A wojna wciąż trwa... | Zapis rozmowy o Ukrainie w czwartą rocznicę inwazji - Instytut Pileckiego

W czwartą rocznicę inwazji Rosji na Ukrainę, w Instytucie Pileckiego, odbyła się debata poświęcona bilansowi czterech lat wojny.

Dyskusja z udziałem Marka Budzisza, Zbigniewa Parafianowicza oraz Nedima Useinowa koncentrowała się na współczesnych strategiach prowadzenia działań zbrojnych oraz scenariuszach możliwej eskalacji zagrożeń za naszą wschodnią granicą. Eksperci wskazali także wnioski, jakie Polska może wyciągnąć z ukraińskich doświadczeń ostatnich lat.

Marek Budzisz: Jeśli w ogóle mówimy o zagrożeniu ze strony rosyjskiej to przede wszystkim mówimy o zagrożeniu, któremu będzie podlegała ludność cywilna.

Analityk w Strategy&Future zwrócił uwagę na kierunek ewolucji konfliktu zbrojnego i rolę zdolności ludności cywilnej do stawiania zorganizowanego oporu. – Siły wojskowe są nadal istotne, ale ich znaczenie relatywnie maleje – przekonywał. – Federacja Rosyjska, będzie starała się uderzać w ludność cywilną. To wynika zarówno doświadczeń Ukrainy, jak i z ewolucji sztuki wojennej – argumentował.

– Jeśli mówimy o przyszłości i ewentualnych przygotowaniach, moim zdaniem powinniśmy koncentrować się na przygotowaniu całej populacji Rzeczpospolitej do funkcjonowania w sytuacji konfliktu, a w mniejszym stopniu na zdolnościach wojskowych – podkreślił.

Rosja nie zatrzyma się na Ukrainie

Wybuch wojny 24 lutego 2022 roku był ostatecznym potwierdzeniem niezmienności natury państwa rosyjskiego, opartej na dążeniu do ekspansji i podporządkowaniu logiki jego funkcjonowania wojnie. – powiedział Zbigniew Parafianowicz.

– Dla nas wniosek podstawowy jest taki, że należy porzucić złudzenia i przestać żyć w wyparciu, jeśli chodzi o sąsiedztwo z Rosją. Jestem przekonany, że Rosja na Ukrainie nie skończy – przestrzegł.

Parafianowicz: Trzeba być gotowym na długotrwałą próbę zamęczenia Ukrainy.

Wojna, która nie skończy się szybko

Autor książki „Polska na wojnie” argumentował, że nie należy spodziewać się zmiany w nastawieniu Rosji wobec Ukrainy. Jak wskazywał, obserwacja rosyjskich działań na Północnym Kaukazie pokazuje, że można oczekiwać konsekwentnej i długofalowej polityki także wobec Ukrainy. Niezależnie od tego, „czy Putin będzie żył, czy zostanie odsunięty od władzy i zastąpi go ktoś nowy”, rosyjskie elity – podobnie jak w przypadku Północnego Kaukazu – są nastawione na długotrwały konflikt i mogą działać konsekwentnie, bez względu na koszty.

Podkreślił, że potrzebna jest gotowość do ponoszenia kosztów i świadomość, że „czeka nas jeszcze wiele kruchych lat i wiele wydatków, żeby spróbować utrzymać Ukrainę jako państwo”.

Podmiotowość wspólnot lokalnych fundamentem odporności

Nedim Useinow, pytany o najefektywniejszy model odporności społeczności lokalnych (civil resilience), sprawdzony w warunkach wojennych w Ukrainie, podkreślił znaczenie reformy samorządowej, wzorowanej na polskich rozwiązaniach.

Useinow: To co się udało Ukrainie wzorem Polski osiągnąć to wzmocnienie podmiotowości lokalnych wspólnot.

Przekazanie części kompetencji i finansów ukraińskim samorządom, zdaniem eksperta The German Marshall Fund of the United States, okazało się kluczowe w pierwszych dniach wojny. Nieocenionym wsparciem był liczący ponad 8 mln osób ruch wolontariacki, który po 2014 r. często zastępował niewydolne państwo.

– Obserwowałem jak szybko zapadały decyzje na poziomie lokalnym, nie czekano i nie oglądano się na centrum – przyznał. Zdaniem Useinowa to dla Polski nie tyle lekcja, co potwierdzenie, że wzmocnienie demokracji lokalnej było potrzebną reformą i stanowi dziś jeden z filarów odporności państwa.

Marek Budzisz – historyk, publicysta, ekspert ds. Rosji i obszaru postsowieckiego, analityk w Strategy&Future. Autor m. in. książek Pauza strategiczna. Polska wobec ryzyka wojny z Rosją (2023), Obywatelska armia Rzeczypospolitej. Ani branka ani służba. (2024). 

Zbigniew Parafianowicz – politolog, dziennikarz, reportażysta, autor m. in. książek Śniadanie pachnie trupem. Ukraina na wojnie (2022, Nagroda specjalna w III edycji Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego), Polska na wojnie (2023).

Nedim Useinow – ekspert ds. współpracy międzynarodowej, polityk miejskich oraz rozwoju instytucjonalnego, związany z The German Marshall Fund of the United States. Członek rady koordynacyjnej Światowego Kongresu Tatarów Krymskich w Polsce.

Zapraszamy do wysłuchania całej rozmowy (24 lutego 2026 r. w Warszawie).