Przedpremierowy odsłuch audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” | 80. rocznica rozpoczęcia procesów norymberskich - Instytut Pileckiego
Przedpremierowy odsłuch audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” | 80. rocznica rozpoczęcia procesów norymberskich
20 listopada 2025 roku w siedzibie Instytutu Pileckiego odbyło się wydarzenie upamiętniające rocznicę rozpoczęcia procesów norymberskich. Tego dnia, dokładnie 80 lat wcześniej, do sali rozpraw o numerze 600 weszli najwięksi zbrodniarze III Rzeszy.
– Osiemdziesiąt lat temu rozpoczął się proces przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze – przypomniał Karol Madaj, dyrektor Instytutu Pileckiego. – Na ławie oskarżonych zasiedli główni sprawcy zbrodni przeciwko pokojowi, przeciwko ludzkości i zbrodni wojennych. Nie było wśród nich Hitlera, ale znaleźli się jego najbliżsi współpracownicy, także ci doskonale znani Polakom, jak Hans Frank.
W procesie zeznawało dwoje świadków z Polski. Samuel Rajzman, ocalały z Treblinki, oraz Seweryna Szmaglewska – więźniarka Auschwitz i autorka „Dymów nad Birkenau", których fragmenty w 1946 roku włączono do materiału dowodowego. Dwuczęściowe świadectwo jej syna znajduje się w naszym archiwum „Świadkowie Epoki”. W rocznicę procesu szczególnie zachęcam do jego obejrzenia – dodał dyrektor.
Wieczór upamiętniający wydarzenia sprzed 80 lat rozpoczął się przedpremierowym odsłuchem pierwszego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”, przygotowanego we współpracy ze Studiem Reportażu Polskiego Radia. Audioserial oddaje głos tym, którzy dotąd pozostawali na marginesie historii. Zamiast przywoływać znane wizerunki Sali sądowej i oskarżonych, autorka projektu Martyna Wojtkowska kieruje mikrofon ku świadkom – osobom, bez których proces nie mógłby się odbyć.
Dla Wojtkowskiej doświadczenia ówczesnych obserwatorów Norymbergi pozostają nadal aktualne: „Kiedy przyglądam się wojnie, temu jak cierpią ludzie, zadaję sobie pytanie: „I co w związku z tym się wydarzy?” – w kontekście sprawiedliwości, na którą wszyscy liczymy. Procesy norymberskie były kluczowym momentem w dziejach, bo wówczas powstał szablon postępowania wobec ludzi, którzy dopuścili się najbardziej zbrodniczych czynów. To pragnienie sprawiedliwości dziejowej towarzyszyło mi podczas pisania scenariusza audioserialu” – przyznaje autorka.
„Sala 600. Świadkowie Norymbergi” to projekt sześcioodcinkowy. Każdy epizod koncentruje się na jednej osobie obecnej podczas rozpraw w charakterze obserwatora: dziennikarzu, stenotypistce, tłumaczu czy prawniku. To opowieść nie o przebiegu procesów, lecz o moralnym napięciu, odpowiedzialności i o człowieczeństwie wystawionym na próbę. W audioserialu wykorzystano archiwalia Polskiego Radia oraz współczesne rozmowy z osobami pracującymi w archiwum norymberskim. Narratorką audioopowieści jest Danuta Stenka.
Drugą część wieczoru wypełnił koncert Dobrawy Czocher, autorki muzyki do audioserialu. Jej poruszające muzyczne interpretacje podkreśliły wagę opowiadanej historii wydobywając dramatyzm relacji i emocje towarzyszące świadkom procesu.
Wydarzenie przypomniało o znaczeniu procesów norymberskich jako kamienia milowego w rozwoju prawa międzynarodowego oraz o konieczności dalszego dokumentowania i badania zbrodni totalitaryzmów – misji, którą Instytut Pileckiego realizuje poprzez działalność naukową, edukacyjną i dokumentacyjną.
Zobacz także
- Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości
Aktualności
Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości
Debata pt. „Kultura pamięci o Polakach ratujących Żydów”, która odbyła się 27 marca 2026 r. w Muzeum Niepodległości w Warszawie, stanowiła element obchodów III Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów oraz 10. rocznicy otwarcia wystawy stałej w Muzeum w Markowej.
- Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom
Aktualności
Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom
Mija 83. rocznica zbrodni w Brzózie Królewskiej. Tego dnia w 1943 roku zginęli Katarzyna i Sebastian Kazakowie. Zostali zamordowani przez niemieckich żandarmów za pomoc niesioną Żydom w czasie okupacji. Małżeństwo zostało uhonorowane w ramach programu „Zawołani po Imieniu”.
