Wystawa: A Tool of Survival: The Story of the Ładoś Group | Inauguracja działalności Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku - Instytut Pileckiego

Wystawa opowiada o działalności Grupy Ładosia – polskich dyplomatów w Bernie w Szwajcarii, którzy w czasie II wojny światowej we współpracy ze środowiskami żydowskimi prowadzili tzw. akcję paszportową, mającą na celu ratowanie Żydów przed Zagładą.

Ekspozycja prezentuje wyniki badań prowadzonych przez Instytut Pileckiego od 2018 roku, rzucając nowe światło na ten mało znany rozdział historii.

 – Możliwość spotkania się z potomkami ocalonych właśnie tutaj, w USA, to dla mnie najbardziej poruszający moment. – podkreśla Monika Maniewska, współautorka publikacji Lista Ładosia z Instytutu Pileckiego. – To pokazuje, że ta historia nie kończy się na archiwalnych dokumentach, ale żyje w kolejnych pokoleniach. To dla nas po prostu okazja, by wspólnie przypomnieć o tym niezwykłym porozumieniu polskich dyplomatów i ich żydowskich partnerów, którym udało się zrobić coś po ludzku niemożliwego. – dodaje.

Grupę Ładosia tworzyli polscy dyplomaci, pracownicy Poselstwa RP w Bernie, oraz współpracujący z nimi przedstawiciele organizacji żydowskich. Na jej czele stał Aleksander Ładoś, chargé d’affaires ad (per) interim. Oprócz niego członkami grupy byli trzej inni polscy dyplomaci: Stefan Ryniewicz, Konstanty Rokicki i Juliusz Kühl, oraz dwaj działacze organizacji żydowskich: Abraham Silberschein i Chaim Eiss.

W czasie II wojny światowej, co najmniej od początku 1941 roku do końca 1943 roku, członkowie grupy zajmowali się nielegalnym pozyskiwaniem i wystawianiem paszportów oraz poświadczeń obywatelstwa krajów latynoamerykańskich (przede wszystkim Paragwaju). Dokumenty te były następnie wysyłane do Żydów przebywających w krajach okupowanych przez Niemcy, gdzie ich posiadanie zwiększało szanse na przeżycie. Żydzi, na których były wystawione paszporty, mieli szansę na wymianę, mogli zamiast do obozów zagłady zostać wywiezieni do obozów internowania,

Akcja paszportowa zalicza się do największych akcji pomocowych prowadzonych w czasie II wojny światowej. Zostało nią objętych co najmniej 8 tysięcy osób narodowości żydowskiej, obywateli Polski, ale również Holandii, Austrii czy Niemiec. Dotychczas Instytut Pileckiego zidentyfikował ponad 3282 posiadaczy paszportów.

Znaczenie Wystawy w Stanach Zjednoczonych

Prezentacja historii Grupy Ładosia w USA ma szczególne znaczenie z kilku kluczowych powodów. Wystawa wprowadza na grunt amerykański, zarówno do środowisk akademickich, jak i publicznych, wiedzę o jednej z największych akcji ratunkowych w czasie II wojny światowej, która wciąż nie jest w pełni znana. Akcja paszportowa miała bezpośrednie powiązania z organizacjami żydowskimi w USA, m.in. z nowojorskim Vaad Hatzalah. Udostępnienie szyfrów Poselstwa RP w Bernie organizacjom żydowskim przez Aleksandra Ładosia umożliwiło utrzymanie tajnego kontaktu pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a okupowaną Europą, omijając cenzurę. Było to kluczowe dla koordynacji wsparcia finansowego i przekazywania informacji o zagrożonych Żydach. Co ważniejsze, wśród tysięcy uratowanych osób, są rodziny, których potomkowie obecnie mieszkają i pracują w Stanach Zjednoczonych. Część z nich jest obecnie badaczami i edukatorami wiedzy o Holokauscie.

Ekspozycja Instytutu Pileckiego dostarcza naukowo potwierdzonych informacji oraz może stanowić cenne źródło inspiracji dla kolejnych badaczy ibedukatorów do dalszego zgłębiania i rozpowszechniania tej historii.

Wystawa stwarza wyjątkową okazję do budowania mostów i umacniania relacji polsko-żydowsko-amerykańskich poprzez wspólne upamiętnienie heroicznego czynu członków Grupy Ładosia i ich żydowskich współpracowników, których motywem była czysta humanitarna konieczność. Historia ta stanowi przykład wspólnej walki o człowieczeństwo niezależnie od wyznawanej wiary, poglądów politycznych czy narodowości. Wystawa prezentuje rozbudowane biogramy członków Grupy Ładosia, mechanizm powstawania paszportów oraz wzruszające historie osób ocalonych.

Wystawa jest częścią wydarzeń inaugurujących otwarcie Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku. Więcej o otwarciu tutaj.