Inauguracja Instytutu Pileckiego w Berlinie - Instytut Pileckiego
12.09.2025 (PT)
Inauguracja Instytutu Pileckiego w Berlinie
Wystawą przedstawiającą nieznane dotychczas w Niemczech losy Witolda Pileckiego, przygotowaną na podstawie najnowszych badań międzynarodowych ekspertów, zainaugurował 16 września swoją obecność w Berlinie Instytut Pileckiego.
W uroczystości wzięli udział m.in. przedstawiciele rodziny Pileckich, środowisk więźniów Auschwitz i kombatanckich, wicepremier, minister kultury i dziedzictwa narodowego prof. Piotr Gliński, wicemarszałek Sejmu Małgorzata Gosiewska, minister w Kancelarii Prezydenta Wojciech Kolarski, wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego prof. Magdalena Gawin oraz liczni reprezentanci strony niemieckiej ze świata nauki, kultury i polityki, z szefem parlamentu landu Berlin Ralfem Wielandem.
Listy skierowane do uczestników uroczystości wystosowali prezydent RP Andrzej Duda i premier Mateusz Morawiecki.
Prezydent Andrzej Duda w swoim liście, odczytanym przez ministra Wojciecha Kolarskiego, zwrócił uwagę, iż jest niezwykle symboliczne, że obecnie, w tym szczególnym czasie obchodów 80. rocznicy wybuchu II wojny światowej, rozpoczętej wspólną agresją hitlerowskich Niemiec i Rosji sowieckiej na Polskę, historia Witolda Pileckiego zostaje zaprezentowana właśnie tutaj, w pobliżu Bramy Brandenburskiej – w miejscu podziału powojennego świata, a zarazem też zburzenia żelaznej kurtyny. Ufam – kontynuował Prezydent – że dzięki tej ekspozycji i rozpoczynającemu działalność oddziałowi Instytutu Pileckiego polskie dzieje najnowsze i nasze doświadczenie XX wieku będą coraz lepiej znane i rozumiane przez naszych partnerów w Niemczech i całej Europie Zachodniej.
Ambasador RP w Berlinie Andrzej Przyłębski odczytał list premiera Mateusza Morawieckiego, który podkreślił, że Pilecki to bohater, który długo czekał na godne upamiętnienie swojego heroizmu, bezprecedensowego we współczesnej historii. W jego osobie i dokonaniach zawarta jest bowiem uniwersalna prawda o dwóch totalitaryzmach – niemieckim i sowieckim, które odcisnęły swoje piętno na losach Polski i wielu innych krajów.
Wicepremier, minister kultury i dziedzictwa narodowego prof. Piotr Gliński w swoim wystąpieniu powiedział: Wojna, w której walczył Pilecki, trwała nie sześć, ale co najmniej dziewięć lat, dla niego dziewięć, dla innych dłużej – od agresji Niemiec na Polskę 1 września 1939 roku aż do jego śmierci w komunistycznej katowni w 1948 roku, w Polsce zniewolonej przez sowiecki stalinizm, ten sam, który wraz z niemieckim hitlerowskim nazizmem napadł na Polskę we wrześniu 1939 roku. Premier Gliński podkreślił, że Pilecki, będąc Polakiem i mając unikatowe, polskie doświadczenia, jest jednocześnie bohaterem uniwersalnym; to oficer polski, ale bohater całej ludzkości, jego słynne raporty dotyczyły Auschwitz, niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady, którego ofiary pochodziły z całej Europy. Historia Pileckiego jest zatem tak samo ważna dla Polaków, jak i dla wszystkich narodów zjednoczonej Europy i świata, dzielących te same uniwersalne wartości.
Wernisaż i otwarcie nowej polskiej placówki naukowo-edukacyjnej były dobrą okazją do wymiany myśli z politykami niemieckimi. Szef parlamentu landu Berlin Ralf Wieland oświadczył, że 80 lat po rozpoczęciu II wojny światowej jest naszym obowiązkiem pamiętać, że była to nie tylko wojna, ale także szaleństwo rasistowskie Niemców. To coś, co spowodowało, że świat zszedł z torów cywilizacyjnych, i w obliczu cierpień, które Niemcy sprawili polskiemu narodowi, wydaje się dzisiaj niemalże cudem, że można brać udział w otwarciu takiej wystawy.
