Zgłoszenia do 31 sierpnia | Międzynarodowa Nagroda im. Witolda Pileckiego. Piąta edycja (2025) - Instytut Pileckiego

Do końca sierpnia 2025 roku można przesyłać zgłoszenia do piątej edycji Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego.

W związku z upamiętnieniem przypadającej na 25 maja 77. rocznicy śmierci rtm. Witolda Pileckiego już po raz piąty Instytut Pileckiego wraz z partnerem, Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, ogłasza nabór zgłoszeń do Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego.

IDEA

Witold Pilecki jako patron nagrody literackiej – to myśl daleka od oczywistości. A jednak Rotmistrz był nie tylko żołnierzem, konspiratorem, bohaterem, człowiekiem czynu. Jego słynne raporty z Auschwitz-Birkenau dostarczają informacji o sytuacji w obozie, a zarazem – pisane żywym językiem – zawierają jej dogłębną analizę i proponują szerszą humanistyczną refleksję. Zdają relację z konkretnych wydarzeń – zbrodni, których podczas II wojny światowej dokonali Niemcy w okupowanej Polsce. Są jednocześnie świadectwem całej epoki.

Przyznając Międzynarodową Nagrodę im. Witolda Pileckiego, podkreślamy rolę uniwersalnego przesłania, które płynie z doświadczenia dwóch totalitaryzmów w XX wieku. Stawiamy na twórczość pisarską, która podtrzymuje wiarę w fundamentalne wartości: godność człowieka, dążenie do prawdy, gotowość do poświęceń, solidarność z prześladowanymi. Honorujemy oryginalne osiągnięcia naukowe, doceniamy także sztukę reportażu w najlepszym wydaniu. Interesują nas książki, za sprawą których pogłębiona refleksja trafia do szerokiego kręgu czytelników.

Nagroda ma charakter międzynarodowy. W poprzednich latach we wszystkich kategoriach były nagradzane książki, które ukazały się w językach polskim lub angielskim, od tego roku zachęcamy również do nadsyłania publikacji wydanych w językach niemieckim i francuskim – to absolutna nowość i unikatowa cecha Nagrody Pileckiego!

PARTNER

Partnerem nagrody jest Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.

KATEGORIE

a) Naukowa książka historyczna – najlepsza monografia lub synteza na temat doświadczenia krajów Europy Środkowo-Wschodniej konfrontacji z totalitaryzmem w XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem Polski. Przy ocenie zgłoszonych książek w tej kategorii w sposób szczególny doceniane będą dobra dokumentacja, oryginalne interpretacje oraz atrakcyjny przekaz. Pozycje zgłaszane w tej kategorii powinny być wydane w roku poprzedzającym edycję Konkursu w języku polskim, angielskim, niemieckim lub francuskim oraz opatrzone aparatem naukowym. Dopuszcza się zgłoszenia książek, których przekłady na polski, angielski, niemiecki lub francuski ukazały się w ciągu dwóch lat kalendarzowych poprzedzających edycję, o ile pierwsze wydanie w języku oryginalnym ukazało się nie wcześniej niż w 2018 roku. Nie będą brane pod uwagę zgłoszenia publikacji zbiorowych, które ukazały się w formie tomów pod redakcją. W przypadku innych książek wieloautorskich dopuszczalne jest zgłoszenie tytułu mającego maksymalnie dwóch współautorów.

b) Reportaż historyczny – książka, która oferuje czytelnikowi wciągającą opowieść o doświadczeniu krajów Europy Środkowo-Wschodniej konfrontacji z totalitaryzmem w XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem Polski. Oprócz klasycznych reportaży historycznych w tej kategorii mogą zostać zgłoszone biografie oraz wspomnienia i relacje świadków historii. Przy ocenie książek w tej kategorii w sposób szczególny doceniane będą szacunek do źródeł, dobra kompozycja i narracyjna wiarygodność. W przypadku innych książek wieloautorskich dopuszczalne jest zgłoszenie tytułu mającego maksymalnie dwóch współautorów. Pozycje zgłaszane w tej kategorii powinny być wydane w roku poprzedzającym edycję Konkursu w języku polskim, angielskim, niemieckim lub francuskim. Dopuszcza się zgłoszenia książek, których przekłady na polski, angielski, niemiecki lub francuski ukazały się w ciągu dwóch lat kalendarzowych poprzedzających edycję, o ile pierwsze wydanie w języku oryginalnym ukazało się nie wcześniej niż w 2018 roku.

