wydarzenia zorganizowanego w naszym nowym cyklu.
- Kwiecień w Instytucie Pileckiego. Harmonogram wydarzeń
Aktualności
Kwiecień w Instytucie Pileckiego. Harmonogram wydarzeń
Zachęcamy do zapoznania się z harmonogramem naszych działań na najbliższe tygodnie. Oto, co Instytut Pileckiego przygotował w kwietniu: