„Historia dezinformacji – dezinformacja w historii" | Relacja z sympozjum - Instytut Pileckiego

Instytut

14.04.2026 (WT)

„Historia dezinformacji – dezinformacja w historii" | Relacja z sympozjum

13 kwietnia, w Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, w auli Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyło się sympozjum „Historia dezinformacji – dezinformacja w historii. Wokół kłamstwa katyńskiego".

Wydarzenie zorganizowały wspólnie: Instytut Pileckiego, Muzeum Historii Polski, Ośrodek Studiów Wschodnich, Centrum Mieroszewskiego oraz Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Punktem wyjścia sympozjum był fakt, że mechanizmy dezinformacji obserwowane dziś w przestrzeni informacyjnej nie są zjawiskiem nowym. Klasycznym – i wciąż aktualnym – przykładem zakrojonej na szeroką skalę operacji dezinformacyjnej pozostaje kłamstwo katyńskie.

– Kłamstwo katyńskie w swojej istocie było jedną z najdłużej trwających akcji dezinformacyjnych w całym XX wieku. Zaangażowane w nią były służby specjalne, dyplomacja, środowiska naukowe. O tym, że zbrodnię dokonano w 1941 r., że nie dokonali jej Sowieci, miały świadczyć zeznania świadków, dokumenty, badania… Wszystko to potwierdzało tezę, która była fałszywa, była dezinformacją – mówił prof. Instytutu Pileckiego Andrzej Zawistowski, otwierając obrady.

Prof. Andrzej Zawistowski. Fot. Instytut Pileckiego
Profesor wskazał również na konieczność precyzyjnego definiowania pojęcia „kłamstwo katyńskie". – Chcę postawić tezę, że musimy mocniej akcentować to, czym w rzeczywistości było kłamstwo katyńskie. Dzisiaj jeszcze rozumiemy znaczenie tego określenia, ale czy za kilka lat ktoś dosłownie nie potraktuje tej nazwy, odnosząc ją wprost do tego, co stało się w Katyniu w 1940 roku? Mam nadzieję, że nie, ale musimy zabezpieczyć się przed taką możliwością – powiedział. Zawistowski podkreślił też wagę współpracy instytucjonalnej wobec tak ważnego tematu.

Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, podziękował instytucjom współorganizującym sympozjum za współpracę.

– Pojęcie dezinformacji ma ponad 100 lat. W 1923 roku Józef Unszlicht z GPU, Państwowego Zarządu Politycznego, zaproponował utworzenie komórki dezinformacyjnej przeznaczonej do operacji wywiadowczych. Od tamtego czasu to jest narzędzie powszechnie używane do walki – dodał dyrektor Instytutu Pileckiego. 

p. o. dyrektora Instytutu Pileckiego Karol Madaj, fot. Instytut Pileckiego
W toku obrad prelegenci omawiali dezinformację zarówno jako historyczne narzędzie propagandy, jak i współczesną broń w wojnach informacyjnych. Paweł Sawicki (PMA-B) przedstawił mechanizmy manipulowania historią, Bartosz Bartyzel (PMA-B) omówił dezinformację jako narzędzie wojenne, a dr Maria Domańska (OSW) przeanalizowała cele i metody dezinformacji w rosyjskiej polityce historycznej. Dr Maciej Wyrwa (Centrum Mieroszewskiego) pokazał Zbrodnię Katyńską jako modelowy przykład sowieckiej operacji dezinformacyjnej – trwającej niemal pół wieku, angażującej służby specjalne, dyplomację, naukę, kulturę i edukację. Sympozjum zamknął wykład dr. hab. Marcina Napiórkowskiego (MHP) poświęcony narracji jako środowisku dezinformacji i zarazem narzędziu obrony przed nią.

Celem przedsięwzięcia była wymiana doświadczeń i badań między instytucjami kluczowymi dla Polski w obszarze analizy dezinformacji – tak, aby były jak najlepiej przygotowane na wyzwania współczesnych wojen informacyjnych, których coraz częstszym orężem jest manipulowanie historią.