c) Nagroda specjalna – książka, która niesie świadectwo zbrodniczych działań systemów totalitarnych i autorytarnych we współczesnym świecie, jest opowieścią o dramatycznym losie ludności dotkniętej wojnami i konfliktami zbrojnymi (reportaż wojenny), piętnuje przypadki intencjonalnego i uporczywego łamania praw człowieka. Wydarzenia ostatnich lat, zwłaszcza u naszego wschodniego sąsiada, w Ukrainie, uświadamiają nam, że mimo wysiłków wielu osób i organizacji, włożonych po II wojnie światowej w kształtowanie świadomości obywatelskiej i prawa międzynarodowego, zbrodnie na ludności cywilnej, łamanie międzynarodowego prawa karnego oraz zwyczajów wojennych nie należą do przeszłości. Agresja rosyjska w 2014 i rozpoczęcie pełnoskalowej wojny w 2022 roku są dowodem na to, że misja Witolda Pileckiego polegająca na dokumentowaniu zła jest nadal aktualna, a pisanie o tym i piętnowanie sprawców w przestrzeni publicznej jest konieczne. Przy ocenie książek w tej kategorii w sposób szczególny doceniani będą autorzy, którzy mają wrażliwość na krzywdy drugiego człowieka oraz odwagę pisania o nich, są przy tym rzetelni, wiarygodni i starają się oddawać głos ofiarom. W przypadku książek wieloautorskich dopuszczalne jest zgłoszenie tytułu mającego maksymalnie dwóch współautorów. Pozycje zgłaszane w tej kategorii powinny być wydane w roku poprzedzającym edycję Konkursu w języku polskim, angielskim, niemieckim lub francuskim. Dopuszcza się zgłoszenia książek, których przekłady na polski, angielski, niemiecki lub francuski ukazały się w ciągu dwóch lat kalendarzowych poprzedzających edycję, o ile pierwsze wydanie w języku oryginalnym ukazało się nie wcześniej niż w 2018 roku.

Przyznanie nagrody specjalnej w tej edycji jest możliwe dzięki wsparciu finansowemu prywatnego fundatora.

ZGŁOSZENIA

Zgłoszenia mogą dokonać autorzy, wydawcy lub osoby prywatne, jak również osoby fizyczne, osoby prawne czy jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej przez przesłanie elektronicznej wersji książki (w formacie pdf; jeśli książka ukazała się w formie e-booka, prosimy o pliki w formacie epub i mobi) na adres e-mail:

nagroda@instytutpileckiego.pl.

W przypadku dokonania zgłoszeń przez inny podmiot niż autor publikacji uprzejmie prosimy o dołączenie pisemnej zgody autora na udział w konkursie. Prosimy również o wskazanie kategorii, w której zgłaszana jest książka.

UWAGA: Termin zgłoszeń z powodu powrotu do Konkursu trzeciej kategorii został wydłużony do 31 sierpnia 2025 roku.

Szczegółowy regulamin konkursu oraz formularz z klauzulą RODO dostępne są w plikach do pobrania na dole strony. 

Spośród książek zgłoszonych do nagrody Kapituła wskazuje najpierw 5 nominacji w każdej kategorii.

