17 września 1939 r. na plakatach | Wystawa w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów - Instytut Pileckiego

Na wystawie można zobaczyć plakaty z fragmentami autentycznych zeznań świadków agresji sowieckiej i niemieckiej. Zeznania zostały wybrane z internetowej bazy świadectw Instytutu Pileckiego „Zapisy Terroru”.

Nawiązując do przedwojennej, outdoorowej tradycji rozpowszechniania ważnych komunikatów za pomocą plakatów, Instytut Pileckiego przygotował 10 różnych posterów, które w symboliczny sposób opowiadają o doświadczeniach drugiej wojny światowej.

Plakaty będą prezentowane od 17 września do 6 października, w Galerii Instytutu Pileckiego „Dom Bez Kantów” przy Krakowskim Przedmieściu 11, (wt. - niedz. / godz. 10-18.00, wstęp wolny)

17 września 1939 roku rozpoczęła się sowiecka agresja na Polskę, której skutki odczuwalne były przez następne kilkadziesiąt lat.

– Prezentując serię plakatów w przestrzeni miejskiej, mamy nadzieję na międzypokoleniową refleksję. – mówi Jakub Kiersikowski, kierownik Departamentu Kulturalno-Komunikacyjnego z Instytutu Pileckiego,  pomysłodawca projektu. – Jesteśmy instytucją historyczno-badawczą i kulturalną, naszym zadaniem jest poszukiwanie takich form sztuki, by zapisana nimi historia skutecznie przemawiała do odbiorców,  budząc emocje i nie pozwalając przejść obojętnie obok treści, które ją zainspirowały. Powstałe plakaty są synergią wizji młodych grafików rozbudzonej relacjami tych, dla których wojna była realnym doświadczeniem, a które zgromadzone zostały w prowadzonej przez Instytut Pileckiego bazie „Zapisy Terroru”. Współczesne doniesienia pokazują, że wydarzenia wpisane w te plakaty nie są wyłącznie artystyczną wizją, ale że to zapisy zbrodni, zarówno sprzed 85 lat, jak i dziejących się współcześnie, obok nas. To nasuwa pytanie, czy wojna będzie zawsze sposobem na rozwiązywanie światowych konfliktów?

17 września 1939 r.- agresja Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich na Polskę była jedną z konsekwencji paktu Ribbentrop - Mołotow zawartego między nazistowską Rzeszą Niemiecką a ZSRS. Układ ten przewidywał podział Europy Środkowo-Wschodniej między wspomniane totalitarne imperia. Wykorzystując zaangażowanie gros sił Wojska Polskiego oraz Korpusu Ochrony Pogranicza w obronę Rzeczypospolitej przed niemieckim najazdem w zachodniej i centralnej części kraju, Armia Czerwona wtargnęła w granice Polski nad ranem 17 września 1939 roku. Rząd sowiecki argumentował swoje działania rzekomym przyjściem z pomocą ludności ukraińskiej i białoruskiej, jakoby uciskanej przez polskie władze i pozostającej w zagrożeniu wynikającym z wojny polsko-niemieckiej. Podano przy tym kłamliwie, iż państwo polskie przestało istnieć, a armia została rozbita. W ciągu kilkunastu dni łamiąc opór nielicznych oddziałów tyłowych i improwizowanych WP oraz placówek KOP, wojska sowieckie zajęły województwa wschodnie RP, napotykając nacierające z zachodu jednostki Wehrmachtu.

Zdradziecka sowiecka agresja 17 września 1939 roku zadecydowała o klęsce polskiej armii, bohatersko stawiającej zacięty opór wojskom niemieckim. W chwili ataku Armii Czerwonej trwała obrona Wybrzeża, broniły się twierdze Warszawa i Modlin, siły polskie reorganizowały się w południowo-wschodniej Polsce w oczekiwaniu na dostawy zachodniego sprzętu i zaczepne działania sojuszników na froncie zachodnim, a zacięta bitwa nad Bzurą wchodziła w decydującą fazę. Cios ze wschodu oznaczał katastrofę dalszej obrony, a w konsekwencji - rozdarcie państwa polskiego między Niemcy i Związek Sowiecki. Zabór ziem wschodnich był również pierwszym krokiem na drodze do ich trwałego oderwania od Polski w wyniku późniejszych decyzji politycznych. Sowiecka okupacja stanowiła także wstęp do zniszczenia wielonarodowego i wielokulturowego polsko-ukraińskiego i polsko-białoruskiego pogranicza. Była wstępem do zagłady barwnego kresowego świata.

Zapisy Terroru – (internetowa baza świadectw www. zapisyterroru.pl) przedsięwzięcie z pogranicza badań naukowych, popularyzacji historii i szeroko rozumianej kultury pamięci. Zawiera relacje obywateli polskich, którzy podczas II wojny światowej doświadczyli cierpienia ze strony dwóch totalitaryzmów: niemieckiego i sowieckiego. W bazie znajduje się blisko 17 000 notacji dotyczących Holocaustu, deportacji, pacyfikacji, ulicznych egzekucji a także podejmowanych przez Polaków  prób pomocy i ratowania przed Zagładą obywateli narodowości żydowskiej.

W stworzonej na potrzeby projektu internetowej bazie świadectw publikowane są relacje obywateli polskich, którzy podczas II wojny światowej doświadczyli cierpienia ze strony dwóch totalitaryzmów: niemieckiego i sowieckiego. W tych świadectwach kryją się osobiste doświadczenia tysięcy Polaków – ofiar zbrodni totalitarnych, ich rodzin i bliskich.

Najobszerniejszy zbiór relacji na portalu stanowią protokoły przesłuchań świadków – obywateli polskich, którzy po II wojnie światowej składali zeznania przed Główną Komisją Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce. Od 17 września 2017 roku udostępniane są relacje o zbrodniach sowieckich, złożone przez żołnierzy Armii Andersa i ludność cywilną po wydostaniu się ze Związku Sowieckiego. 27 września 2018 roku opublikowano relacje obywateli polskich, którzy pomagali Żydom podczas II wojny światowej. 12 kwietnia 2019 roku udostępniono świadectwa dotyczące ofiar zbrodni katyńskiej. „Zapisy Terroru” promują wiedzę o podwójnej okupacji w Polsce i utrwalają pamięć o ofiarach totalitaryzmów.

https://www.zapisyterroru.pl

Akcja plakatowa jest jednym z wydarzeń przygotowanych przez Instytut Pileckiego w ramach obchodów 85. rocznicy wybuchu II wojny światowej.