Zapis wideo obrad: https://www.youtube.com/live/zS-3COX--OM?si=Q8GjJq0aMyIR1UgN

Zobacz także

  • Międzynarodowa Nagroda Pileckiego za książkę historyczną. Zgłoszenia tylko do końca czerwca!

    Aktualności

    Międzynarodowa Nagroda Pileckiego za książkę historyczną. Zgłoszenia tylko do końca czerwca!

    Do końca czerwca Instytut Pileckiego przyjmuje zgłoszenia do Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego. Konkurs, już po raz szósty, organizowany jest przy udziale Rodziny Patrona i w partnerstwie z Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau.

  • Debata w Instytucie Polskim w Düsseldorfie z okazji 80. rocznicy Procesu Norymberskiego
    Sala w Instytucie Polskim w Düsseldorfie. Na zdjęciu trzech panelistów i publiczność.

    Aktualności

    Debata w Instytucie Polskim w Düsseldorfie z okazji 80. rocznicy Procesu Norymberskiego

    28 kwietnia 2026 r. w Instytucie Polskim w Dusseldorfie odbyła się dyskusja z okazji 80. rocznicy Procesu Norymberskiego (1945-1946) pt. „Procesy Norymberskie z perspektywy polskiej i niemieckiej“ (Die Nürnberger Prozesse in polnischer und deutscher Perspektive).

  • Berlin dziękuje polskim zdobywcom, którzy w 1945 roku wyzwolili miasto | Uroczystości upamiętniające z udziałem polskich weteranów w Berlinie
    Polscy weterani wojenni.

    Aktualności

    Berlin dziękuje polskim zdobywcom, którzy w 1945 roku wyzwolili miasto | Uroczystości upamiętniające z udziałem polskich weteranów w Berlinie

    W sobotę, 2 maja, w Berlinie odbyły się uroczystości upamiętniające rocznicę kapitulacji miasta w 1945 roku z udziałem polskich weteranów. Przypomniano, że na Kolumnie Zwycięstwa – obok czerwonej flagi – powiewała wówczas także biało-czerwona, symbolizująca udział polskich żołnierzy w zdobyciu Berlina.

  • On better protection against crimes against humanity: Summary of the international conference “The Roots of Crimes Against Humanity”

    Aktualności

    On better protection against crimes against humanity: Summary of the international conference “The Roots of Crimes Against Humanity”

    The international conference “The Roots of Crimes Against Humanity: Bridging the Normative Gap” successfully concluded at the Pilecki Institute in Warsaw. Organized on the 20th and 21st of April 2026, in cooperation with the Polish Ministry of Foreign Affairs, the event aimed to provide historical and academic foundations for the first-ever United Nations Convention on the Prevention and Punishment of Crimes Against Humanity.

  • Książka dr Joanny Nikel w finale konkursu HOMO – VERBUM – LOCUS
    Zdjęcie statuetki nagrody.

    Aktualności

    Książka dr Joanny Nikel w finale konkursu HOMO – VERBUM – LOCUS

    Publikacja dr Joanny Nikel z Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego znalazła się wśród pięciu finalistów konkursu na najlepszą książkę o Siedlcach i regionie HOMO – VERBUM – LOCUS.

  • 76. rocznica śmierci Kazimierza Pużaka
    Wicedyrektor Łukasz Mieszkowski składa wieniec na grobie Kazimierza Pużaka.

    Aktualności

    76. rocznica śmierci Kazimierza Pużaka

    30 kwietnia przypada 76. rocznica tragicznej śmierci Kazimierza Pużaka – jednego z najważniejszych liderów Polskiej Partii Socjalistycznej, Marszałka Polski Podziemnej i symbolu niezłomnej walki o wolną i sprawiedliwą Polskę.