Ralf Wieland przypomniał również, że Pilecki zwalczał narodowy socjalizm i walczył o wolność dla swojego kraju i swojego narodu, działając w ruchu oporu w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym Auschwitz. Dlatego – podkreślił – należy mu się z tego powodu hołd.
W imieniu obecnych na uroczystościach przedstawicieli rodziny rotmistrza głos zabrali prawnuk Witolda Pileckiego Krzysztof Kosior i wnuczka Dorota Optułowicz-McQuaid. Padło tutaj wiele pięknych słów o moim dziadku – powiedziała. Chciałabym przypomnieć jedną rzecz – dziadek był odważny, ale był bardzo skromny. Kiedyś słyszałam wywiad z sanitariuszką z Powstania Warszawskiego, która pytana o patriotyzm powiedziała: „myśmy tak tego nie nazywali, myśmy wiedzieli, co trzeba robić”. I dlatego w czasach pokoju patriotyzm może być utożsamiany z nudą dnia codziennego, z ciężką pracą, z walką o prawdę, o praworządność i jeśli zamkniemy ten patriotyzm tylko w symbolach, które będziemy umieszczać na flagach, koszulkach czy znaczkach, to zobaczymy ten patriotyzm w krzywym zwierciadle.
Bardzo poruszające słowa wypowiedział Stanisław Zalewski, były więzień Pawiaka, obozów koncentracyjnych Auschwitz oraz Mauthausen-Gusen, prezes Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych. To był czas, kiedy pozbawiono nas godności, oznaczono numerami i wykorzystano do niewolniczej pracy. […] Do Auschwitz-Birkenau dostałem się pięć miesięcy i pięć dni po słynnej uciecze Witolda Pileckiego, otrzymałem numer 156569, który jest do dzisiejszego dnia i jest żywym świadectwem tego, co działo się w niemieckich nazistowskich obozach koncentracyjnych. (...) Ja jestem tym, którego można by nazwać beneficjentem tego, co zdziałał Witold Pilecki w Auschwitz-Birkenau. Dzięki niemu w obozie pozostały pewne działania, które pomogły więźniom przetrzymać ten czas i w jakiś sposób podtrzymywać ich na duchu.
Musi być pojednanie między narodami – podkreślił Stanisław Zalewski – ale pojednanie bez prawdy historycznej i przebaczenia będzie tylko mostem, mostem bez poręczy.
Wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego prof. Magdalena Gawin, przywołując historię Witolda Pileckiego, zaznaczyła, jak wielka odpowiedzialność spoczywa na nas, spadkobiercach trudnych czasów wojny: Jeśli musimy mówić o trudnej przeszłości polsko-niemieckiej, to dobrze się dzieje, że robimy to wspólnie. Patrząc na postać Witolda Pileckiego, musimy zdać sobie sprawę z tego, że to nie jest postać wyłącznie historyczna, nie możemy odłożyć jej na półkę z napisem „książka historyczna”. Witold Pilecki pozostawił po sobie pewien testament.
Inauguracji Instytutu Pileckiego w Berlinie towarzyszyła instalacja i spektakl Niechciane sny. Projekt w reżyserii Moniki Grochowskiej powstał na podstawie snów byłych więźniów obozu Auschwitz. Jesienią 1973 roku Stanisław Kłodziński, więzień Auschwitz o numerze 20019, doktor medycyny, rozesłał do 561 byłych więźniów obozu ankietę na temat treści dręczących ich snów. Na apel doktora odpowiedziało 147 osób. Spośród zebranych poruszających opisów, często sporządzonych jakby w pośpiechu, reżyserka wybrała kilkanaście opowieści. Do projektu zostali zaproszeni artyści, a zapisy snów były czytane w językach niemieckim, polskim i angielskim.
