„Historia dezinformacji – dezinformacja w historii" | Relacja z sympozjum - Instytut Pileckiego

14.04.2026 (WT)

„Historia dezinformacji – dezinformacja w historii" | Relacja z sympozjum

13 kwietnia, w Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, w auli Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyło się sympozjum „Historia dezinformacji – dezinformacja w historii. Wokół kłamstwa katyńskiego".

Wydarzenie zorganizowały wspólnie: Instytut Pileckiego, Muzeum Historii Polski, Ośrodek Studiów Wschodnich, Centrum Mieroszewskiego oraz Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Punktem wyjścia sympozjum był fakt, że mechanizmy dezinformacji obserwowane dziś w przestrzeni informacyjnej nie są zjawiskiem nowym. Klasycznym – i wciąż aktualnym – przykładem zakrojonej na szeroką skalę operacji dezinformacyjnej pozostaje kłamstwo katyńskie.

– Kłamstwo katyńskie w swojej istocie było jedną z najdłużej trwających akcji dezinformacyjnych w całym XX wieku. Zaangażowane w nią były służby specjalne, dyplomacja, środowiska naukowe. O tym, że zbrodnię dokonano w 1941 r., że nie dokonali jej Sowieci, miały świadczyć zeznania świadków, dokumenty, badania… Wszystko to potwierdzało tezę, która była fałszywa, była dezinformacją – mówił prof. Instytutu Pileckiego Andrzej Zawistowski, otwierając obrady.

Prof. Andrzej Zawistowski. Fot. Instytut Pileckiego
Profesor wskazał również na konieczność precyzyjnego definiowania pojęcia „kłamstwo katyńskie". – Chcę postawić tezę, że musimy mocniej akcentować to, czym w rzeczywistości było kłamstwo katyńskie. Dzisiaj jeszcze rozumiemy znaczenie tego określenia, ale czy za kilka lat ktoś dosłownie nie potraktuje tej nazwy, odnosząc ją wprost do tego, co stało się w Katyniu w 1940 roku? Mam nadzieję, że nie, ale musimy zabezpieczyć się przed taką możliwością – powiedział. Zawistowski podkreślił też wagę współpracy instytucjonalnej wobec tak ważnego tematu.

Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, podziękował instytucjom współorganizującym sympozjum za współpracę.

– Pojęcie dezinformacji ma ponad 100 lat. W 1923 roku Józef Unszlicht z GPU, Państwowego Zarządu Politycznego, zaproponował utworzenie komórki dezinformacyjnej przeznaczonej do operacji wywiadowczych. Od tamtego czasu to jest narzędzie powszechnie używane do walki – dodał dyrektor Instytutu Pileckiego. 

p. o. dyrektora Instytutu Pileckiego Karol Madaj, fot. Instytut Pileckiego
W toku obrad prelegenci omawiali dezinformację zarówno jako historyczne narzędzie propagandy, jak i współczesną broń w wojnach informacyjnych. Paweł Sawicki (PMA-B) przedstawił mechanizmy manipulowania historią, Bartosz Bartyzel (PMA-B) omówił dezinformację jako narzędzie wojenne, a dr Maria Domańska (OSW) przeanalizowała cele i metody dezinformacji w rosyjskiej polityce historycznej. Dr Maciej Wyrwa (Centrum Mieroszewskiego) pokazał Zbrodnię Katyńską jako modelowy przykład sowieckiej operacji dezinformacyjnej – trwającej niemal pół wieku, angażującej służby specjalne, dyplomację, naukę, kulturę i edukację. Sympozjum zamknął wykład dr. hab. Marcina Napiórkowskiego (MHP) poświęcony narracji jako środowisku dezinformacji i zarazem narzędziu obrony przed nią.

Celem przedsięwzięcia była wymiana doświadczeń i badań między instytucjami kluczowymi dla Polski w obszarze analizy dezinformacji – tak, aby były jak najlepiej przygotowane na wyzwania współczesnych wojen informacyjnych, których coraz częstszym orężem jest manipulowanie historią.

Zapis wideo obrad: https://www.youtube.com/live/zS-3COX--OM?si=Q8GjJq0aMyIR1UgN

Zobacz także

  • „Pilecki wahał się"| Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
    Grafika podcastu ze zdjęciem Witolda Pileckiego.

    Aktualności

    „Pilecki wahał się"| Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski

    Czy Witold Pilecki podjął się najniebezpieczniejszej misji II wojny światowej? Jak trafił do Auschwitz? Czy rzeczywiście budował tam konspirację? Zapraszamy do obejrzenia podcastu Muzeum Historii Polski z udziałem dyrektora Instytutu Pileckiego Karola Madaja.

  • Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
    Widok na pełen amfiteatr podczas koncertu na żywo. Publiczność wypełnia trybuny po lewej stronie. Na ogromnym, namiotowym suficie nad areną wyświetlany jest spektakularny, czarno-biały mapping wizualny, przedstawiający obrazy miejskich ulic i architektury. Po prawej widać oświetloną scenę z wykonawcami.

