JEST HISTORIA! Posłuchaj naszych podcastów - Instytut Pileckiego

Historia ma różne odcienie. W dziejach naszego kraju nie brakowało wydarzeń dramatycznych oraz bolesnych, ale również tych budujących, podnoszących na duchu. I taka różnorodność cechuje też tematykę naszej serii podcastów "Jest historia!".

Czego nie widać w Paulinowie? JEST HISTORIA! odc. 1

Tylko najstarsi mieszkańcy Paulinowa pamiętają, co wydarzyło się w tej mazowieckiej wsi pewnej lutowej nocy 1943 r. Tylko oni wiedzą, kim był prowokator i jak okrutną rolę odegrał w życiu ich sąsiadów i rodzin. W tym odcinku podkastu odwiedzamy Paulinów, a naszym przewodnikiem jest pani Stanisława Maciak, wieloletnia mieszkanka i strażniczka pamięci tej historii. Pani Stanisława opowiada o tym, jak to miejsce wyglądało w czasie wojny, które miejsca były dla mieszkańców Paulinowa najważniejsze i co zostało do dzisiaj. W odcinku wypowiadają się również pan Antoni Kotowski (wnuk Ewy i Józefa Kotowskich, upamiętnionych przez Instytut Pileckiego) oraz Marcin Panecki (historyk Instytutu Pileckiego).

Co ukrywa archiwista? JEST HISTORIA! odc. 2

Archiwum cyfrowe Instytutu Pileckiego od początku swojego istnienia zajmuje się gromadzeniem i udostępnianiem dokumentów dotyczących dwóch totalitaryzmów XX wieku - sowieckiego i niemieckiego. Wśród materiałów znajdują się zdjęcia, zeznania, świadectwa, raporty pochodzące z archiwów polskich i zagranicznych. Monika Maniewska, Paulina Wiśniewska i Karol Kalinowski z Działu Archiwum Instytutu Pileckiego opowiadają o pracy z dokumentami.

Gdzie są moi dziadkowie? JEST HISTORIA! odc. 3

Rodziny osób, które zostały w czasie II wojny światowej zamordowane za pomoc ludności żydowskiej, przez lata pielęgnują pamięć o swoich najbliższych. Trwa ona w kolejnych pokoleniach. Świadkowie wydarzeń opowiadają historię swoim dzieciom, potem wnukom, mimo że sami niosą ze sobą bagaż tego doświadczenia. O tym, jak pamięć o bohaterach przekazywana jest w ich rodzinach, opowiadają potomkowie osób uhonorowanych przez Instytut Pileckiego w ramach projektu "Zawołani po Imieniu". Posłuchajcie, czym jest dla nich pamięć o przodkach oraz jakie znaczenie ma dla nich ich upamiętnienie, na które trzeba było czekać ponad 70 lat.

Jak pracuje dział filmowy Instytutu Pileckiego? JEST HISTORIA! odc. 4

Poznajcie "Łapaczy Historii", którzy pracują w dziale filmowym instytutu. Wojciech Saramonowicz, Grzegorz Czerniak, Małgosia Grygiel, Tomek Gleb i Michał Miziołek opowiedzą Wam, jakie sceny z ich pracy zapadły im szczególnie w pamięci. Przekonacie się, że nasi filmowcy potrafią rozmawiać nawet w językach, których nie znają, na planie stawiają czoła egzotycznym zwierzętom, a po setkach wywiadów przed każdym kolejnym spotkaniem mówią z przekonaniem – „nudy nie będzie, absolutnie!”.

Przecież była taka przyjaźń! JEST HISTORIA! odc. 5

11 lipca obchodziliśmy Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej. Tego dnia, w 1943 roku, nastąpiła kulminacja ludobójstwa na Wołyniu. Ten najstraszliwszy dzień znany jest jako tzw. Krwawa Niedziela. Zaatakowano wtedy dziesiątki miejscowości, dokonując masowej eksterminacji Polaków. W odcinku usłyszycie opowieści tych, którzy przeżyli Rzeź Wołyńską, poznacie historię ukraińskiego małżeństwa opowiedzianą przez Anię Łozińską z Działu Archiwum Instytutu oraz dowiecie się, czy "Wołyń to tylko Wołyń", o czym opowie dr Jerzy Rohoziński z działu naukowego (OBnT) Instytutu Pileckiego.