KAPITUŁA NAGRODY

Dr Piotr Cywiński – dyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, partnera Konkursu o Międzynarodową Nagrodę im. Witolda Pileckiego. Historyk, doktor nauk humanistycznych, działacz społeczny, współtwórca i prezes Fundacji Auschwitz-Birkenau. Uczestnik dialogu polsko-żydowskiego i chrześcijańsko-żydowskiego. Współtwórca i przewodniczący Rady Instytutu Auschwitz-Birkenau, główny ekspert Centrum Badań nad Ekonomiką Miejsc Pamięci na Uniwersytecie SWPS, współtwórca i prezes Towarzystwa Zarządzania Miejscami Pamięci. W latach 2010–2016 członek Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 2012–2017 członek Rady Powierniczej Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, 2017–2021 przewodniczący Rady Programowej Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma w Warszawie, przewodniczący Rady Muzeum Miejsce Pamięci KL Płaszów, członek Rady Muzeum przy Muzeum – Dom Rodziny Pileckich. Autor wielu publikacji, m.in. Epitafium… i inne spisane niepokoje (2012); Zagłada w pamięci więźniów Sonderkommando (2015); Marsz śmierci w pamięci ewakuowanych więźniów Auschwitz (2016); Rampa w pamięci Żydów deportowanych do Auschwitz (2016); Auschwitz. Monografia Człowieka (2021).

Prof. Padraic Kenney – amerykański historyk, badacz najnowszych dziejów Europy Środkowo-Wschodniej, w tym Polski. Profesor oraz prodziekan ds. nauk społecznych i historycznych oraz studiów podyplomowych na Wydziale Sztuk i Nauk Uniwersytetu Indiany. W latach 2018–2020 pełnił funkcję dyrektora Collins Living-Learning Center. Wcześniej profesor historii na Uniwersytecie Kolorado w Boulder. Prezes Stowarzyszenia Studiów Słowiańskich, Wschodnioeuropejskich i Eurazjatyckich (ASEEES). Częsty współpracownik polskiego tygodnika „Kultura Liberalna”. Jego eseje ukazywały się w „The New York Times”, „The Boston Globe” i „The Denver Post”. Autor wielu publikacji, m.in. Rebuilding Poland: Workers and Communists, 1945–1950 (1997); A Carnival of Revolution: Central Europe, 1989 (2002); Transnational Moments of Change: Europe 1945, 1968, 1989 (2004); The Burdens of Freedom: Eastern Europe Since 1989 (2006); Dance in Chains: Political Imprisonment in the Modern World (2017).

Krzysztof Kosior – przedstawiciel rodziny patrona Nagrody: prawnuk Witolda Pileckiego. Uczestnik licznych akcji społecznych oraz edukacyjnych, w szczególności skierowanych do młodzieży.

Dr hab. Damian Markowski – pełnomocnik dyrektora Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego ds. naukowych, przedstawiciel organizatora Konkursu o Międzynarodową Nagrodę im. Witolda Pileckiego. Historyk i sowietolog. Doktor nauk humanistycznych w dziedzinie historii na Wydziale Historycznym UW, stopień doktora habilitowanego w dziedzinie nauk humanistycznych, dyscyplina historia, uzyskał w Instytucie Studiów Politycznych PAN. Pracował m.in. w Radzie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, MKiDN, IPN. Od 2022 r. pracownik Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego. W latach 2014–2017 kierownik merytoryczny projektu poszukiwania mogił żołnierzy polskich poległych w 1939 r. pod Lwowem o nazwie „Strażnicy Narodowej Pamięci”. W kręgu jego zainteresowań badawczych znajdują się takie zagadnienia jak historia dawnych ziem wschodnich II Rzeczypospolitej, ze szczególnym uwzględnieniem pierwszej połowy XX w. i zagadnień natury politycznej i gospodarczej, historia Rosji i ZSRS, proces sowietyzacji Europy Wschodniej podczas rządów Josifa Stalina, polityka pamięci państw europejskich oraz stosunki polsko-ukraińskie. Jest autorem wielu publikacji naukowych i popularnonaukowych, wydawanych także w języku niemieckim i angielskim, m.in. W cieniu Wołynia. „Antypolska akcja” OUN i UPA w Galicji Wschodniej 1943–1945 (2023), Zwei Aufstände. Die Schlacht um Lemberg 1918 (2021) i Lwów or L’viv? Two Uprisings in 1918 (2021). Od 2024 r. pracuje w Ośrodku Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego.

