Letnie rozmowy filmowe | Lato 2026 w Galerii Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów - Instytut Pileckiego

Zapraszamy na pokazy filmowe w Galerii Instytutu Pileckiego. W programie znalazły się m.in. historia odkrycia obrazu El Greca w Kosowie Lackim, opowieści o losach więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych, działalności rotmistrza Witolda Pileckiego, szlaku Armii Andersa, czy procesach norymberskich. Nie zabraknie także historii zwykłych ludzi, których odwaga, determinacja i wybory moralne na zawsze wpisały się w dzieje Polski.

Spotkania odbywają się w wakacyjne czwartki o godz.17.00 w Galerii Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów ul. Krakowskie Przedmieście 11. Wstęp wolny. 
 

PROGRAM

2 lipca

Pokaz filmu „Polski El Greco” i spotkanie z reżyserką

„Polski El Greco” 2021, 62 minuty, reż. Katarzyna J. Kowalska

Dzieje odkrycia i ocalenia dla potomnych obrazu autorstwa El Greca to opowieść o pełnych pasji kobietach – historyczkach sztuki, które przez lata musiały zmagać się z szykanami swojego środowiska. Jednak determinacja w dążeniu do poznania prawdy nie pozwoliła im ani na chwilę zwątpić w to, co podpowiadała im intuicja. To również panorama powojennej Polski, zniszczonej przez totalitaryzm niemiecki i zniewolonej przez sowiecki, gdzie ocalenie i ochrona dziedzictwa kultury stają się dla niektórych życiową misją. Historię odnalezienia obrazu „Ekstaza świętego Franciszka” przedstawia film „Polski El Greco” wyprodukowany przez Instytut Pileckiego i TVP.

 

9 lipca

Pokaz filmu „Nazajutrz” i spotkanie z reżyserem Wojciechem Saramonowiczem  
  
„Nazajutrz” 2020, 53 min, reż. Wojciech Saramonowicz, Grzegorz Czerniak

Koniec drugiej wojny światowej dla Polaków był dużo bardziej skomplikowany niż dla większości mieszkańców Europy Zachodniej. Na Zachodzie ludzie po prostu cieszyli się, że niemiecka „nazistowska noc” wreszcie się skończyła. W Polsce, okrojonej ze swoich ziem wschodnich, trzeba było przygotowywać się do nowej okupacji. O tym wszystkim właśnie opowiada film „Nazajutrz” - dokument, w którym poznajemy historie więźniów obozów Mauthausen-Gusen, Auschwitz, Ravensbrück, zesłańców w głąb ZSRR, zdobywców Berlina, lotników Dywizjonu 303, świadków rzezi Woli 1944, ocalonych z Holokaustu, ofiar reżimu komunistycznego. 

 

16 lipca

Pokaz filmu „Nie wolno było płakać” i spotkanie z reżyserką, Małgorzatą Grygiel

„Nie wolno było płakać” (2023), 67 min, reż. Małgorzata Grygiel, Michał Miziołek, Wojciech Saramonowicz

Film dokumentalny „Nie wolno było płakać" to historia byłych więźniarek niemieckich obozów koncentracyjnych. Aresztowane za działalność konspiracyjną, wysiedlone z dnia na dzień z własnych domów, wypędzane z powstańczej Warszawy. Były kobietami, którym zabrano młodość, były dziewczynkami, którym skradziono dzieciństwo. Bohaterki filmu trafiły do KL Auschwitz-Birkenau, KL Bergen-Belsen, KL Ravensbrück. Patrzyły na egzekucje swoich koleżanek, o ich być albo nie być decydował przypadek. Niektórych wypadków nie przewidziałby najlepszy scenarzysta. „W obozie nie wolno było płakać, jeśli płaczesz to już po tobie" – mówi w filmie Alicja Kubecka, była więźniarka Ravensbrück. Na łzy mogły sobie pozwolić dopiero, gdy zostały wyzwolone przez aliantów. Zanim to nastąpiło, przeżyły jednak kolejny dramat: marsze śmierci. Koniec wojny nie oznaczał końca cierpienia. Powrót do domu, zagubione rodziny, traumy byłych więźniów i nieuchwytny ból przekazywany z pokolenia na pokolenie niczym rodzinne dziedzictwo. Jedna z bohaterek filmu mówi „zaczęło się prawie normalne życie”.

