A wojna wciąż trwa... | Zapis rozmowy o Ukrainie w czwartą rocznicę inwazji - Instytut Pileckiego
25.02.2026 (ŚR)
A wojna wciąż trwa... | Zapis rozmowy o Ukrainie w czwartą rocznicę inwazji
W czwartą rocznicę inwazji Rosji na Ukrainę, w Instytucie Pileckiego, odbyła się debata poświęcona bilansowi czterech lat wojny.
Dyskusja z udziałem Marka Budzisza, Zbigniewa Parafianowicza oraz Nedima Useinowa koncentrowała się na współczesnych strategiach prowadzenia działań zbrojnych oraz scenariuszach możliwej eskalacji zagrożeń za naszą wschodnią granicą. Eksperci wskazali także wnioski, jakie Polska może wyciągnąć z ukraińskich doświadczeń ostatnich lat.
Marek Budzisz: Jeśli w ogóle mówimy o zagrożeniu ze strony rosyjskiej to przede wszystkim mówimy o zagrożeniu, któremu będzie podlegała ludność cywilna.
Analityk w Strategy&Future zwrócił uwagę na kierunek ewolucji konfliktu zbrojnego i rolę zdolności ludności cywilnej do stawiania zorganizowanego oporu. – Siły wojskowe są nadal istotne, ale ich znaczenie relatywnie maleje – przekonywał. – Federacja Rosyjska, będzie starała się uderzać w ludność cywilną. To wynika zarówno doświadczeń Ukrainy, jak i z ewolucji sztuki wojennej – argumentował.
– Jeśli mówimy o przyszłości i ewentualnych przygotowaniach, moim zdaniem powinniśmy koncentrować się na przygotowaniu całej populacji Rzeczpospolitej do funkcjonowania w sytuacji konfliktu, a w mniejszym stopniu na zdolnościach wojskowych – podkreślił.
Rosja nie zatrzyma się na Ukrainie
Wybuch wojny 24 lutego 2022 roku był ostatecznym potwierdzeniem niezmienności natury państwa rosyjskiego, opartej na dążeniu do ekspansji i podporządkowaniu logiki jego funkcjonowania wojnie. – powiedział Zbigniew Parafianowicz.
– Dla nas wniosek podstawowy jest taki, że należy porzucić złudzenia i przestać żyć w wyparciu, jeśli chodzi o sąsiedztwo z Rosją. Jestem przekonany, że Rosja na Ukrainie nie skończy – przestrzegł.
Parafianowicz: Trzeba być gotowym na długotrwałą próbę zamęczenia Ukrainy.
Wojna, która nie skończy się szybko
Autor książki „Polska na wojnie” argumentował, że nie należy spodziewać się zmiany w nastawieniu Rosji wobec Ukrainy. Jak wskazywał, obserwacja rosyjskich działań na Północnym Kaukazie pokazuje, że można oczekiwać konsekwentnej i długofalowej polityki także wobec Ukrainy. Niezależnie od tego, „czy Putin będzie żył, czy zostanie odsunięty od władzy i zastąpi go ktoś nowy”, rosyjskie elity – podobnie jak w przypadku Północnego Kaukazu – są nastawione na długotrwały konflikt i mogą działać konsekwentnie, bez względu na koszty.
Podkreślił, że potrzebna jest gotowość do ponoszenia kosztów i świadomość, że „czeka nas jeszcze wiele kruchych lat i wiele wydatków, żeby spróbować utrzymać Ukrainę jako państwo”.
Podmiotowość wspólnot lokalnych fundamentem odporności
Nedim Useinow, pytany o najefektywniejszy model odporności społeczności lokalnych (civil resilience), sprawdzony w warunkach wojennych w Ukrainie, podkreślił znaczenie reformy samorządowej, wzorowanej na polskich rozwiązaniach.
Useinow: To co się udało Ukrainie wzorem Polski osiągnąć to wzmocnienie podmiotowości lokalnych wspólnot.
Przekazanie części kompetencji i finansów ukraińskim samorządom, zdaniem eksperta The German Marshall Fund of the United States, okazało się kluczowe w pierwszych dniach wojny. Nieocenionym wsparciem był liczący ponad 8 mln osób ruch wolontariacki, który po 2014 r. często zastępował niewydolne państwo.
– Obserwowałem jak szybko zapadały decyzje na poziomie lokalnym, nie czekano i nie oglądano się na centrum – przyznał. Zdaniem Useinowa to dla Polski nie tyle lekcja, co potwierdzenie, że wzmocnienie demokracji lokalnej było potrzebną reformą i stanowi dziś jeden z filarów odporności państwa.
Marek Budzisz – historyk, publicysta, ekspert ds. Rosji i obszaru postsowieckiego, analityk w Strategy&Future. Autor m. in. książek Pauza strategiczna. Polska wobec ryzyka wojny z Rosją (2023), Obywatelska armia Rzeczypospolitej. Ani branka ani służba. (2024).
Zbigniew Parafianowicz – politolog, dziennikarz, reportażysta, autor m. in. książek Śniadanie pachnie trupem. Ukraina na wojnie (2022, Nagroda specjalna w III edycji Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego), Polska na wojnie (2023).
Nedim Useinow – ekspert ds. współpracy międzynarodowej, polityk miejskich oraz rozwoju instytucjonalnego, związany z The German Marshall Fund of the United States. Członek rady koordynacyjnej Światowego Kongresu Tatarów Krymskich w Polsce.
Zapraszamy do wysłuchania całej rozmowy (24 lutego 2026 r. w Warszawie).
Zobacz także
- „Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
Aktualności
„Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
W najnowszym numerze magazynu historycznego „Mówią Wieki” (nr 6/2026), w całości poświęconym Obławie Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po II wojnie światowej, Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, opowiedział o misji Instytutu Pileckiego i otwartego w lipcu 2025 roku Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
Aktualności
Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
6 sierpnia – w 82. rocznicę Rzezi Woli, w Instytucie Pileckiego odbyło się siódme spotkanie cyklu „Berlin w Warszawie”. Debata poświęcona była jednemu z najbardziej bolesnych przykładów powojennej bezkarności – historii Heinza Reinefartha, byłego generała Waffen-SS i jednego z dowódców odpowiedzialnych za zbrodnie popełnione podczas tłumienia Powstania Warszawskiego, w tym masakrę ludności cywilnej na warszawskiej Woli.
- Obchody 82. rocznicy Rzezi Woli
Aktualności
Obchody 82. rocznicy Rzezi Woli
5 sierpnia 2026 roku odbyły się uroczystości upamiętniające 82. rocznicę Rzezi Woli. W wydarzeniu wzięło udział kierownictwo Instytutu Pileckiego.
- Rewolucja strachu i nadziei: Polskie społeczeństwo po II wojnie światowej
Aktualności
Rewolucja strachu i nadziei: Polskie społeczeństwo po II wojnie światowej
Zobacz zapis debaty pt. „Rewolucja strachu i nadziei – polskie społeczeństwo po II wojnie światowej” o życiu i nastrojach Polaków w latach 40. i 50. XX wieku.
- Hołd Bohaterom 1944 roku!
Aktualności
Hołd Bohaterom 1944 roku!
1 sierpnia, w sobotnie popołudnie, w rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego Dyrekcja Instytutu Pileckiego uczestniczyła w państwowych uroczystościach, które odbyły się przy Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, nieopodal Sejmu RP oraz przy Pomniku Polegli Niepokonani na Cmentarzu Powstańców Warszawy na Woli.
- Instytut Pileckiego uczcił pamięć ofiar obozu zagłady w Treblince
Aktualności
Instytut Pileckiego uczcił pamięć ofiar obozu zagłady w Treblince
W niedzielę 2 sierpnia odbyły się obchody 83. rocznicy buntu więźniów w niemieckim nazistowskim obozie zagłady Treblinka II, zorganizowane przez Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma we współpracy z Muzeum Treblinka. W uroczystości upamiętniającej ofiary uczestniczył Łukasz Mieszkowski, Zastępca Dyrektora Instytutu Pileckiego ds. historii w przestrzeni publicznej.
- Malowany raport z Powstania Warszawskiego | Wernisaż wystawy akwarel i rysunków Waleriana Bieleckiego
Aktualności
Malowany raport z Powstania Warszawskiego | Wernisaż wystawy akwarel i rysunków Waleriana Bieleckiego
28 lipca w siedzibie Instytutu Pileckiego odbył się wernisaż wystawy prezentującej po raz pierwszy w Warszawie mało znane akwarele i rysunki dokumentujące Powstanie Warszawskie. Ich autorem był Walerian Bielecki ps. „Inżynier Jan” – żołnierz Zgrupowania „Krybar”, architekt i konstruktor słynnego samochodu pancernego „Kubuś”.
- Spotkanie z Powstańcami Warszawskimi
Aktualności
Spotkanie z Powstańcami Warszawskimi
Z okazji przypadającej 1 sierpnia rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego odbyło się spotkanie z Bohaterami tamtego zrywu.
- Co wiedzieli Niemcy? – o świadomości zbrodni i mechanizmach wyparcia. 6. spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”
Aktualności
Co wiedzieli Niemcy? – o świadomości zbrodni i mechanizmach wyparcia. 6. spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”
Czy można żyć tuż obok miejsca masowej zagłady i nie wiedzieć, co się dzieje? Co oznacza „wiedzieć” – widzieć, słyszeć, domyślać się, a może świadomie wypierać rzeczywistość? Wokół tych pytań koncentrowało się kolejne spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”, które odbyło się w siedzibie Instytucie Pileckiego.
- Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Aktualności
Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Druga konferencja naukowa z cyku ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w. – Polska na europejskim tle porównawczym (1919–1989)” zgromadziła przedstawicieli różnych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych, reprezentujących wiele ośrodków badawczych z Polski i zagranicy.
- Zderzenie dwóch pamięci. Polityka historyczna Polski wobec Ukrainy
Aktualności
Zderzenie dwóch pamięci. Polityka historyczna Polski wobec Ukrainy
Ukraińska pamięć państwowa zabrnęła w ślepy zaułek, co podyktowane było nie do końca refleksyjnym podejściem do wybranych kart przeszłości własnego narodu. Niestety, jak zwykle w podobnych sytuacjach, kiedy historia zostaje zakładnikiem polityki, rachunek za to przyjdzie jednak zapłacić nie politykom, a państwu ukraińskiemu i jego społeczności – ocenił profesor Instytutu Pileckiego, dr. hab. Damian Markowski.
- Odpowiedzialność za zbrodnie wojenne. Nowa książka ekspertki Pileckiego
Aktualności
Odpowiedzialność za zbrodnie wojenne. Nowa książka ekspertki Pileckiego
Nakładem wydawnictwa Brill ukazała się monografia dr. Dominiki Uczkiewicz (Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami) pt. „Accountability for War Crimes in the Policy of the Polish Government-in-Exile. A Legal and Historical Analysis”, jako 85. tom serii Studies in the History of International Law (Legal History Library).