17 września 1939 r. na plakatach | Wystawa w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów - Instytut Pileckiego
17.09.2024 (WT)
17 września 1939 r. na plakatach | Wystawa w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów
Na wystawie można zobaczyć plakaty z fragmentami autentycznych zeznań świadków agresji sowieckiej i niemieckiej. Zeznania zostały wybrane z internetowej bazy świadectw Instytutu Pileckiego „Zapisy Terroru”.
Nawiązując do przedwojennej, outdoorowej tradycji rozpowszechniania ważnych komunikatów za pomocą plakatów, Instytut Pileckiego przygotował 10 różnych posterów, które w symboliczny sposób opowiadają o doświadczeniach drugiej wojny światowej.
Plakaty będą prezentowane od 17 września do 6 października, w Galerii Instytutu Pileckiego „Dom Bez Kantów” przy Krakowskim Przedmieściu 11, (wt. - niedz. / godz. 10-18.00, wstęp wolny)
17 września 1939 roku rozpoczęła się sowiecka agresja na Polskę, której skutki odczuwalne były przez następne kilkadziesiąt lat.
– Prezentując serię plakatów w przestrzeni miejskiej, mamy nadzieję na międzypokoleniową refleksję. – mówi Jakub Kiersikowski, kierownik Departamentu Kulturalno-Komunikacyjnego z Instytutu Pileckiego, pomysłodawca projektu. – Jesteśmy instytucją historyczno-badawczą i kulturalną, naszym zadaniem jest poszukiwanie takich form sztuki, by zapisana nimi historia skutecznie przemawiała do odbiorców, budząc emocje i nie pozwalając przejść obojętnie obok treści, które ją zainspirowały. Powstałe plakaty są synergią wizji młodych grafików rozbudzonej relacjami tych, dla których wojna była realnym doświadczeniem, a które zgromadzone zostały w prowadzonej przez Instytut Pileckiego bazie „Zapisy Terroru”. Współczesne doniesienia pokazują, że wydarzenia wpisane w te plakaty nie są wyłącznie artystyczną wizją, ale że to zapisy zbrodni, zarówno sprzed 85 lat, jak i dziejących się współcześnie, obok nas. To nasuwa pytanie, czy wojna będzie zawsze sposobem na rozwiązywanie światowych konfliktów?
17 września 1939 r.- agresja Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich na Polskę była jedną z konsekwencji paktu Ribbentrop - Mołotow zawartego między nazistowską Rzeszą Niemiecką a ZSRS. Układ ten przewidywał podział Europy Środkowo-Wschodniej między wspomniane totalitarne imperia. Wykorzystując zaangażowanie gros sił Wojska Polskiego oraz Korpusu Ochrony Pogranicza w obronę Rzeczypospolitej przed niemieckim najazdem w zachodniej i centralnej części kraju, Armia Czerwona wtargnęła w granice Polski nad ranem 17 września 1939 roku. Rząd sowiecki argumentował swoje działania rzekomym przyjściem z pomocą ludności ukraińskiej i białoruskiej, jakoby uciskanej przez polskie władze i pozostającej w zagrożeniu wynikającym z wojny polsko-niemieckiej. Podano przy tym kłamliwie, iż państwo polskie przestało istnieć, a armia została rozbita. W ciągu kilkunastu dni łamiąc opór nielicznych oddziałów tyłowych i improwizowanych WP oraz placówek KOP, wojska sowieckie zajęły województwa wschodnie RP, napotykając nacierające z zachodu jednostki Wehrmachtu.
Zdradziecka sowiecka agresja 17 września 1939 roku zadecydowała o klęsce polskiej armii, bohatersko stawiającej zacięty opór wojskom niemieckim. W chwili ataku Armii Czerwonej trwała obrona Wybrzeża, broniły się twierdze Warszawa i Modlin, siły polskie reorganizowały się w południowo-wschodniej Polsce w oczekiwaniu na dostawy zachodniego sprzętu i zaczepne działania sojuszników na froncie zachodnim, a zacięta bitwa nad Bzurą wchodziła w decydującą fazę. Cios ze wschodu oznaczał katastrofę dalszej obrony, a w konsekwencji - rozdarcie państwa polskiego między Niemcy i Związek Sowiecki. Zabór ziem wschodnich był również pierwszym krokiem na drodze do ich trwałego oderwania od Polski w wyniku późniejszych decyzji politycznych. Sowiecka okupacja stanowiła także wstęp do zniszczenia wielonarodowego i wielokulturowego polsko-ukraińskiego i polsko-białoruskiego pogranicza. Była wstępem do zagłady barwnego kresowego świata.