 

23 lipca

Pokaz dwóch odcinków serialu „Rotmistrz” i spotkanie z twórcami Michałem Miziołkiem i zastępcą dyrektora IP Łukaszem Mieszkowskim

Odc. 1 „Powstanie warszawskie” (2025), 32 min, reż. Michał Miziołek

Dokument opowiada o udziale Rotmistrza w powstaniu warszawskim - jednym z mniej znanych rozdziałów w jego biografii. 3 sierpnia 1944 roku Pilecki zgłosił się do zgrupowania Armii Krajowej „Chrobry II”, w jego szeregach wziął udział w walkach na jednym z najtrudniejszych odcinków „Twardego frontu” – na przyczółku po południowej stronie Alei Jerozolimskich.

Odc. 2 „Planeta Auschwitz” (2026), 30 min, reż. Michał Miziołek

Twórcy skupiają się na brutalnym procesie dehumanizacji, w ramach którego Pileckiemu traci swoją tożsamość i staje się tylko numerem 4859, skazanym na morderczą pracę w obozowych komandach. Narracja koncentruje się na instynkcie przetrwania Rotmistrza, który w warunkach skrajnego głodu i chorób musiał nauczyć się bezwzględnych reguł panujących w obozie. Dokument ukazuje tragiczne dylematy moralne oraz codzienne ocieranie się o śmierć, która w Auschwitz była zjawiskiem masowym i całkowicie spowszedniałym. Narracja koncentruje się na niezłomnej woli bohatera, która pozwoliła mu nie tylko przeżyć piekło Auschwitz, ale i stać się czujnym obserwatorem mechanizmów niemieckiej zbrodni.

 

30 lipca

Pokaz filmu „Odyseja polska” i spotkanie z twórcami

„Odyseja polska” (2025), 64 min, reż. Grzegorz Czerniak, Michał Miziołek, Wojciech Saramonowicz

Film to opowieść nie tylko o liczącej kilkanaście tysięcy kilometrów wędrówce, począwszy od mroźnej Syberii, przez Bliski Wschód, aż po Włochy, ale również o drodze w wymiarze metafizycznym – od wycieńczonych więźniów sowieckich łagrów do zwycięzców, którzy zdobyli bramę do Rzymu. O niezwykłych losach „polskich Odyseuszy” opowiada jeden z weteranów bitwy o Monte Cassino i wyzwoliciel Bolonii, a także potomkowie innych żołnierzy, którzy po wojnie osiedlili się we Włoszech. Wspomnienia zaprezentowane w filmie dotyczą budzących wiele emocji wydarzeń: od brutalnych deportacji w głąb ZSRS, przez epicką wyprawę Armii Andersa, aż po pełne szacunku, wzajemnej pomocy – a czasem i miłości! – relacje polskich żołnierzy z włoską ludnością cywilną. Dokument przybliża także perspektywę mieszkańców Włoch, którzy doceniają wkład Polaków w walkę o wolność i utrzymują pamięć o ich bohaterstwie.

 

6 sierpnia

Odsłuch audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” (2026), 32 min i spotkanie z autorką: Martyną Wojtkowską

Osiemdziesiąt lat po rozpoczęciu procesów norymberskich, audioserial „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” kieruje uwagę na tych, którzy stali na marginesie historii.

Zamiast przywoływać znane obrazy sali sądowej i zbrodniarzy, oddaje głos zapomnianym – świadkom, tłumaczom, stenotypistkom i obserwatorom, bez których proces nie mógłby się odbyć. Projekt „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” realizowany jest we współpracy Instytutu Pileckiego ze Studiem Reportażu Polskiego Radia. Serial jest rozpisany na 6 odcinków, a każdy z nich skupia się na losach pojedynczej osoby uczestniczącej w procesach w charakterze obserwatora. Bohaterami są między innymi dziennikarze, stenotypistki, tłumacze i prawnicy. Pierwszy odcinek opisuje Tadeusza Cypriana, obserwatora i członka polskiej delegacji i jego udział w procesie.

