Wystawa: A Tool of Survival: The Story of the Ładoś Group | Inauguracja działalności Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku - Instytut Pileckiego
11.03.2026 (ŚR)
Wystawa: A Tool of Survival: The Story of the Ładoś Group | Inauguracja działalności Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku
Wystawa opowiada o działalności Grupy Ładosia – polskich dyplomatów w Bernie w Szwajcarii, którzy w czasie II wojny światowej we współpracy ze środowiskami żydowskimi prowadzili tzw. akcję paszportową, mającą na celu ratowanie Żydów przed Zagładą.
Ekspozycja prezentuje wyniki badań prowadzonych przez Instytut Pileckiego od 2018 roku, rzucając nowe światło na ten mało znany rozdział historii.
– Możliwość spotkania się z potomkami ocalonych właśnie tutaj, w USA, to dla mnie najbardziej poruszający moment. – podkreśla Monika Maniewska, współautorka publikacji Lista Ładosia z Instytutu Pileckiego. – To pokazuje, że ta historia nie kończy się na archiwalnych dokumentach, ale żyje w kolejnych pokoleniach. To dla nas po prostu okazja, by wspólnie przypomnieć o tym niezwykłym porozumieniu polskich dyplomatów i ich żydowskich partnerów, którym udało się zrobić coś po ludzku niemożliwego. – dodaje.
Grupę Ładosia tworzyli polscy dyplomaci, pracownicy Poselstwa RP w Bernie, oraz współpracujący z nimi przedstawiciele organizacji żydowskich. Na jej czele stał Aleksander Ładoś, chargé d’affaires ad (per) interim. Oprócz niego członkami grupy byli trzej inni polscy dyplomaci: Stefan Ryniewicz, Konstanty Rokicki i Juliusz Kühl, oraz dwaj działacze organizacji żydowskich: Abraham Silberschein i Chaim Eiss.
W czasie II wojny światowej, co najmniej od początku 1941 roku do końca 1943 roku, członkowie grupy zajmowali się nielegalnym pozyskiwaniem i wystawianiem paszportów oraz poświadczeń obywatelstwa krajów latynoamerykańskich (przede wszystkim Paragwaju). Dokumenty te były następnie wysyłane do Żydów przebywających w krajach okupowanych przez Niemcy, gdzie ich posiadanie zwiększało szanse na przeżycie. Żydzi, na których były wystawione paszporty, mieli szansę na wymianę, mogli zamiast do obozów zagłady zostać wywiezieni do obozów internowania,
Akcja paszportowa zalicza się do największych akcji pomocowych prowadzonych w czasie II wojny światowej. Zostało nią objętych co najmniej 8 tysięcy osób narodowości żydowskiej, obywateli Polski, ale również Holandii, Austrii czy Niemiec. Dotychczas Instytut Pileckiego zidentyfikował ponad 3282 posiadaczy paszportów.
Znaczenie Wystawy w Stanach Zjednoczonych
Prezentacja historii Grupy Ładosia w USA ma szczególne znaczenie z kilku kluczowych powodów. Wystawa wprowadza na grunt amerykański, zarówno do środowisk akademickich, jak i publicznych, wiedzę o jednej z największych akcji ratunkowych w czasie II wojny światowej, która wciąż nie jest w pełni znana. Akcja paszportowa miała bezpośrednie powiązania z organizacjami żydowskimi w USA, m.in. z nowojorskim Vaad Hatzalah. Udostępnienie szyfrów Poselstwa RP w Bernie organizacjom żydowskim przez Aleksandra Ładosia umożliwiło utrzymanie tajnego kontaktu pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a okupowaną Europą, omijając cenzurę. Było to kluczowe dla koordynacji wsparcia finansowego i przekazywania informacji o zagrożonych Żydach. Co ważniejsze, wśród tysięcy uratowanych osób, są rodziny, których potomkowie obecnie mieszkają i pracują w Stanach Zjednoczonych. Część z nich jest obecnie badaczami i edukatorami wiedzy o Holokauscie.
Ekspozycja Instytutu Pileckiego dostarcza naukowo potwierdzonych informacji oraz może stanowić cenne źródło inspiracji dla kolejnych badaczy ibedukatorów do dalszego zgłębiania i rozpowszechniania tej historii.
Wystawa stwarza wyjątkową okazję do budowania mostów i umacniania relacji polsko-żydowsko-amerykańskich poprzez wspólne upamiętnienie heroicznego czynu członków Grupy Ładosia i ich żydowskich współpracowników, których motywem była czysta humanitarna konieczność. Historia ta stanowi przykład wspólnej walki o człowieczeństwo niezależnie od wyznawanej wiary, poglądów politycznych czy narodowości. Wystawa prezentuje rozbudowane biogramy członków Grupy Ładosia, mechanizm powstawania paszportów oraz wzruszające historie osób ocalonych.
Zobacz także
- Odpowiedzialność za zbrodnie wojenne. Nowa książka ekspertki Pileckiego
Aktualności
Odpowiedzialność za zbrodnie wojenne. Nowa książka ekspertki Pileckiego
Nakładem wydawnictwa Brill ukazała się monografia dr. Dominiki Uczkiewicz (Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami) pt. „Accountability for War Crimes in the Policy of the Polish Government-in-Exile. A Legal and Historical Analysis”, jako 85. tom serii Studies in the History of International Law (Legal History Library).
- LIPCOWI ’45. Koncert pamięci ofiar Obławy Augustowskiej [fotorelacja]
Aktualności
LIPCOWI ’45. Koncert pamięci ofiar Obławy Augustowskiej [fotorelacja]
11 lipca w amfiteatrze miejskim w Augustowie odbyło się widowisko muzyczne poświęcone ofiarom Obławy Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po zakończeniu II wojny światowej. Wydarzenie połączyło muzykę, obraz oraz świadectwa rodzin i bliskich ofiar Obławy.
