Wystawa: A Tool of Survival: The Story of the Ładoś Group | Inauguracja działalności Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku - Instytut Pileckiego
11.03.2026 (ŚR)
Wystawa: A Tool of Survival: The Story of the Ładoś Group | Inauguracja działalności Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku
Wystawa opowiada o działalności Grupy Ładosia – polskich dyplomatów w Bernie w Szwajcarii, którzy w czasie II wojny światowej we współpracy ze środowiskami żydowskimi prowadzili tzw. akcję paszportową, mającą na celu ratowanie Żydów przed Zagładą.
Ekspozycja prezentuje wyniki badań prowadzonych przez Instytut Pileckiego od 2018 roku, rzucając nowe światło na ten mało znany rozdział historii.
– Możliwość spotkania się z potomkami ocalonych właśnie tutaj, w USA, to dla mnie najbardziej poruszający moment. – podkreśla Monika Maniewska, współautorka publikacji Lista Ładosia z Instytutu Pileckiego. – To pokazuje, że ta historia nie kończy się na archiwalnych dokumentach, ale żyje w kolejnych pokoleniach. To dla nas po prostu okazja, by wspólnie przypomnieć o tym niezwykłym porozumieniu polskich dyplomatów i ich żydowskich partnerów, którym udało się zrobić coś po ludzku niemożliwego. – dodaje.
Grupę Ładosia tworzyli polscy dyplomaci, pracownicy Poselstwa RP w Bernie, oraz współpracujący z nimi przedstawiciele organizacji żydowskich. Na jej czele stał Aleksander Ładoś, chargé d’affaires ad (per) interim. Oprócz niego członkami grupy byli trzej inni polscy dyplomaci: Stefan Ryniewicz, Konstanty Rokicki i Juliusz Kühl, oraz dwaj działacze organizacji żydowskich: Abraham Silberschein i Chaim Eiss.
W czasie II wojny światowej, co najmniej od początku 1941 roku do końca 1943 roku, członkowie grupy zajmowali się nielegalnym pozyskiwaniem i wystawianiem paszportów oraz poświadczeń obywatelstwa krajów latynoamerykańskich (przede wszystkim Paragwaju). Dokumenty te były następnie wysyłane do Żydów przebywających w krajach okupowanych przez Niemcy, gdzie ich posiadanie zwiększało szanse na przeżycie. Żydzi, na których były wystawione paszporty, mieli szansę na wymianę, mogli zamiast do obozów zagłady zostać wywiezieni do obozów internowania,
Akcja paszportowa zalicza się do największych akcji pomocowych prowadzonych w czasie II wojny światowej. Zostało nią objętych co najmniej 8 tysięcy osób narodowości żydowskiej, obywateli Polski, ale również Holandii, Austrii czy Niemiec. Dotychczas Instytut Pileckiego zidentyfikował ponad 3282 posiadaczy paszportów.
Znaczenie Wystawy w Stanach Zjednoczonych
Prezentacja historii Grupy Ładosia w USA ma szczególne znaczenie z kilku kluczowych powodów. Wystawa wprowadza na grunt amerykański, zarówno do środowisk akademickich, jak i publicznych, wiedzę o jednej z największych akcji ratunkowych w czasie II wojny światowej, która wciąż nie jest w pełni znana. Akcja paszportowa miała bezpośrednie powiązania z organizacjami żydowskimi w USA, m.in. z nowojorskim Vaad Hatzalah. Udostępnienie szyfrów Poselstwa RP w Bernie organizacjom żydowskim przez Aleksandra Ładosia umożliwiło utrzymanie tajnego kontaktu pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a okupowaną Europą, omijając cenzurę. Było to kluczowe dla koordynacji wsparcia finansowego i przekazywania informacji o zagrożonych Żydach. Co ważniejsze, wśród tysięcy uratowanych osób, są rodziny, których potomkowie obecnie mieszkają i pracują w Stanach Zjednoczonych. Część z nich jest obecnie badaczami i edukatorami wiedzy o Holokauscie.
Ekspozycja Instytutu Pileckiego dostarcza naukowo potwierdzonych informacji oraz może stanowić cenne źródło inspiracji dla kolejnych badaczy ibedukatorów do dalszego zgłębiania i rozpowszechniania tej historii.