 

13 sierpnia

Pokaz filmu „A więc wojna! - Niezapomniane kadry - opowieść o czasie pokoju i wojny" i spotkanie z reżyserem

„A więc wojna! - Niezapomniane kadry - opowieść o czasie pokoju i wojny" (2019), 69 min, reż. Wojciech Saramonowicz, Ania Ćwięka, Grzegorz Czerniak 

Naoczni świadkowie opowiadają o osobistych przeżyciach z sierpnia i września 1939 roku, czyli przełomu pokoju i wojny w Polsce, a tłem historii są niepokazywane wcześniej szerszej publiczności archiwalne materiały filmowe. Materiały te zestawione zostały z obrazami zarejestrowanymi w 1939 roku przez niemieckie ekipy filmowe – niewykorzystanymi dotychczas fragmentami propagandowego filmu Fritza Hipplera „Feldzug in Polen” – oraz fragmentami radzieckiego filmu „Wyzwolenie" Ołeksandra Dowżenki. Narracja prowadzona jest przez Świadków Epoki – osoby, które po osiemdziesięciu latach od tych wydarzeń dzielą się z widzem zapamiętaną z czasów dzieciństwa historią. W filmie usłyszeć można wspomnienia min. reżysera Jerzego Hoffmana, reżysera Janusza Majewskiego, kompozytora Romualda Twardowskiego, scenarzysty Andrzeja Mularczyka oraz Izabelli Galickiej, Janusza Kenta i wielu innych.

 

20 sierpnia

Pokaz filmu „Dokąd sięga wzrok” i spotkanie z reżyserką

„Dokąd sięga wzrok” (2024), 38 min, reż. Aleksandra Kiereta

Czego możemy dowiedzieć się o sobie, odkrywając przeszłość własnej rodziny? Co sprawia, że odczuwamy silną więź z ludźmi, którzy odeszli na długo przed naszym urodzeniem? I jaką cenę bylibyśmy gotowi zapłacić w imię tego, co uważamy za słuszne? Jadwiga Wędrychowicz stara się odtworzyć wydarzenia, które naznaczyły losy kilku pokoleń jej rodziny. W czasie II wojny światowej życie przodków tej mieszkanki Biecza splotło się nierozerwalnie z historią kupieckiej rodziny Blumów. Pradziadek Jadwigi, Józef Pruchniewicz, mimo grożącej za to kary śmierci, podjął decyzję o ukryciu żydowskich znajomych… Z każdym odkrytym fragmentem rodzinnej historii Jadwiga zaczyna dostrzegać to, co przez lata pozostawało niewidoczne: wielowymiarowe dzieje swojego miasteczka i ślady tych, którzy kiedyś je współtworzyli.

 

27 sierpnia

Pokaz filmu „Paszporty Paragwaju” i spotkanie z Moniką Maniewską z archiwum Instytutu Pileckiego

„Paszporty Paragwaju” (2018), 52 min, reż. Robert Kaczmarek

Film opowiada o działalności grupy Aleksandra Ładosia, czyli nielegalnej polsko-żydowskiej struktury, zajmującej się masowym fałszowaniem dokumentów dla ratowania Żydów podczas II wojny światowej. Dotyczy to głównie okresu tzw. Akcji Reinhardt, której celem była zagłada ludności żydowskiej. W skład grupy wchodzili dyplomaci żydowskiego i polskiego pochodzenia, m.in. konsul Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie w latach 1939-45 Konstanty Rokicki, ambasador Aleksander Ładoś, jego zastępca Stefan Ryniewicz i dyplomata Juliusz Kuehl. Należeli do niej także poseł na Sejm II RP Abraham Silberschein oraz przedstawiciel organizacji żydowskich Chaim Eiss. Paszporty krajów latynoskich, głównie Paragwaju, Salwadoru, Hondurasu, Boliwii, Peru i Haiti, chroniły swoich posiadaczy w gettach przed wywózką do niemieckich obozów zagłady. Ich właścicieli kierowano do obozów dla internowanych, gdzie pewna część z nich doczekała końca wojny.