Aneta Prymaka-Oniszk – dziennikarka i publicystka, pisała dla „Gazety Wyborczej”, „Polityki”, „National Geographic”, a także kwartalnika „Karta”. Autorka licznych publikacji, m.in. Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy (2016); Wędrująca księga (2023); Kamienie musiały polecieć. Wymazywana przeszłość Podlasia (2024). Jej książki koncentrują się wokół problematyki pamięci, tożsamości i pogranicza. Za swoje pisarstwo była wielokrotnie doceniana: otrzymała Nagrodę Literacką Prezydenta Miasta Białegostoku im. Wiesława Kazaneckiego, Warszawską Premierę Literacką i Nagrodę Czytelników Grand Press Reporterska Książka Roku, nominowana do Nagrody Literackiej m.st. Warszawy oraz Nagród Historycznych Polityki i dwukrotnie do Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego za reportaż literacki.

Prof. Pierre-Frédéric Weber – historyk, doktor germanistyki (New Sorbonne University Paris III), doktor habilitowany nauk humanistycznych w zakresie historii. W latach 2007–2017 profesor wizytujący, a następnie adiunkt na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Szczecińskiego, obecnie profesor nadzwyczajny, a od 2021 r. zastępca dyrektora Instytutu Historii Wydziału Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Szczecińskiego. Członek Rady Fundacji „Krzyżowa” dla Porozumienia Europejskiego oraz Grupy Kopernika, skupiającej ekspertów niemiecko-polskich. Jego zainteresowania badawcze obejmują stosunki Niemiec z krajami Europy Środkowej po 1945 r., stosunki polsko-francuskie, stosunki francusko-niemiecko-polskie od 1945 do 1989/1990 r. i współcześnie; procesy normalizacyjne Wschód–Zachód, emocje w stosunkach międzynarodowych, stosunki międzynarodowe w regionie Morza Bałtyckiego. Autor licznych publikacji, m.in.: Trójkąt RFA-RDA-Pologne (1961–1975). Guerre froide et normalization des rapports germano-polonais (2007); Timor Teutonorum. Angst vor Deutschland seit 1945: eine europäische Emotion im Wandel (2015); Strach graniczny w regionie Morza Bałtyckiego od 1918 r. (2025).

Dr Kazimierz Wóycicki – publicysta, historyk, politolog i filozof. Pracował w miesięczniku „Więź” (1974–1980), był współpracownikiem i autorem wydawnictw tzw. drugiego obiegu, internowany w stanie wojennym. Dziennikarz BBC w latach 1986–1987, redaktor naczelny dziennika „Życie Warszawy” w latach 1990–1993. Był dyrektorem Instytutu Polskiego w Düsseldorfie (1996–1999) i Instytutu Polskiego w Lipsku (2000–2004), dyrektorem oddziału szczecińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (2004–2008), doradcą ministra w Urzędzie ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Janusza Krupskiego (2008–2011), szefem zespołu doradców społecznych przy Sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych (2009–2011). Wykładowca uniwersytecki, obecnie w Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego. Przewodniczący Stowarzyszenia Przyjaciół Muzeum Historii Polski. Członek polskiego PEN-Clubu. Dyrektor Akademii Europejskiej Fundacji „Krzyżowa”.
 

ZWYCIĘZCY

Autorzy najlepszych książek nagrodzeni w dwóch pierwszych kategoriach otrzymają nagrodę w wysokości 46 850 zł brutto, a w trzeciej kategorii 45 000 zł brutto, oraz okolicznościową statuetkę. W każdej z trzech kategorii przewidywane jest także wyróżnienie z nagrodą w wysokości 5000 zł brutto. Nagrody zostaną wręczone podczas uroczystej gali pod koniec 2025 roku. 

W poprzedniej edycji konkursu Nagrodę Pileckiego otrzymali Grzegorz Hryciuk, Kalina Błażejowska i Christopher Miller.

Do pobrania