Wystawa stwarza wyjątkową okazję do budowania mostów i umacniania relacji polsko-żydowsko-amerykańskich poprzez wspólne upamiętnienie heroicznego czynu członków Grupy Ładosia i ich żydowskich współpracowników, których motywem była czysta humanitarna konieczność. Historia ta stanowi przykład wspólnej walki o człowieczeństwo niezależnie od wyznawanej wiary, poglądów politycznych czy narodowości. Wystawa prezentuje rozbudowane biogramy członków Grupy Ładosia, mechanizm powstawania paszportów oraz wzruszające historie osób ocalonych.
Zobacz także
- Stanowisko Instytutu Pileckiego w sprawie publikacji Wirtualnej Polski
Aktualności
Stanowisko Instytutu Pileckiego w sprawie publikacji Wirtualnej Polski
Dotyczy artykułu pod redakcją Szymona Jadczaka opublikowanego na portalu Wirtualna Polska pt. „Pracował dla ludzi Putina, zatrudnił go instytut podległy polskiemu rządowi”.
- Martyna Wojtkowska z Instytutu Pileckiego laureatką Audionomia Award 2026
Aktualności
Martyna Wojtkowska z Instytutu Pileckiego laureatką Audionomia Award 2026
Martyna Wojtkowska została laureatką w kategorii Nadzieja Audionomii za audioserial „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” – wspólnego projektu Studia Reportażu i Instytutu Pileckiego.
- Relacja z debaty o Domu Polsko-Niemieckim [wideo] | Berlin w Warszawie
Aktualności
Relacja z debaty o Domu Polsko-Niemieckim [wideo] | Berlin w Warszawie
Jakie znaczenie będzie miał Dom Polsko-Niemiecki powstający w Berlinie? Czy stanie się miejscem upamiętnienia polskich ofiar II wojny światowej, przestrzenią dialogu i edukacji, a może symbolem zmiany w niemieckiej kulturze pamięci? O tych kwestiach dyskutowano podczas debaty „Dom Polsko-Niemiecki w Berlinie: pomnik, muzeum, centrum dialogu – wspólna pamięć czy spór o pamięć?”. Po dyskusji wystąpił Ola Błachno Oktet, prezentując utwory z albumu „Warschauer Strasse”.
- Relacja z debaty o Domu Polsko-Niemieckim [wideo] | Berlin w Warszawie
Aktualności
Relacja z debaty o Domu Polsko-Niemieckim [wideo] | Berlin w Warszawie
Jakie znaczenie będzie miał Dom Polsko-Niemiecki powstający w Berlinie? Czy stanie się miejscem upamiętnienia polskich ofiar II wojny światowej, przestrzenią dialogu i edukacji, a może symbolem zmiany w niemieckiej kulturze pamięci? O tych kwestiach dyskutowano 19 czerwca podczas debaty „Dom Polsko-Niemiecki w Berlinie: pomnik, muzeum, centrum dialogu – wspólna pamięć czy spór o pamięć?”.
- Czerwiec ’76 | Dr Paweł Sasanka
Aktualności
Czerwiec ’76 | Dr Paweł Sasanka
Czerwiec ’76 to historia rewolty robotniczej i brutalnych represji, ale także kolejny dowód na niereformowalność systemu komunistycznego. To historia ekipy Gierka i Jaroszewicza, która bała się powtórki krwawego scenariusza z Grudnia 1970 roku. Przygotowując podwyżki cen żywności, za wszelką cenę próbowali oni uniknąć błędów swoich poprzedników, a jednocześnie swoją arogancją sprowokowali kolejny masowy protest robotników. Paradoksalnie, uruchamiając machinę odwetu władza mimowolnie przyczyniła się do zainicjowania spontanicznej pomocy dla prześladowanych, która dała początek zorganizowanej opozycji. Po pięćdziesięciu latach, historia ta wciąż zasługuje na przypominanie i ponowne odczytywanie.
