Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego - Instytut Pileckiego
15.08.2026 (SOB)
Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego
To jedno z kluczowych militarnych starć w dziejach świata! 15 sierpnia obchodzimy rocznicę Bitwy Warszawskiej, określanej też zwyczajowo „Cudem nad Wisłą”. To również Święto Wojska Polskiego.
Zwycięstwo Polaków nad Armią Czerwoną ocaliło dopiero co odzyskaną niepodległość i zatrzymało pochód rewolucji komunistycznej w głąb Europy Zachodniej. Czy wiecie, że w wojnie polsko-bolszewickiej uczestniczył Witold Pilecki?
Kluczowa operacja wojskowa rozpoczęła się 13 sierpnia. Wtedy wojska Armii Czerwonej zbliżały się w kierunku Warszawy. Walki obejmowały rozległy obszar – od Włodawy nad Bugiem na południu aż po Działdowo na północy. Najważniejsze działania obronne prowadził Front Północny pod dowództwem generała Józefa Hallera. 1 Armia generała Franciszka Latinika początkowo musiała wycofać się z rejonu Radzymina na drugą linię obrony, znajdującą się między Nieporętem a Rembertowem. Ostatecznie jednak udało jej się powstrzymać pochód wojsk radzieckich na przedpolach Warszawy.
O zaangażowaniu Witolda Pileckiego w działania w ramach Bitwy Warszawskiej można przeczytać w albumowej publikacji „Witold Pilecki (1901-1948)” autorstwa Bartłomieja Kapicy i Karoliny Kolbuszewskiej.
„[…] W Wilnie nie było już dawnych kompanów z 13 Pułku Ułanów, braci Dąmbrowskich. Pilecki wstąpił zatem do I Wileńskiej Kompanii Harcerskiej, będącej częścią 201 Pułku Piechoty.
Z nią udał się w kierunku Grodna, aby bronić linii rzeki Niemen. Tam po intensywnych walkach oddział został zmuszony do wycofania się i finalnie trafił do Warszawy. W stolicy Pilecki, przypadkowo, podczas spaceru ze swoim przyjacielem z kawalerii, spotkał nie kogo innego jak Jerzego Dąmbrowskiego. Ten nakazał im zgłosić się do tworzonego przez siebie oddziału kawalerii, mówiąc: „Co, moi ułani w piechocie? Nie pozwolę na to!”. Dowodzony przez braci Władysława i Jerzego Dąmbrowskich 211 Ochotniczy Pułk Ułanów, już z Pileckim w składzie, 16 sierpnia 1920 roku został skierowany w okolice Płocka. Był to czas krytyczny, ponieważ od 13 sierpnia trwała bitwa o Warszawę. Miała ona zdecydować o dalszych losach Polski i bolszewickiego pochodu na zachód. Dzięki śmiałemu manewrowi uderzenia znad rzeki Wieprz kleszcze Armii Czerwonej zacieśniające się wokół stolicy zostały złamane, a inicjatywa strategiczna przeszła w ręce polskie.
Odtąd Wojsko Polskie wypierało nieprzyjaciela na wschód. Oddział Pileckiego nie wziął co prawda udziału w bezpośrednich starciach na przedpolu stolicy, ale przypadło mu nie mniej odpowiedzialne zadanie. Było nim zakończone sukcesem starcie z 3 Korpusem Kawalerii Gaj-Chana, a potem pościg za nim. Ta doborowa konnica bolszewicka siała zamęt i zniszczenie, gdy wdarła się na północy głęboko za polskie linie obronne. Ułani w serii podjazdów kilkukrotnie starli się z nią, po czym ruszyli za nią, gdy 3 Korpus w obliczu klęski Armii Czerwonej na przedpolach Warszawy usiłował przebić się na wschód. Po intensywnych walkach i pod naciskiem między innymi 211 pułku, pod koniec sierpnia, bolszewicka konnica przekroczyła granicę polsko-niemiecką, przez co została wyeliminowana z dalszej gry. W 1920 roku ostatecznie wygasły walki z bolszewikami, a formalnie zakończył je traktat między Polską, Rosją i podporządkowaną jej Ukrainą podpisany w marcu 1921 roku w Rydze.”
Bartłomiej Kapica, Karolina Kolbuszewska, „Witold Pilecki (1901-1948)”, wyd. Instytut Pileckiego, Warszawa 2026. Album można nabyć online w promocyjnej cenie.
Zobacz także
- Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie
Aktualności
Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie
Szanowni Państwo, w związku z poważnym atakiem hakerskim, w nocy z 13 na 14 sierpnia, na stronę internetową Instytutu oraz oddziałów w Berlinie i Augustowie informujemy, że na stronach Instytutu, opublikowane zostały materiały noszące znamiona rosyjskiej propagandy i dezinformacji. Treści te wymierzone były w polską historię i wzmacniały narracje antyukraińskie.