- Wystawa „Warszawa na nowo” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego
Aktualności
Wystawa „Warszawa na nowo” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego
24 marca w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego (IP) odbył się się wernisaż wystawy „Warszawa na nowo. Fotografie reporterskie 1945–1949" przygotowanej we współpracy IP i DSH (Domu Spotkań z Historią). Wystawę można zwiedzać do końca sierpnia 2026 roku.
- Ogłoszenie | Konkurs na stypendia finansowe na badania naukowe pn. „Pochodzenie dóbr kultury utraconych w okresie okupacji niemieckiej w Polsce” (PL, DE)
Aktualności
Ogłoszenie | Konkurs na stypendia finansowe na badania naukowe pn. „Pochodzenie dóbr kultury utraconych w okresie okupacji niemieckiej w Polsce” (PL, DE)
Ogłoszenie o konkursie na stypendia finansowe na badania naukowe w Instytucie Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego, oddział zamiejscowy w Berlinie.
- „Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
Aktualności
„Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
W środę 25 marca Instytut Pileckiego zainaugurował nowy projekt: cykl pokazów „Niemi świadkowie”. W warszawskiej galerii w Domu Bez Kantów zaprezentowano zwiedzającym i dziennikarzom gabloty z historycznymi przedmiotami – pamiątkami po „Zawołanych po imieniu” z rodzin Ulmów i Stawarskich – zamordowanych za niesienie pomocy Żydom.
- „Zawołani po Imieniu”. Upamiętniono rodziny Stawarskich i Singerów
Aktualności
„Zawołani po Imieniu”. Upamiętniono rodziny Stawarskich i Singerów
W Sieniawie na Podkarpaciu odbyło się uroczyste upamiętnienie rodzin Stawarskich i Singerów. W czasie II wojny światowej Wiktoria i Mateusz Stawarscy zginęli z rąk niemieckich okupantów za ukrywanie żydowskiej rodziny. To kolejna odsłona sztandarowego programu Instytutu „Zawołani po Imieniu”.
- Druga debata z cyklu „Berlin w Warszawie”. Rozmowa o reparacjach i zadośćuczynieniu [wideo]
Aktualności
Druga debata z cyklu „Berlin w Warszawie”. Rozmowa o reparacjach i zadośćuczynieniu [wideo]
„Zadośćuczynienie, odszkodowania, reparacje: co jest realne, co jest symboliczne?" - pod takim tytułem odbyła się druga debata w cyklu „Berlin w Warszawie”. Znawcy tematyki polsko-niemieckiej przedstawili różne punkty widzenia na trudne relacje między oboma narodami.
- Rocznica śmierci Franciszka Andrzejczyka. Zginął za pomoc Żydom w czasie okupacji
Aktualności
Rocznica śmierci Franciszka Andrzejczyka. Zginął za pomoc Żydom w czasie okupacji
20 marca mija 83. rocznica zbrodni w Czyżewie (woj. podlaskie). Za pomoc Żydom w czasie wojny zginął z rąk niemieckich żandarmów Franciszek Andrzejczyk.
- 24 marca | Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką
Aktualności
24 marca | Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką
W 2018 roku Prezydent RP ustanowił dzień 24 marca Narodowym Dniem Pamięci Polaków Ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. To upamiętnienie wszystkich obywateli polskich, którzy z narażeniem życia udzielali Żydom pomocy podczas niemieckiej okupacji.
- Komunikat. Rada Pamięci Instytutu Pileckiego
Aktualności
Komunikat. Rada Pamięci Instytutu Pileckiego
Zasady działania i organizacji Rady Pamięci Instytutu Pileckiego.
- Pilecki w Nowym Jorku. Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”
Aktualności
Pilecki w Nowym Jorku. Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”
Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century” skupiała się na dziedzictwie procesów norymberskich oraz ich rzeczywistym oddziaływaniu na rozwój współczesnego prawa międzynarodowego i metody pociągania do odpowiedzialności zbrodniarzy wojennych.
- Pomnik Katyński w Jersey City. Uroczyste złożenie kwiatów
Aktualności
Pomnik Katyński w Jersey City. Uroczyste złożenie kwiatów
16 marca Karol Madaj, p.o. dyrektor Instytutu Pileckiego, złożył kwiaty pod Pomnikiem Katyńskim w Jersey City. Uroczystość ta stanowiła symboliczne dopełnieniem wydarzeń związanych z oficjalną inauguracją stałej siedziby Oddziału Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku, która odbyła się w dniach 14-15 marca.