83. rocznica ucieczki rotmistrza Pileckiego z KL Auschwitz - Instytut Pileckiego
26.04.2026 (ND)
83. rocznica ucieczki rotmistrza Pileckiego z KL Auschwitz
W nocy z 26 na 27 kwietnia 1943 roku Rotmistrz Witold Pilecki uciekł z KL Auschwitz. Do obozu trafił po tym jak 19 września 1940 roku dał się dobrowolnie ująć w łapance na warszawskim Żoliborzu.
W trakcie pojmania ukrył swoją tożsamość i przybrał imię i nazwisko Tomasza Serafińskiego, a podjęta przez niego misja infiltracji Auschwitz realizowana była za zgodą Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej. W obozie stworzył sieć ruchu oporu, a także zbierał dowody niemieckich zbrodni. Zorganizowany przez niego Związek Organizacji Wojskowej oparty był na pięcioosobowych grupach, z których każda działała niezależnie i nie wiedziała o istnieniu innych. Członkowie ruchu oporu zajmowali się m.in. organizacją żywności czy lżejszych prac dla schorowanych współwięźniów, a także przekazywaniem na zewnątrz informacji o obozie, które docierały do Komendy Głównej ZWZ-AK. Przygotowywano również plan odbicia obozu, do którego jednak nigdy nie doszło. Rotmistrz spędził w KL Auschwitz 2 lata i siedem miesięcy.
– Pilecki czuł zaciskającą się wokół niego pętlę i będąc świadomym, że jego możliwości działania w Auschwitz wyczerpują się oraz że należy osobiście przekazać generałowi Roweckiemu obraz grozy sytuacji w obozie, podjął decyzję o ucieczce – mówi dr Bartłomiej Kapica, kierownik Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami w Instytucie Pileckiego. – Sytuacja była zupełnie inna niż jeszcze dwa-trzy lata wcześniej. Władze obozowe nie stosowały już kar wobec więźniów za ucieczkę ich towarzyszy. Nie był to oczywiście przejaw humanitaryzmu, ale odgórnie wydane zarządzenie nakazujące oszczędzać siłę roboczą. W tych warunkach dalsza zwłoka była niepożądana – wyjaśnia dr Kapica.
Po podjęciu decyzji o ucieczce Pilecki odbył rozmowę ze Stanisławem Machowskim z Komendy Głównej AK, którą później przytoczył w swoich Raportach:
– Siedzę tu dwa lata i siedem miesięcy. Prowadziłem tu robotę. Ostatnio nie dostawałem dalszych dyspozycji. Obecnie wywieźli Niemcy najlepszy materiał, z którym pracowałem. Trzeba by było zaczynać od początku. Uważam, że dalsze siedzenie moje tutaj nie ma sensu. I dlatego wychodzę. Kpt.159 [Stanisław Machowski] spojrzał na mnie zdziwiony i powiedział - No tak. Rozumiem Pana, lecz czy można kiedy się chce przyjeżdżać i kiedy chce wyjeżdżać z Oświęcimia? – Odpowiedziałem – Można.
Rotmistrz uciekł z obozu w nocy z 26 na 27 kwietnia 1943 roku wraz z dwoma więźniami: Janem Redzejem oraz Edwardem Ciesielskim.
– Udało im się to dzięki dobremu planowaniu, samodyscyplinie, opanowaniu i szczęściu. Uciekli ze znajdującej się poza obozem piekarni, a gdy otworzyli zabezpieczone drzwi, ich oczom ukazały się „gwiazdy na niebie, jakby mrugając porozumiewawczo”, oznaczające wolność po dwuipółletnim pobycie w piekle (1) – mówi dr Bartłomiej Kapica.
Wzdłuż toru kolejowego doszli do Soły, a następnie do Wisły, przez którą przepłynęli znalezioną łódką. U księdza w Alwerni dostali posiłek oraz przewodnika. Przez Tyniec, okolice Wieliczki i Puszczę Niepołomicką przedostali się do Bochni, skąd dotarli do Nowego Wiśnicza, gdzie Pilecki odnalazł dom prawdziwego Tomasza Serafińskiego.
(1) Studium Polski Podziemnej w Londynie, BI 0874, Relacja Witolda Pileckiego, b.d., k. 94
Zobacz także
- Monografia Wydawnictwa Instytutu Pileckiego z prestiżową nagrodą Homo-Verbum-Locus
Aktualności
Monografia Wydawnictwa Instytutu Pileckiego z prestiżową nagrodą Homo-Verbum-Locus
Książka dr Joanny Nikel „Terror niemiecki w powiecie Mińsk Mazowiecki 1939–1944. Wojna i rozliczenia”, opublikowana nakładem Wydawnictwa Instytutu Pileckiego, wygrała drugą edycję Konkursu Homo-Verbum-Locus. Spośród finałowej piątki nominowanych tytułów publikacja ta otrzymała najwyższe uznanie jury konkursowego.
- Czego Niemcy uczą się o polskiej historii? Relacja ze spotkania cyklu „Berlin w Warszawie” [wideo]
Aktualności
Czego Niemcy uczą się o polskiej historii? Relacja ze spotkania cyklu „Berlin w Warszawie” [wideo]
Czego młodzi Niemcy mogą dowiedzieć się o historii Polski – zarówno w szkole, jak i poza nią? To pytanie stanowiło oś dyskusji podczas kolejnego spotkania z cyklu „Berlin w Warszawie”. Uczestnicy debatowali nad obecnością i sposobem prezentowania historii Polski oraz niemieckiej okupacji w niemieckim systemie edukacji i nie tylko.