- „Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
Aktualności
„Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
W najnowszym numerze magazynu historycznego „Mówią Wieki” (nr 6/2026), w całości poświęconym Obławie Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po II wojnie światowej, Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, opowiedział o misji Instytutu Pileckiego i otwartego w lipcu 2025 roku Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
Aktualności
Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
6 sierpnia – w 82. rocznicę Rzezi Woli, w Instytucie Pileckiego odbyło się siódme spotkanie cyklu „Berlin w Warszawie”. Debata poświęcona była jednemu z najbardziej bolesnych przykładów powojennej bezkarności – historii Heinza Reinefartha, byłego generała Waffen-SS i jednego z dowódców odpowiedzialnych za zbrodnie popełnione podczas tłumienia Powstania Warszawskiego, w tym masakrę ludności cywilnej na warszawskiej Woli.
- Obchody 82. rocznicy Rzezi Woli
Aktualności
Obchody 82. rocznicy Rzezi Woli
5 sierpnia 2026 roku odbyły się uroczystości upamiętniające 82. rocznicę Rzezi Woli. W wydarzeniu wzięło udział kierownictwo Instytutu Pileckiego.
- Rewolucja strachu i nadziei: Polskie społeczeństwo po II wojnie światowej
Aktualności
Rewolucja strachu i nadziei: Polskie społeczeństwo po II wojnie światowej
Zobacz zapis debaty pt. „Rewolucja strachu i nadziei – polskie społeczeństwo po II wojnie światowej” o życiu i nastrojach Polaków w latach 40. i 50. XX wieku.
- Hołd Bohaterom 1944 roku!
Aktualności
Hołd Bohaterom 1944 roku!
1 sierpnia, w sobotnie popołudnie, w rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego Dyrekcja Instytutu Pileckiego uczestniczyła w państwowych uroczystościach, które odbyły się przy Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, nieopodal Sejmu RP oraz przy Pomniku Polegli Niepokonani na Cmentarzu Powstańców Warszawy na Woli.
- Instytut Pileckiego uczcił pamięć ofiar obozu zagłady w Treblince
Aktualności
Instytut Pileckiego uczcił pamięć ofiar obozu zagłady w Treblince
W niedzielę 2 sierpnia odbyły się obchody 83. rocznicy buntu więźniów w niemieckim nazistowskim obozie zagłady Treblinka II, zorganizowane przez Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma we współpracy z Muzeum Treblinka. W uroczystości upamiętniającej ofiary uczestniczył Łukasz Mieszkowski, Zastępca Dyrektora Instytutu Pileckiego ds. historii w przestrzeni publicznej.
- Malowany raport z Powstania Warszawskiego | Wernisaż wystawy akwarel i rysunków Waleriana Bieleckiego
Aktualności
Malowany raport z Powstania Warszawskiego | Wernisaż wystawy akwarel i rysunków Waleriana Bieleckiego
28 lipca w siedzibie Instytutu Pileckiego odbył się wernisaż wystawy prezentującej po raz pierwszy w Warszawie mało znane akwarele i rysunki dokumentujące Powstanie Warszawskie. Ich autorem był Walerian Bielecki ps. „Inżynier Jan” – żołnierz Zgrupowania „Krybar”, architekt i konstruktor słynnego samochodu pancernego „Kubuś”.
- Spotkanie z Powstańcami Warszawskimi
Aktualności
Spotkanie z Powstańcami Warszawskimi
Z okazji przypadającej 1 sierpnia rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego odbyło się spotkanie z Bohaterami tamtego zrywu.
- Co wiedzieli Niemcy? – o świadomości zbrodni i mechanizmach wyparcia. 6. spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”
Aktualności
Co wiedzieli Niemcy? – o świadomości zbrodni i mechanizmach wyparcia. 6. spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”
Czy można żyć tuż obok miejsca masowej zagłady i nie wiedzieć, co się dzieje? Co oznacza „wiedzieć” – widzieć, słyszeć, domyślać się, a może świadomie wypierać rzeczywistość? Wokół tych pytań koncentrowało się kolejne spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”, które odbyło się w siedzibie Instytucie Pileckiego.
- Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Aktualności
Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Druga konferencja naukowa z cyku ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w. – Polska na europejskim tle porównawczym (1919–1989)” zgromadziła przedstawicieli różnych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych, reprezentujących wiele ośrodków badawczych z Polski i zagranicy.
- Zderzenie dwóch pamięci. Polityka historyczna Polski wobec Ukrainy
Aktualności
Zderzenie dwóch pamięci. Polityka historyczna Polski wobec Ukrainy
Ukraińska pamięć państwowa zabrnęła w ślepy zaułek, co podyktowane było nie do końca refleksyjnym podejściem do wybranych kart przeszłości własnego narodu. Niestety, jak zwykle w podobnych sytuacjach, kiedy historia zostaje zakładnikiem polityki, rachunek za to przyjdzie jednak zapłacić nie politykom, a państwu ukraińskiemu i jego społeczności – ocenił profesor Instytutu Pileckiego, dr. hab. Damian Markowski.