„Historia dezinformacji – dezinformacja w historii" | Relacja z sympozjum - Instytut Pileckiego

Instytut / Aktualności

14.04.2026 (WT)

„Historia dezinformacji – dezinformacja w historii" | Relacja z sympozjum

13 kwietnia, w Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, w auli Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyło się sympozjum „Historia dezinformacji – dezinformacja w historii. Wokół kłamstwa katyńskiego".

Wydarzenie zorganizowały wspólnie: Instytut Pileckiego, Muzeum Historii Polski, Ośrodek Studiów Wschodnich, Centrum Mieroszewskiego oraz Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Punktem wyjścia sympozjum był fakt, że mechanizmy dezinformacji obserwowane dziś w przestrzeni informacyjnej nie są zjawiskiem nowym. Klasycznym – i wciąż aktualnym – przykładem zakrojonej na szeroką skalę operacji dezinformacyjnej pozostaje kłamstwo katyńskie.

– Kłamstwo katyńskie w swojej istocie było jedną z najdłużej trwających akcji dezinformacyjnych w całym XX wieku. Zaangażowane w nią były służby specjalne, dyplomacja, środowiska naukowe. O tym, że zbrodnię dokonano w 1941 r., że nie dokonali jej Sowieci, miały świadczyć zeznania świadków, dokumenty, badania… Wszystko to potwierdzało tezę, która była fałszywa, była dezinformacją – mówił prof. Instytutu Pileckiego Andrzej Zawistowski, otwierając obrady.

Prof. Andrzej Zawistowski. Fot. Instytut Pileckiego
Profesor wskazał również na konieczność precyzyjnego definiowania pojęcia „kłamstwo katyńskie". – Chcę postawić tezę, że musimy mocniej akcentować to, czym w rzeczywistości było kłamstwo katyńskie. Dzisiaj jeszcze rozumiemy znaczenie tego określenia, ale czy za kilka lat ktoś dosłownie nie potraktuje tej nazwy, odnosząc ją wprost do tego, co stało się w Katyniu w 1940 roku? Mam nadzieję, że nie, ale musimy zabezpieczyć się przed taką możliwością – powiedział. Zawistowski podkreślił też wagę współpracy instytucjonalnej wobec tak ważnego tematu.

Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, podziękował instytucjom współorganizującym sympozjum za współpracę.

– Pojęcie dezinformacji ma ponad 100 lat. W 1923 roku Józef Unszlicht z GPU, Państwowego Zarządu Politycznego, zaproponował utworzenie komórki dezinformacyjnej przeznaczonej do operacji wywiadowczych. Od tamtego czasu to jest narzędzie powszechnie używane do walki – dodał dyrektor Instytutu Pileckiego. 

p. o. dyrektora Instytutu Pileckiego Karol Madaj, fot. Instytut Pileckiego
W toku obrad prelegenci omawiali dezinformację zarówno jako historyczne narzędzie propagandy, jak i współczesną broń w wojnach informacyjnych. Paweł Sawicki (PMA-B) przedstawił mechanizmy manipulowania historią, Bartosz Bartyzel (PMA-B) omówił dezinformację jako narzędzie wojenne, a dr Maria Domańska (OSW) przeanalizowała cele i metody dezinformacji w rosyjskiej polityce historycznej. Dr Maciej Wyrwa (Centrum Mieroszewskiego) pokazał Zbrodnię Katyńską jako modelowy przykład sowieckiej operacji dezinformacyjnej – trwającej niemal pół wieku, angażującej służby specjalne, dyplomację, naukę, kulturę i edukację. Sympozjum zamknął wykład dr. hab. Marcina Napiórkowskiego (MHP) poświęcony narracji jako środowisku dezinformacji i zarazem narzędziu obrony przed nią.

Celem przedsięwzięcia była wymiana doświadczeń i badań między instytucjami kluczowymi dla Polski w obszarze analizy dezinformacji – tak, aby były jak najlepiej przygotowane na wyzwania współczesnych wojen informacyjnych, których coraz częstszym orężem jest manipulowanie historią.

Zapis wideo obrad: https://www.youtube.com/live/zS-3COX--OM?si=Q8GjJq0aMyIR1UgN

Zobacz także