Tajemnice Jana Żabińskiego i Willi pod Zwariowaną Gwiazdą. JEST HISTORIA! odc. 6

Wakacje... Turyści z różnych stron zwiedzają Warszawę. To jasne, że nie dowiedzą się wszystkiego. Ale czy usłyszą, że tuż przy ich szlaku zwiedzania znajduje się "Willa pod Zwariowaną Gwiazdą”, w której mieszkał Jan Żabiński ze swoją rodziną? Działa się tam historia iście hollywoodzka, ale… po kolei.

Trauma ma dobrą pamięć. JEST HISTORIA! odc. 7

Trauma jest stanem psychicznym wywołanym działaniami czynników zewnętrznych, zagrażających zdrowiu lub życiu człowieka. Często nieświadomie przekazywana jest z pokolenia na pokolenie - czy można wpłynąć na proces jest dziedziczenia? Czy cisza jest jedynym sposobem obrony przed cierpieniem i bólem, którego doświadcza człowiek również w sposób nieświadomy? Na temat tego, jak zachować pamięć o śmierci i przekazać pamięć o życiu, rozmawiamy z Justyną Nowak, filozofem i doktorantką w Instytucie Filozofii UMK, która zajmuje się badaniami nad pamięcią odziedziczoną oraz ustrojami totalitarnymi oraz Jolanta Frątczak-Garbowicz, psychologiem i psychoterapeutką.

Bitwa Warszawska - historie i znaczenia. JEST HISTORIA! odc. 8

Bitwa Warszawska 1920 została wpisana na listę 18 przełomowych bitew historii świata. Historycy z Instytutu Pileckiego prof. Andrzej Zawistowski i dr Jerzy Rohoziński w starciu na słowa opowiadają o faktach i interpretacjach bitwy. Dokonują analizy sytuacji geopolityczną Europy i odkrywają przed słuchaczami być może nieoczywiste historie, z którymi mamy do czynienia we współczesnej polityce historycznej świata.

Co łączy pszczółki, tango milonga i Odessę? JEST HISTORIA! odc. 9

"Wujek Google" nie pomoże. Żeby odpowiedzieć na pytanie zadane w tytule tego odcinka trzeba go po prostu wysłuchać. A przy okazji można dowiedzieć się więcej na temat projektu "Piątki Pileckiego" Instytutu Pileckiego, w ramach którego młodzież zainteresowana historią może pogłębiać swoją wiedzę i jak się okazuje - rozwijać umiejętności artystyczne. O wyzwaniach pierwszej edycji opowiadają uczestnicy "Piątek Pileckiego" oraz koordynatorzy - Karolina Kolbuszewska i Michał Gawriłow.

Zawsze wybieram dobrze. JEST HISTORIA! odc. 10

Rywka Telner, obecnie Renata Kołodziejska, mieszka dziś w Gdyni. Na Liście Ładosia znajdziemy ją pod nr 2639 z adnotacją "Będzin, ur. 1935, los nieznany". Tak było do niedawna, bowiem dzięki splotowi różnych okoliczności udało nam się odszukać panią Renatę. Opowiedziała nam o swoim dzieciństwie, czasach kiedy jako mała dziewczynka zamieszkała z rodziną Gawlików, dzięki czemu udało jej się przeżyć Holokaust. Nie wiedziała o paszportach paszportach paragwajskich, które zostały wystawione dla całej jej rodziny, nigdy do nich nie dotarły. Pani Renata jest jak dotąd jedyną znaną nam nadal żyjącą Polką, która miała jakiś związek z akcją paszportową. Jej wyjątkowa historia miała więc swoje szczęśliwe zakończenie, o czym możemy dowiedzieć się od samej bohaterki.

Metro, którego Warszawa nie zobaczyła. JEST HISTORIA! odc. 11

Bohaterem tego odcinka jest warszawskie metro, ale nie to samo, które znamy z podróży po stolicy. Chodzi o inwestycję z lat 50., która choć niewidoczna gołym okiem, nadal czai się w warszawskich podziemiach. O tym co jest, a czego nie widać, opowiedają miłośnicy i autorzy książek o historii warszawskiego metra – prof. Andrzej Zawistowski z Instytutu Pileckiego i pan Jakub Jastrzębski, autor profilu Fb „Historia metra w Warszawie”. Z profesorem, jak na prawdziwego badacza przystało, ruszamy w teren…

Więcej o historii metra można dowiedzieć się z książek „Sto lat warszawskiego metra. Od pomysłu do realizacji” J. Jastrzębskiego oraz  „Stacja plac Dzierżyńskiego czyli metro, którego Warszawa nie zobaczyła” prof. A. Zawistowskiego.