- Letnie rozmowy filmowe | Lato 2026 w Galerii Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
Aktualności
Letnie rozmowy filmowe | Lato 2026 w Galerii Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
Zapraszamy na pokazy filmowe w Galerii Instytutu Pileckiego. W programie znalazły się m.in. historia odkrycia obrazu El Greca w Kosowie Lackim, opowieści o losach więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych, działalności rotmistrza Witolda Pileckiego, szlaku Armii Andersa, czy procesach norymberskich. Nie zabraknie także historii zwykłych ludzi, których odwaga, determinacja i wybory moralne na zawsze wpisały się w dzieje Polski.
- Komunikat
Aktualności
Komunikat
Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego, jedyny udziałowiec spółki Pilecki Institute (USA), Inc., oświadcza, że Zarząd Spółki z dniem 18 czerwca 2026 r. powołał na tymczasowe stanowisko Prezesa Zarządu (CEO) spółki Pilecki Institute (USA), Inc. Jacka Fairweathera. Jego zadaniem będzie rozszerzenie strategii programowej związanej z misją statutową oddziału IP w Nowym Jorku.
- Hanna Radziejowska w „Die Welt”: „nowa polityka pamięci wymaga nowej Ostpolitik"
Aktualności
Hanna Radziejowska w „Die Welt”: „nowa polityka pamięci wymaga nowej Ostpolitik"
Hanna Radziejowska udzieliła wywiadu pt. „Der deutsche Blick nach Osten ist voller Erinnerungslücken” [tłum. „Niemieckie spojrzenie na Wschód jest pełne białych plam”] dla niemieckiego dziennika „Die Welt”. W rozmowie z Philippem Fritzem tłumaczy, dlaczego w Niemczech dochodzi dziś do prawdziwego przełomu w myśleniu o historii – i co ma z tym wspólnego Rosja.
- Swiatłana Cichanouska w Instytucie Pileckiego w Warszawie
Aktualności
Swiatłana Cichanouska w Instytucie Pileckiego w Warszawie
19 czerwca w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego odbyło się spotkanie dyrekcji Instytutu, w składzie p.o. dyrektora, Karol Madaj, p.o. zastępcy dyrektora ds. naukowych, Krystian Wiciarz oraz zastępca dyrektora ds. historii w przestrzeni publicznej, Łukasz Mieszkowski, z oficjalną delegacją białoruskiej opozycji demokratycznej na uchodźstwie pod przewodnictwem Swiatłany Cichanouskiej.
- O Stefanii Wilczyńskiej, jej wyborach i odpowiedzialności. Fotorelacja z wykładu dr Agnieszki Witkowskiej-Krych i koncertu harfowego
Aktualności
O Stefanii Wilczyńskiej, jej wyborach i odpowiedzialności. Fotorelacja z wykładu dr Agnieszki Witkowskiej-Krych i koncertu harfowego
Za nami kolejne spotkanie z cyklu „Blask i Ból”, które zgromadziło uczestników wokół niezwykłej historii i pięknej muzyki.
- [Wideo] Archiwa jako źródło danych dla nowych technologii – spotkanie z cyklu „Twierdza Archiwum”
Aktualności
[Wideo] Archiwa jako źródło danych dla nowych technologii – spotkanie z cyklu „Twierdza Archiwum”
Uczestnicy spotkania dyskutowali o szansach i zagrożeniach związanych z dostępem sztucznej inteligencji do zasobów archiwalnych. Rozmowa koncentrowała się wokół trzech kluczowych pojęć: pamięci, prawa i przyszłości.
- „Ja zostanę, wszyscy nie mogą stąd wyjechać…” – relacja z wykładu Aleksandry Kaiper-Miszułowicz i koncertu muzyki poważnej [foto]
Aktualności
„Ja zostanę, wszyscy nie mogą stąd wyjechać…” – relacja z wykładu Aleksandry Kaiper-Miszułowicz i koncertu muzyki poważnej [foto]
Dlaczego po wojnie rotmistrz Witold Pilecki zdecydował się wrócić do kraju, mimo ogromnego ryzyka? Jak wyglądała jego działalność konspiracyjna po 1945 roku i co doprowadziło do aresztowania jednego z największych bohaterów polskiego podziemia?