- Lipiec w Instytucie Pileckiego | Kalendarz wydarzeń
Aktualności
Lipiec w Instytucie Pileckiego | Kalendarz wydarzeń
Zapraszamy do zapoznania się z kalendarzem wydarzeń Instytutu Pileckiego na lipiec 2026. W programie znalazły się debaty, konferencje naukowe, pokazy filmowe, spotkania z twórcami i historykami, wystawy, wydarzenia edukacyjne oraz obchody 81. rocznicy Obławy Augustowskiej. Szczegółowy harmonogram poniżej.
- 12 lipca | Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Aktualności
12 lipca | Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
12 lipca obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej. W tym dniu 81 lat temu, 12 lipca 1945 r., trzy miesiące po zakończeniu II wojny światowej, rozpoczęła się Obława Augustowska.
- Zbrodnia Wołyńska: Instytut Pileckiego i jego działalność naukowo-badawcza
Aktualności
Zbrodnia Wołyńska: Instytut Pileckiego i jego działalność naukowo-badawcza
W niedzielę 11 lipca 1943 roku oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii stanowiącej zbrojne ramię Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (frakcji Stepana Bandery) – radykalnej faszystowskiej organizacji stawiającej sobie za cel budowę niepodległego państwa ukraińskiego pozbawionego mniejszości narodowych, zaatakowały w ramach skoordynowanej akcji niemal sto polskich osiedli na terenie okupowanego przez Niemców województwa wołyńskiego Rzeczypospolitej Polskiej.
- Oświadczenie | Instytut Pileckiego w Nowym Jorku
Aktualności
Oświadczenie | Instytut Pileckiego w Nowym Jorku
W związku z pojawiającymi się w przestrzeni publicznej informacjami dotyczącymi działalności oddziału Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku, przedstawiamy fakty i okoliczności wymagające wyjaśnienia.
- „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” – premiera drugiego odcinka i spotkanie z twórcami
Aktualności
„Sala 600. Świadkowie Norymbergi” – premiera drugiego odcinka i spotkanie z twórcami
W środę 8 lipca w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej odbył się przedpremierowy odsłuch drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”, a następnie rozmowa z twórcami projektu — Martyną Wojtkowską i Bartoszem Pankiem. Spotkanie, prowadzone przez Bartosza Świerkowskiego, poświęcone było postaci Seweryny Szmaglewskiej, roli kobiecych świadectw w dokumentowaniu zbrodni wojennych, pracy z archiwami oraz specyfice opowiadania historii za pomocą dźwięku.
- Wystawa SPLOTY Instytutu Pileckiego otwarta w Muzeum Architektury we Wrocławiu!
Aktualności
Wystawa SPLOTY Instytutu Pileckiego otwarta w Muzeum Architektury we Wrocławiu!
25 czerwca odbył się wernisaż wystawy „Sploty. Barbara Brukalska, Helena Syrkus i sieci modernizmu” powstałej w ramach programu Exercising Modernity Instytutu Pileckiego w Berlinie. Ekspozycję będzie można oglądać do 4 października.
- Stanowisko Instytutu Pileckiego w sprawie publikacji Wirtualnej Polski
Aktualności
Stanowisko Instytutu Pileckiego w sprawie publikacji Wirtualnej Polski
Dotyczy artykułu pod redakcją Szymona Jadczaka opublikowanego na portalu Wirtualna Polska pt. „Pracował dla ludzi Putina, zatrudnił go instytut podległy polskiemu rządowi”.
- Martyna Wojtkowska z Instytutu Pileckiego laureatką Audionomia Award 2026
Aktualności
Martyna Wojtkowska z Instytutu Pileckiego laureatką Audionomia Award 2026
Martyna Wojtkowska została laureatką w kategorii Nadzieja Audionomii za audioserial „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” – wspólnego projektu Studia Reportażu i Instytutu Pileckiego.
- Relacja z debaty o Domu Polsko-Niemieckim [wideo] | Berlin w Warszawie
Aktualności
Relacja z debaty o Domu Polsko-Niemieckim [wideo] | Berlin w Warszawie
Jakie znaczenie będzie miał Dom Polsko-Niemiecki powstający w Berlinie? Czy stanie się miejscem upamiętnienia polskich ofiar II wojny światowej, przestrzenią dialogu i edukacji, a może symbolem zmiany w niemieckiej kulturze pamięci? O tych kwestiach dyskutowano podczas debaty „Dom Polsko-Niemiecki w Berlinie: pomnik, muzeum, centrum dialogu – wspólna pamięć czy spór o pamięć?”. Po dyskusji wystąpił Ola Błachno Oktet, prezentując utwory z albumu „Warschauer Strasse”.
- Relacja z debaty o Domu Polsko-Niemieckim [wideo] | Berlin w Warszawie
Aktualności
Relacja z debaty o Domu Polsko-Niemieckim [wideo] | Berlin w Warszawie
Jakie znaczenie będzie miał Dom Polsko-Niemiecki powstający w Berlinie? Czy stanie się miejscem upamiętnienia polskich ofiar II wojny światowej, przestrzenią dialogu i edukacji, a może symbolem zmiany w niemieckiej kulturze pamięci? O tych kwestiach dyskutowano 19 czerwca podczas debaty „Dom Polsko-Niemiecki w Berlinie: pomnik, muzeum, centrum dialogu – wspólna pamięć czy spór o pamięć?”.