    Aktualności

    Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]

    Przez trzy dni (9–11 października) festiwal „Wolskie Ostańce” zapraszał do zatrzymania się i spojrzenia na Warszawę z nowej perspektywy — poprzez osobiste historie, miejsca naznaczone pamięcią oraz to, co wciąż trwa pomiędzy znikaniem a trwaniem.

  • Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie

    Aktualności

    Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie

    Jakie były źródła błędnych ocen w polityce Niemiec wobec Rosji? Których ostrzeżeń nie chciano usłyszeć i dlaczego? Jakie wnioski z tej historii wynikają dziś dla Niemiec, Polski i Ukrainy oraz dla bezpieczeństwa Europy? Dlaczego tak długo ignorowano sygnały ostrzegawcze i głosy płynące m.in. z Polski i Ukrainy? Jaką rolę odegrały w tym interesy gospodarcze, kalkulacje polityczne?

  • Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
    Panel dyskusyjny podczas wydarzenia dotyczącego sztucznej inteligencji w archiwach. Grupa prelegentów siedzi w fotelach na scenie i słucha wystąpienia.

    Aktualności

    Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja

    30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.

  • Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej

    Aktualności

    Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej

    8 października w ogrodzie Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej odbyło się wyjątkowe wydarzenie – jubileusz 10-lecia działalności instytucji.

  • Festiwal „Wolskie Ostańce”
    Grafika promocyjna festiwalu „Wolskie Ostańce” w ciemnoczerwonej tonacji z datą 9–11.10.2026 i podtytułem „między znikaniem a trwaniem”.

    Aktualności

    Festiwal „Wolskie Ostańce”

    Co zostaje z miasta, które nieustannie się zmienia? Co trwa mimo wyburzeń, nowych inwestycji i zacierania śladów pamięci? I kim są współcześni „ostańcy”? Festiwal „Wolskie Ostańce” to wielowymiarowe wydarzenie poświęcone relacji między miastem, pamięcią i ludźmi.

  • Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
    Widok z góry na pełną widownię sali kinowej podczas uroczystości otwarcia 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni. Na podświetlonej na czerwono scenie przemawiają prowadzący, a w tle widać wielki ekran z grafiką festiwalu.

    Aktualności

    Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW

    Dokument „Jedna wskazówka” o Obławie Augustowskiej, autorstwa Martyny Wojtkowskiej z Instytutu Pileckiego, otrzymał pierwsze wyróżnienie podczas 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni.

  • „Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
    Panel dyskusyjny z udziałem czterech osób siedzących w fotelach na scenie przed publicznością. Po lewej stronie stoi roll-up Instytutu Pileckiego, a po prawej banner Muzeum Dom Rodziny Pileckich.

    Aktualności

    „Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej

    6 października pracownicy Instytutu Pileckiego brali udział w „Spotkaniu z Patronem” organizowanym przez Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej.

  • „Świadek” – Seweryna Szmaglewska w drugim odcinku „Sali 600” | Przedpremierowy odsłuch na dachu Instytutu Pileckiego

    Aktualności

    „Świadek” – Seweryna Szmaglewska w drugim odcinku „Sali 600” | Przedpremierowy odsłuch na dachu Instytutu Pileckiego

    1 października na dachu Instytutu Pileckiego odbył się przedpremierowy odsłuch drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”, poświęconego Sewerynie Szmaglewskiej – pisarce, byłej więźniarce Auschwitz-Birkenau i świadkowi przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. Spotkanie zorganizowano w związku z 80. rocznicą zakończenia głównego procesu norymberskiego.

  • Dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym? | Relacja z ósmego spotkania cyklu „Berlin w Warszawie”

    Aktualności

    Dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym? | Relacja z ósmego spotkania cyklu „Berlin w Warszawie”

    24 września w Instytucie Pileckiego odbyło się ósme spotkanie z udziałem polskich i niemieckich ekspertów, zorganizowane w ramach cyklu „Berlin w Warszawie”. Tematem rozmowy była pamięć o Powstaniu Warszawskim w niemieckiej kulturze pamięci.

  • Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
    Trzej mężczyźni w garniturach stoją obok siebie i prezentują niebieskie teczki z logo Instytutu Pileckiego.

    Aktualności

    Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego

    Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego oraz Muzeum Powstania Warszawskiego podpisały strategiczne, trójstronne porozumienie o współpracy z francuskim wojskowym archiwum audiowizualnym ECPAD (Établissement de Communication et de Production Audiovisuelle de la Défense/ Centrum Komunikacji i Produkcji Audiowizualnej Departamentu Obrony) z siedzibą w Ivry-sur-Seine we Francji. Porozumienie udostępnia polskim instytucjom unikalne, dotąd nieznane w Polsce fotografie z czasów II wojny światowej, otwiera dostęp do ogromnych zasobów francuskiego archiwum i rozpoczyna współpracę o dużym znaczeniu dla badań nad polską historią.

  • Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej
    Portret mężczyzny w okularach, ciemnozielonej marynarce i białej koszuli, stojącego przed przeszklonym budynkiem.

    Aktualności

    Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej

    Nowy dyrektor będzie sprawował nadzór nad Działem Wystaw, Działem Historii Mówionej i Produkcji Filmowych, Działem Serwisów Streamingowych i Podcastów, Działem Edukacji, Działem Upamiętnień oraz Galerią Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów.