„Historia dezinformacji – dezinformacja w historii" | Relacja z sympozjum - Instytut Pileckiego

„Historia dezinformacji – dezinformacja w historii" | Relacja z sympozjum

13 kwietnia, w Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, w auli Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyło się sympozjum „Historia dezinformacji – dezinformacja w historii. Wokół kłamstwa katyńskiego".

Wydarzenie zorganizowały wspólnie: Instytut Pileckiego, Muzeum Historii Polski, Ośrodek Studiów Wschodnich, Centrum Mieroszewskiego oraz Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Punktem wyjścia sympozjum był fakt, że mechanizmy dezinformacji obserwowane dziś w przestrzeni informacyjnej nie są zjawiskiem nowym. Klasycznym – i wciąż aktualnym – przykładem zakrojonej na szeroką skalę operacji dezinformacyjnej pozostaje kłamstwo katyńskie.

– Kłamstwo katyńskie w swojej istocie było jedną z najdłużej trwających akcji dezinformacyjnych w całym XX wieku. Zaangażowane w nią były służby specjalne, dyplomacja, środowiska naukowe. O tym, że zbrodnię dokonano w 1941 r., że nie dokonali jej Sowieci, miały świadczyć zeznania świadków, dokumenty, badania… Wszystko to potwierdzało tezę, która była fałszywa, była dezinformacją – mówił prof. Instytutu Pileckiego Andrzej Zawistowski, otwierając obrady.

Prof. Andrzej Zawistowski. fot. Instytut Pileckiego
Profesor wskazał również na konieczność precyzyjnego definiowania pojęcia „kłamstwo katyńskie". – Chcę postawić tezę, że musimy mocniej akcentować to, czym w rzeczywistości było kłamstwo katyńskie. Dzisiaj jeszcze rozumiemy znaczenie tego określenia, ale czy za kilka lat ktoś dosłownie nie potraktuje tej nazwy, odnosząc ją wprost do tego, co stało się w Katyniu w 1940 roku? Mam nadzieję, że nie, ale musimy zabezpieczyć się przed taką możliwością – powiedział. Zawistowski podkreślił też wagę współpracy instytucjonalnej wobec tak ważnego tematu.

Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, podziękował instytucjom współorganizującym sympozjum za współpracę.

– Pojęcie dezinformacji ma ponad 100 lat. W 1923 roku Józef Unszlicht z GPU, Państwowego Zarządu Politycznego, zaproponował utworzenie komórki dezinformacyjnej przeznaczonej do operacji wywiadowczych. Od tamtego czasu to jest narzędzie powszechnie używane do walki – dodał dyrektor Instytutu Pileckiego. 

p. o. dyrektora Instytutu Pileckiego Karol Madaj, fot. Instytut Pileckiego
W toku obrad prelegenci omawiali dezinformację zarówno jako historyczne narzędzie propagandy, jak i współczesną broń w wojnach informacyjnych. Paweł Sawicki (PMA-B) przedstawił mechanizmy manipulowania historią, Bartosz Bartyzel (PMA-B) omówił dezinformację jako narzędzie wojenne, a dr Maria Domańska (OSW) przeanalizowała cele i metody dezinformacji w rosyjskiej polityce historycznej. Dr Maciej Wyrwa (Centrum Mieroszewskiego) pokazał Zbrodnię Katyńską jako modelowy przykład sowieckiej operacji dezinformacyjnej – trwającej niemal pół wieku, angażującej służby specjalne, dyplomację, naukę, kulturę i edukację. Sympozjum zamknął wykład dr. hab. Marcina Napiórkowskiego (MHP) poświęcony narracji jako środowisku dezinformacji i zarazem narzędziu obrony przed nią.

Celem przedsięwzięcia była wymiana doświadczeń i badań między instytucjami kluczowymi dla Polski w obszarze analizy dezinformacji – tak, aby były jak najlepiej przygotowane na wyzwania współczesnych wojen informacyjnych, których coraz częstszym orężem jest manipulowanie historią.

Zapis wideo obrad: https://www.youtube.com/live/zS-3COX--OM?si=Q8GjJq0aMyIR1UgN

Zobacz także

  • Naukowcy Instytutu Pileckiego na konferencji BASEES 2026 w Birmingham

    Aktualności

    Naukowcy Instytutu Pileckiego na konferencji BASEES 2026 w Birmingham

    W dniach 10–12 kwietnia w Birmingham odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa BASEES 2026 Annual Conference, organizowana przez The British Association for Slavonic and East European Studies.

  • Wizyta badawcza Luke’a Marlowa z Uniwersytetu Aston w Instytucie Pileckiego

    Aktualności

    Wizyta badawcza Luke’a Marlowa z Uniwersytetu Aston w Instytucie Pileckiego

    W okresie 13.04-8.05.2026 r. w Instytucie Pileckiego przebywa w ramach wizyty badawczej Luke Marlow, doktorant Aston University. Pobyt realizowany jest w ramach Midlands Graduate School Doctoral Training Partnership, finansowany przez Economic and Social Research Council.