  • April 30 Deadline: Poland Proposes "Child-Sensitive Approach" for New UN Convention
    Na zdjęciu w fotelach siedzą prof. Stefanie Bock, Prof. Karolina Wierczyńska, dr Krystian Wiciarz.

    Aktualności

    April 30 Deadline: Poland Proposes "Child-Sensitive Approach" for New UN Convention

    Beginning with today’s (April 30) deadline for all nations to submit their official comments to the United Nations on the draft of the proposed Convention on the Prevention and Punishment of Crimes Against Humanity, Poland has made an aggressive bid to become one of the leaders representing the globe’s most vulnerable victims.

  • Instytut Pileckiego na konferencji Komendy Głównej Policji
    Pełniący obowiązki zastępcy dyrektora ds. naukowych w Instytucie Pileckiego dr Krystian Wiciarz oraz Naczelnik Wydziału Edukacji Historycznej GKGP, podinsp. Marcin Lasota na ogólnopolskiej konferencji naukowej pt. „Wojenne i powojenne losy funkcjonariuszy Policji Państwowej i Policji Województwa Śląskiego”.

    Aktualności

    Instytut Pileckiego na konferencji Komendy Głównej Policji

    28 kwietnia 2026 r. p.o. zastępcy dyrektora ds. naukowych w Instytucie Pileckiego dr Krystian Wiciarz, na zaproszenie Komendanta Głównego Policji gen. insp. Marka Boronia, wziął udział w ogólnopolskiej konferencji naukowej pt. „Wojenne i powojenne losy funkcjonariuszy Policji Państwowej i Policji Województwa Śląskiego”.

  • Podsumowanie 5. edycji Pilecki Institute International Teachers and Educators Program (ITEP)
    plakat konferencji

    Aktualności

    Podsumowanie 5. edycji Pilecki Institute International Teachers and Educators Program (ITEP)

    Tegoroczna konferencja online poświęcona była dekadzie powojennej 1945–1955 – czasowi odbudowy zniszczonych krajów, początków zimnej wojny i narodzin nowego ładu międzynarodowego.

  • Instytut Pileckiego partnerem Turnieju Szkół im. rtm. Witolda Pileckiego
    Statuetka turnieju z dyplomami.

    Aktualności

    Instytut Pileckiego partnerem Turnieju Szkół im. rtm. Witolda Pileckiego

    14–16 maja w Ostrowi Mazowieckiej odbędzie się finał VI edycji Turnieju Szkół im. rtm. Witolda Pileckiego, organizowanego przez Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej.

  • Polacy w niemieckiej debacie o Holokauście. Trzecia debata z cyklu „Berlin w Warszawie” [wideo]

    Aktualności

    Polacy w niemieckiej debacie o Holokauście. Trzecia debata z cyklu „Berlin w Warszawie” [wideo]

    Polacy w niemieckiej debacie o Holokauście: między odpowiedzialnością jednostkową a niebezpieczeństwem uogólnień – pod takim tytułem odbyła się trzecia debata w cyklu „Berlin w Warszawie”. Zaproszeni goście dyskutowali o współczesnym dyskursie dotyczącym Zagłady w Niemczech i Polsce.

  • 83. rocznica ucieczki rotmistrza Pileckiego z KL Auschwitz
    Uciekinierzy z KL Auschwitz. Od lewej: Jan Redzej, Witold Pilecki i Edward Ciesielski. Nowy Wiśnicz, lato 1943 r. Archiwum rodzinne Marii Serafińskiej-Domańskiej.

    Aktualności

    83. rocznica ucieczki rotmistrza Pileckiego z KL Auschwitz

    W nocy z 26 na 27 kwietnia 1943 roku Rotmistrz Witold Pilecki uciekł z KL Auschwitz. Do obozu trafił po tym jak 19 września 1940 roku dał się dobrowolnie ująć w łapance na warszawskim Żoliborzu.