- Brytyjski „The Times”: Hanna Radziejowska i Eva Yakubovska o sowieckich pomnikach w Berlinie
Aktualności
Brytyjski „The Times”: Hanna Radziejowska i Eva Yakubovska o sowieckich pomnikach w Berlinie
5 czerwca 2026 r. na łamach brytyjskiego „The Times” – zarówno w wersji internetowej, jak i w skróconej formie drukowanej – ukazała się rozmowa Elisabeth Rushton z Hanną Radziejowską i Evą Yakubovską poświęcona kontrowersjom wokół sowieckich pomników w Berlinie.
- Prof. Markowski dla Onet.pl: Ukraina może się obawiać, jak to wszystko zostanie odkryte
Aktualności
Prof. Markowski dla Onet.pl: Ukraina może się obawiać, jak to wszystko zostanie odkryte
— Po stronie ukraińskiej jest obawa przed pokazywaniem fotografii dołów śmierci z polskimi ofiarami tamtej zbrodni. To są pola śmierci — komentuje w rozmowie z Onetem prof. Damian Markowski z Instytutu Pileckiego, po tym jak prezydent Wołodymyr Zełenski podjął decyzję o uhonorowaniu Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA).
- Książka wydana przez Instytut Pileckiego nagrodzona w prestiżowym Konkursie ACADEMIA 2026!
Aktualności
Książka wydana przez Instytut Pileckiego nagrodzona w prestiżowym Konkursie ACADEMIA 2026!
„Korespondencja Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, t. III. 1943” w opracowaniu Aleksandry Kmak-Pamirskiej i Barbary Świtalskiej-Starzeńskiej została wyróżniona w 19. edycji Konkursu na najlepszą książkę akademicką i naukową ACADEMIA 2026.
- „Instytut Pileckiego bierze pod lupę niemieckie podręczniki do historii” | Marek Kozubal w „Rzeczpospolitej”
Aktualności
„Instytut Pileckiego bierze pod lupę niemieckie podręczniki do historii” | Marek Kozubal w „Rzeczpospolitej”
Jaką opowieść o Polsce otrzymują młodzi Niemcy: od tragicznego roku 1939 i brutalnej okupacji, przez dylematy granic, aż po współczesne problemy? Co dla niemieckiego odbiorcy jest oczywistością, a w Polsce wciąż budzi sprzeciw lub poczucie zniekształcenia historii? - Marek Kozubal zaprasza na kolejną debatę "Berlin w Warszawie" na łamach "Rzeczpospolitej".
- „Moje miejsce na ziemi” | Wystawa prac powstałych podczas pleneru malarskiego Festiwalu Pileckiego
Aktualności
„Moje miejsce na ziemi” | Wystawa prac powstałych podczas pleneru malarskiego Festiwalu Pileckiego
Do 9 czerwca w foyer Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej w Warszawie można oglądać wystawę prac powstałych podczas pleneru malarskiego „Moje miejsce na ziemi”, zorganizowanego w ramach Festiwalu Pileckiego z okazji 125. rocznicy urodzin Witolda Pileckiego.
- Dziękujemy, że byliście z nami! Tak upłynął nam Festiwal Pileckiego
Aktualności
Dziękujemy, że byliście z nami! Tak upłynął nam Festiwal Pileckiego
Festiwal Rotmistrza dobiegł końca, jednak towarzyszące mu spotkania, rozmowy i emocje zostaną z nami na długo.
- Karol Madaj o albumie „Witold Pilecki (1901–1948)”
Aktualności
Karol Madaj o albumie „Witold Pilecki (1901–1948)”
– Od początku wyróżniały go duża samoświadomość i silna wewnątrzsterowność – mówi o Witoldzie Pileckim Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego.
- 78. rocznica śmierci Witolda Pileckiego | Międzynarodowy Dzień Bohaterów Walki z Totalitaryzmem
Aktualności
78. rocznica śmierci Witolda Pileckiego | Międzynarodowy Dzień Bohaterów Walki z Totalitaryzmem
W Międzynarodowym Dniu Bohaterów Walki z Totalitaryzmem pamiętamy o Rotmistrzu i jego dziedzictwie.
- Wystawa MODEERN FREEDOM w Pilecki Institute NYC już otwarta!
Aktualności
Wystawa MODEERN FREEDOM w Pilecki Institute NYC już otwarta!
MODEERN FREEDOM – międzynarodowa wystawa sztuki współczesnej w nowojorskim oddziale Instytutu Pileckiego – jest już otwarta.
- Premiera albumu „Witold Pilecki (1901–1948)” i spotkanie z twórcami
Aktualności
Premiera albumu „Witold Pilecki (1901–1948)” i spotkanie z twórcami
19 maja w Instytucie Pileckiego przy ul. Siennej 82 w Warszawie odbyła się premiera albumu poświęconego rotmistrzowi Witoldowi Pileckiemu oraz dyskusja o jednej z najważniejszych postaci polskiej historii XX wieku.