„Historia dezinformacji – dezinformacja w historii" | Relacja z sympozjum - Instytut Pileckiego

Instytut / Aktualności

14.04.2026 (WT)

„Historia dezinformacji – dezinformacja w historii" | Relacja z sympozjum

13 kwietnia, w Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, w auli Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyło się sympozjum „Historia dezinformacji – dezinformacja w historii. Wokół kłamstwa katyńskiego".

Wydarzenie zorganizowały wspólnie: Instytut Pileckiego, Muzeum Historii Polski, Ośrodek Studiów Wschodnich, Centrum Mieroszewskiego oraz Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Punktem wyjścia sympozjum był fakt, że mechanizmy dezinformacji obserwowane dziś w przestrzeni informacyjnej nie są zjawiskiem nowym. Klasycznym – i wciąż aktualnym – przykładem zakrojonej na szeroką skalę operacji dezinformacyjnej pozostaje kłamstwo katyńskie.

– Kłamstwo katyńskie w swojej istocie było jedną z najdłużej trwających akcji dezinformacyjnych w całym XX wieku. Zaangażowane w nią były służby specjalne, dyplomacja, środowiska naukowe. O tym, że zbrodnię dokonano w 1941 r., że nie dokonali jej Sowieci, miały świadczyć zeznania świadków, dokumenty, badania… Wszystko to potwierdzało tezę, która była fałszywa, była dezinformacją – mówił prof. Instytutu Pileckiego Andrzej Zawistowski, otwierając obrady.

Prof. Andrzej Zawistowski. Fot. Instytut Pileckiego
Profesor wskazał również na konieczność precyzyjnego definiowania pojęcia „kłamstwo katyńskie". – Chcę postawić tezę, że musimy mocniej akcentować to, czym w rzeczywistości było kłamstwo katyńskie. Dzisiaj jeszcze rozumiemy znaczenie tego określenia, ale czy za kilka lat ktoś dosłownie nie potraktuje tej nazwy, odnosząc ją wprost do tego, co stało się w Katyniu w 1940 roku? Mam nadzieję, że nie, ale musimy zabezpieczyć się przed taką możliwością – powiedział. Zawistowski podkreślił też wagę współpracy instytucjonalnej wobec tak ważnego tematu.

Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, podziękował instytucjom współorganizującym sympozjum za współpracę.

– Pojęcie dezinformacji ma ponad 100 lat. W 1923 roku Józef Unszlicht z GPU, Państwowego Zarządu Politycznego, zaproponował utworzenie komórki dezinformacyjnej przeznaczonej do operacji wywiadowczych. Od tamtego czasu to jest narzędzie powszechnie używane do walki – dodał dyrektor Instytutu Pileckiego. 

p. o. dyrektora Instytutu Pileckiego Karol Madaj, fot. Instytut Pileckiego
W toku obrad prelegenci omawiali dezinformację zarówno jako historyczne narzędzie propagandy, jak i współczesną broń w wojnach informacyjnych. Paweł Sawicki (PMA-B) przedstawił mechanizmy manipulowania historią, Bartosz Bartyzel (PMA-B) omówił dezinformację jako narzędzie wojenne, a dr Maria Domańska (OSW) przeanalizowała cele i metody dezinformacji w rosyjskiej polityce historycznej. Dr Maciej Wyrwa (Centrum Mieroszewskiego) pokazał Zbrodnię Katyńską jako modelowy przykład sowieckiej operacji dezinformacyjnej – trwającej niemal pół wieku, angażującej służby specjalne, dyplomację, naukę, kulturę i edukację. Sympozjum zamknął wykład dr. hab. Marcina Napiórkowskiego (MHP) poświęcony narracji jako środowisku dezinformacji i zarazem narzędziu obrony przed nią.

Celem przedsięwzięcia była wymiana doświadczeń i badań między instytucjami kluczowymi dla Polski w obszarze analizy dezinformacji – tak, aby były jak najlepiej przygotowane na wyzwania współczesnych wojen informacyjnych, których coraz częstszym orężem jest manipulowanie historią.

Zapis wideo obrad: https://www.youtube.com/live/zS-3COX--OM?si=Q8GjJq0aMyIR1UgN

Zobacz także

  • Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

    Aktualności

    Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

    4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.

  • Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
    Grupa ludzi siedzących w kręgu na krzesłach składanych podczas warsztatów w nowoczesnej sali ekspozycyjnej z gablotami i tablicami informacyjnymi.

    Aktualności

    Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”

    W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.

  • Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    Aktualności

    Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.

  • Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Aktualności

    Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski. 

  • Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
    Zdjęcie Damiana Markowskiego.

    Aktualności

    Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski

    W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.

  • The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Aktualności

    The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.

  • Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA

    Aktualności

    Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA

    W związku z powracającą w przestrzeni publicznej dyskusją na temat batalionu „Nachtigall”, dr hab. Tomasz Chinciński, profesor Instytutu Pileckiego, przypomina kluczowe fakty ustalone przez historyków.

  • „Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie

    Aktualności

    „Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie

    17 października 2026 roku publiczność zgromadzona w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego wysłuchała drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” o Sewerynnie Szmaglewskiej.

  • „Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
    Grafika podcastu ze zdjęciem Witolda Pileckiego.

    Aktualności

    „Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski

    Czy Witold Pilecki podjął się najniebezpieczniejszej misji II wojny światowej? Jak trafił do Auschwitz? Czy rzeczywiście budował tam konspirację? Zapraszamy do obejrzenia podcastu Muzeum Historii Polski z udziałem dyrektora Instytutu Pileckiego Karola Madaja.

  • Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
    Widok na pełen amfiteatr podczas koncertu na żywo. Publiczność wypełnia trybuny po lewej stronie. Na ogromnym, namiotowym suficie nad areną wyświetlany jest spektakularny, czarno-biały mapping wizualny, przedstawiający obrazy miejskich ulic i architektury. Po prawej widać oświetloną scenę z wykonawcami.

    Aktualności

    Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]

    Przez trzy dni (9–11 października) festiwal „Wolskie Ostańce” zapraszał do zatrzymania się i spojrzenia na Warszawę z nowej perspektywy — poprzez osobiste historie, miejsca naznaczone pamięcią oraz to, co wciąż trwa pomiędzy znikaniem a trwaniem.

  • Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie

    Aktualności

    Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie

    Jakie były źródła błędnych ocen w polityce Niemiec wobec Rosji? Których ostrzeżeń nie chciano usłyszeć i dlaczego? Jakie wnioski z tej historii wynikają dziś dla Niemiec, Polski i Ukrainy oraz dla bezpieczeństwa Europy? Dlaczego tak długo ignorowano sygnały ostrzegawcze i głosy płynące m.in. z Polski i Ukrainy? Jaką rolę odegrały w tym interesy gospodarcze, kalkulacje polityczne?

  • Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
    Panel dyskusyjny podczas wydarzenia dotyczącego sztucznej inteligencji w archiwach. Grupa prelegentów siedzi w fotelach na scenie i słucha wystąpienia.

    Aktualności

    Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja

    30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.