  • Centralne obchody 86. rocznicy Zbrodni Katyńskiej w Muzeum Katyńskim

    Aktualności

    Centralne obchody 86. rocznicy Zbrodni Katyńskiej w Muzeum Katyńskim

    13 kwietnia obchodzony jest Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. W przeddzień tej daty, 12 kwietnia, w Muzeum Katyńskim odbyły się uroczystości upamiętniające 86. rocznicę Zbrodni Katyńskiej.

  • 13 kwietnia | Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej

    Aktualności

    13 kwietnia | Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej

    13 kwietnia 1943 r. niemieckie radio nadało komunikat o odkryciu masowych grobów polskich oficerów w Lesie Katyńskim.

  • „Obszar specjalny NKWD w bykowniańskim lesie jako przedmiot antysowieckiej propagandy w okresie wojny niemiecko-sowieckiej” | Mykola Brywko, Studia nad Totalitaryzmami i Wiekiem XX. Tom 7

    Aktualności

    „Obszar specjalny NKWD w bykowniańskim lesie jako przedmiot antysowieckiej propagandy w okresie wojny niemiecko-sowieckiej” | Mykola Brywko, Studia nad Totalitaryzmami i Wiekiem XX. Tom 7

    Z okazji 86. rocznicy Zbrodni Katyńskiej przypominamy tekst Mykoły Brywki z siódmego tomu rocznika Instytutu Pileckiego „Studia nad Totalitaryzmami i Wiekiem XX”, poświęcony antysowieckiej propagandzie nazistowskich Niemiec.

  • Do redakcji tygodnika „Zorza” | Listy rodzin katyńskich online w Archiwum Instytutu Pileckiego

    Aktualności

    Do redakcji tygodnika „Zorza” | Listy rodzin katyńskich online w Archiwum Instytutu Pileckiego

    Z okazji 86. rocznicy Zbrodni Katyńskiej polecamy Państwa uwadze zbiór listów napisanych przez rodziny ofiar mordu katyńskiego na przełomie lat 80. i 90., które stanowiły odpowiedź na apel opublikowany w Rodzinnym Tygodniku Katolików „Zorza”, wzywający do pomocy w sporządzeniu wykazu zamordowanych. 112 z tych listów jest dostępnych online, w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego Zapisy Terroru.

  • Nowa Kapituła Nagrody Pileckiego powołana

    Aktualności

    Nowa Kapituła Nagrody Pileckiego powołana

    Na podstawie Regulaminu Konkursu oraz Regulaminu Prac Kapituły p.o. Dyrektora Instytutu Pileckiego Karol Madaj 1 kwietnia 2026 roku powołał Kapitułę Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego szóstej edycji Konkursu. Skład ośmioosobowej Kapituły obejmuje troje członków stałych, będących przedstawicielami Rodziny Pileckich, Instytutu Pileckiego oraz Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, a także członków powoływanych każdorazowo pisemną decyzją Dyrektora Instytutu.

  • „Przed eksterminacją…” Kolejne spotkanie w cyklu BLASK I BÓL

    Aktualności

    „Przed eksterminacją…” Kolejne spotkanie w cyklu BLASK I BÓL

    Jak wyglądała codzienność polskich wojskowych, którzy dostali się do sowieckiej niewoli w wyniku przegranej wojny obronnej 1939 roku? Jakich metod użyli sowieci, aby spróbować przeciągnąć na swoją stronę polskich oficerów? Dlaczego czterystu z nich uniknęło kaźni z rąk NKWD? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań padły podczas wydarzenia zorganizowanego w naszym nowym cyklu.

  • Kwiecień w Instytucie Pileckiego. Harmonogram wydarzeń

    Aktualności

    Kwiecień w Instytucie Pileckiego. Harmonogram wydarzeń

    Zachęcamy do zapoznania się z harmonogramem naszych działań na najbliższe tygodnie. Oto, co Instytut Pileckiego przygotował w kwietniu:

  • Rocznica zbrodni dokonanej na rodzinie Domańskich. Zginęli za pomoc Żydom

    Aktualności

    Rocznica zbrodni dokonanej na rodzinie Domańskich. Zginęli za pomoc Żydom

    Mijają 83 lata od zbrodni dokonanej na trzech mieszkańcach Rzążewa na Mazowszu. Zamordowali ich niemieccy żandarmi za pomoc udzieloną Żydom.

  • Instytut Pileckiego – zadania ustawowe i ich realizacja | Komunikat

    Aktualności

    Instytut Pileckiego – zadania ustawowe i ich realizacja | Komunikat

    Instytut Pileckiego postanowił ogólnie zapoznać opinię publiczną z podstawami swojego działania w związku z pojawiającymi się w przestrzeni publicznej dyskusjami dotyczącymi finansowania i celów działalności Instytutu Pileckiego. Większość zgłaszanych wątpliwości wynika z nieporozumień dotyczących specyfiki Instytutu Pileckiego, który łączy zadania z różnych obszarów administracji państwowej.

  • Spotkanie autorskie wokół książki „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945”

    Aktualności

    Spotkanie autorskie wokół książki „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945”

    – Historia pozbawiona wątku ekonomii, wątku gospodarczego zawsze będzie opowieścią ułomną i niepełną – mówił podczas spotkania prof. Damian Markowski.