Lista Ładosia. JEST HISTORIA! odc. 12

Co łączy konsula honorowego RP w Zurychu Marcusa Blechnera, Heidi Fishman i lorda Daniela Finkelsteina? W jaki sposób przebiegała akcja paszportowa? Na jakie trudności napotykali podczas swoich poszukiwań badacze zajmujący się tym tematem? Ile historii ludzkich udało się im poznać? Kiedy Heinz Lichtenstern wykorzystał swój „paszport Ładosia”? O tym między innymi rozmawiamy w podcaście Lista Ładosia poświęconym publikacji Instytutu Pileckiego.

Podczas II wojny światowej nieformalna grupa polskich dyplomatów z poselstwa RP w Bernie oraz przedstawicieli organizacji żydowskich współdziałała pod kierownictwem posła RP w Szwajcarii, Aleksandra Ładosia, w celu ratowania europejskich Żydów. Jej członkowie nielegalnie kupowali, wypełniali i dostarczali osobom zagrożonym Zagładą sfałszowane paszporty oraz poświadczenia obywatelstwa czterech państw Ameryki Południowej i Środkowej. Dokumenty te co do zasady chroniły swoich właścicieli przed wywózką do obozów śmierci na terenach okupowanych przez III Rzeszę. Według szacunków grupa Ładosia wystawiła ok. 4–5 tys. takich dokumentów, a akcja paszportowa mogła objąć nawet do 10 tys. osób.

Berlin - Warszawa - Mińsk. JEST HISTORIA! odc. 13

Boją się pokazać twarze, ale każdy z nich ma swoją historię, którą pragnie wykrzyczeć albo… wyśpiewać. Z okazji rocznicy wyborów na Białorusi zapraszamy do wysłuchania podcastu o ludziach, którzy na różne sposoby sprzeciwiają się reżimowi Łukaszenki.

W naszym reportażu Andrej Lankiewicz, fotograf i kurator wystawy, oprowadza po „Belarus lebt!”, a co najważniejsze – pozwala wejść w głąb kadrów, opowiadając o bohaterach protestów: ludziach, którzy nie bali się wyjść na ulice, białoruskich dziennikarzach, artystach, Wolnym Chórze. – Żeby na wernisaż przyjechał chór, artyści z Białorusi, ludzie, którzy byli w więzieniach i są prześladowani, konsultanci i pracownicy ambasad włożyli ogromny wysiłek, ale to też pokazuje, że my, Polacy, mamy dużą empatię wobec tej historii – mówi Hanna Radziejowska, szefowa berlińskiego oddziału Instytutu Pileckiego.

Obława Augustowska, czyli lekcja czytania z grobów. JEST HISTORIA! odc. 14

Obława Augustowska to największa zbrodnia dokonana na Polakach po II wojnie światowej. W lipcu 1945 r., już po kapitulacji Niemiec, Sowieci przeprowadzili na terenie Puszczy Augustowskiej pacyfikację polskich patriotów. Przez wiele lat historia ta pozostawała w ukryciu. Rodziny w milczeniu czekały, aż ich bliscy wrócą do domu. I dziś, choć mogą otwarcie mówić o tych, których stracili, okoliczności zbrodni nadal skłaniają ich do stawiania wielu pytań.

W odcinku występują: Danuta Kaszlej, lokalna historyczka, która od lat bada historię obławy, świadkowie historii: Stanisław Wnukowski oraz Tadeusz Jagłowski, Bartosz Gralicki z Instytutu Pileckiego. W tym odcinku pojawiły się fragmenty koncertu piosenek Jacka Kaczmarskiego pt. „A źródło wciąż bije”, zorganizowanego z okazji inauguracji działalności Instytutu Pileckiego w Augustowie. Można także usłyszeć fragmenty wywiadów z kanału YouTube „Świadkowie epoki” przeprowadzone przez Bartosza Bolesławskiego.