Zapisy Terroru – (internetowa baza świadectw www. zapisyterroru.pl) przedsięwzięcie z pogranicza badań naukowych, popularyzacji historii i szeroko rozumianej kultury pamięci. Zawiera relacje obywateli polskich, którzy podczas II wojny światowej doświadczyli cierpienia ze strony dwóch totalitaryzmów: niemieckiego i sowieckiego. W bazie znajduje się blisko 17 000 notacji dotyczących Holocaustu, deportacji, pacyfikacji, ulicznych egzekucji a także podejmowanych przez Polaków prób pomocy i ratowania przed Zagładą obywateli narodowości żydowskiej.
W stworzonej na potrzeby projektu internetowej bazie świadectw publikowane są relacje obywateli polskich, którzy podczas II wojny światowej doświadczyli cierpienia ze strony dwóch totalitaryzmów: niemieckiego i sowieckiego. W tych świadectwach kryją się osobiste doświadczenia tysięcy Polaków – ofiar zbrodni totalitarnych, ich rodzin i bliskich.
Najobszerniejszy zbiór relacji na portalu stanowią protokoły przesłuchań świadków – obywateli polskich, którzy po II wojnie światowej składali zeznania przed Główną Komisją Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce. Od 17 września 2017 roku udostępniane są relacje o zbrodniach sowieckich, złożone przez żołnierzy Armii Andersa i ludność cywilną po wydostaniu się ze Związku Sowieckiego. 27 września 2018 roku opublikowano relacje obywateli polskich, którzy pomagali Żydom podczas II wojny światowej. 12 kwietnia 2019 roku udostępniono świadectwa dotyczące ofiar zbrodni katyńskiej. „Zapisy Terroru” promują wiedzę o podwójnej okupacji w Polsce i utrwalają pamięć o ofiarach totalitaryzmów.
Akcja plakatowa jest jednym z wydarzeń przygotowanych przez Instytut Pileckiego w ramach obchodów 85. rocznicy wybuchu II wojny światowej.
Zobacz także
- Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Aktualności
Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.
- Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl
Aktualności
Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl
– To dla Instytutu Pileckiego niezwykle ważny moment. Badając totalitaryzmy, dokumentujemy również zbrodnie popełnione w okresie stalinowskim – podkreślał prof. Andrzej Zawistowski podczas spotkania poświęconego prezentacji nowej kolekcji w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego ZapisyTerroru.pl.
- 86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
Aktualności
86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
16 listopada 2026 roku przy zachowanym fragmencie muru getta na terenie XII Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza (ul. Sienna 53 w Warszawie) odbyła się ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę zamknięcia granic getta warszawskiego. W wydarzeniu wziął udział dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj.
- Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
Aktualności
Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
12 listopada 2026 roku w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej odbyła się wizyta studyjna uczestników projektu „Liderzy Polonii 2026”. Blisko 40 działaczy i przedstawicieli organizacji polonijnych z całego świata poznało nasze narzędzia dokumentowania historii XX wieku oraz dobre praktyki w zakresie edukacji historycznej.
- Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
Aktualności
Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
11 listopada 2026 roku Instytut Pileckiego uczestniczył jako partner w festiwalu „Wspólna Niepodległa” w Warszawie, organizowanym przez Muzeum Historii Polski z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Odwiedzający Cytadelę Warszawską oraz Krakowskie Przedmieście wzięli udział w grze terenowej, pokazach rekonstrukcji historycznej Armii Ochotniczej z 1920 roku, seansach filmowych, badaniach archiwalnych w bazie „Zapisy Terroru” oraz symulacji wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 1919 roku, w której zwyciężyła Irena Kosmowska (52 głosy).
- Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
Aktualności
Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
W 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów Instytut Pileckiego zorganizował niezwykłe wybory.
- Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
Aktualności
Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.
- Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
Aktualności
Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.
- Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
Aktualności
Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.
- Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Aktualności
Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski.
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.