Jednym z głównych celów działalności berlińskiego oddziału Instytutu jest przybliżenie sylwetki rotmistrza Witolda Pileckiego. Wystawa Ochotnik. Witold Pilecki i jego misja w Auschwitz została przygotowana z udziałem wybitnych ekspertów – prof. Jochena Böhlera z Uniwersytetu w Jenie i dr. Piotra Setkiewicza z Muzeum Auschwitz-Birkenau. Przedstawiono na niej historię Pileckiego z wykorzystaniem nie tylko jego raportów, ale także unikatowych przedmiotów, takich jak egzemplarz maszyny szyfrującej Enigma, fragmenty zniszczonego przez Niemców Teatru Wielkiego w Warszawie, nieznane szerzej dokumenty z procesów oświęcimskich we Frankfurcie czy szereg oryginalnych eksponatów z Muzeum Auschwitz-Birkenau. Kuratorami wystawy są Hanna Radziejowska oraz brytyjsko-amerykański korespondent wojenny Jack Fairweather – autor książki o Pileckim The Volunteer. Ekspozycję można oglądać do marca 2020 roku. Towarzyszy jej bogaty program wydarzeń, obejmujący m.in. warsztaty edukacyjne dla niemieckiej młodzieży.
Otwarcie oddziału Instytutu Pileckiego w Berlinie rozpoczyna kolejny etap działalności Instytutu w Niemczech i stanowi pogłębienie trwającej już współpracy w zakresie badań i refleksji nad doświadczeniem XX wieku. Od kilku miesięcy Instytut Pileckiego współpracuje z Bundesarchiv w zakresie cyfryzacji i udostępniania dokumentów. Prowadzony jest także na terenie Polski, Niemiec i Izraela interdyscyplinarny projekt „Ćwiczenie nowoczesności” dla artystów i naukowców badających tematykę modernizmu i nowoczesności, ze szczególnym uwzględnieniem polskiego doświadczenia XX wieku.
Partnerami wydarzenia są Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau oraz PKP Intercity.
Zobacz także
- Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Aktualności
Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.
- Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl
Aktualności
Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl
– To dla Instytutu Pileckiego niezwykle ważny moment. Badając totalitaryzmy, dokumentujemy również zbrodnie popełnione w okresie stalinowskim – podkreślał prof. Andrzej Zawistowski podczas spotkania poświęconego prezentacji nowej kolekcji w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego ZapisyTerroru.pl.
- 86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
Aktualności
86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
16 listopada 2026 roku przy zachowanym fragmencie muru getta na terenie XII Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza (ul. Sienna 53 w Warszawie) odbyła się ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę zamknięcia granic getta warszawskiego. W wydarzeniu wziął udział dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj.
- Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
Aktualności
Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
12 listopada 2026 roku w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej odbyła się wizyta studyjna uczestników projektu „Liderzy Polonii 2026”. Blisko 40 działaczy i przedstawicieli organizacji polonijnych z całego świata poznało nasze narzędzia dokumentowania historii XX wieku oraz dobre praktyki w zakresie edukacji historycznej.
- Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
Aktualności
Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
11 listopada 2026 roku Instytut Pileckiego uczestniczył jako partner w festiwalu „Wspólna Niepodległa” w Warszawie, organizowanym przez Muzeum Historii Polski z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Odwiedzający Cytadelę Warszawską oraz Krakowskie Przedmieście wzięli udział w grze terenowej, pokazach rekonstrukcji historycznej Armii Ochotniczej z 1920 roku, seansach filmowych, badaniach archiwalnych w bazie „Zapisy Terroru” oraz symulacji wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 1919 roku, w której zwyciężyła Irena Kosmowska (52 głosy).
- Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
Aktualności
Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
W 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów Instytut Pileckiego zorganizował niezwykłe wybory.
- Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
Aktualności
Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.
- Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
Aktualności
Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.
- Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
Aktualności
Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.
- Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Aktualności
Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski.
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.

















