Sybiraczka i działaczka społeczna, która pomogła setkom Polaków wrócić z Kazachstanu do Polski i rozpocząć nowe życie w ojczyźnie.

Urodziła się i wychowała na Zaolziu. W 1925 roku wyszła za mąż za Stefana Teligę, żołnierza Wojska Polskiego. Rok później urodziła się Zofia, ich jedyne dziecko. Rodzina zamieszkała na Wołyniu.

Po agresji 17 września 1939 roku na Polskę Sowieci rozpoczęli masowe deportacje Polaków w głąb ZSRS. W lutym 1940 roku Teligowie zostali wywiezieni do obwodu archangielskiego. Po ogłoszeniu w 1941 roku „amnestii” dla Polaków udali się w kierunku, gdzie tworzyła się Armia Polska. Podczas podróży Stefan zmarł w szpitalu w Kokandzie. Zofia z córką trafiły do kołchozu Kozmołdak w Kazachskiej SRS. W trakcie ewakuacji armii Andersa Zofia zorganizowała transport polskich sierot z zagrożonego epidemią tyfusu Czułak-Kurganu do Turkiestanu. Jesienią 1942 roku przeniosła się tam z córką i do czasu zerwania przez Józefa Stalina stosunków dyplomatycznych z rządem RP była kierowniczką polskiego domu dziecka.

W tym czasie z inicjatywy Stalina w ZSRS zaczął się organizować Związek Patriotów Polskich (ZPP) – organizacja zorientowana na współpracę z Sowietami i szerzenie ideologii komunistycznej, która dyskredytowała przedwojenną Polskę oraz rząd RP na uchodźstwie. Jednocześnie dla Polaków w Kazachstanie i innych republikach sowieckich zaangażowanie w ZPP było jedyną szansą na poprawę bytu oraz powrót do Ojczyzny. Wstępowali do Związku ze względów humanitarnych, zazwyczaj odrzucając propagowaną ideologię.

Podobnie było z Zofią Teligą, która zaangażowała się w działalność ZPP i od
jesieni 1943 roku tworzyła struktury Związku w Turkiestanie. Organizowała na
szeroką skalę pomoc dla Polaków. Sporządzała listy zesłańców i poznawała
ich sytuację materialną, docierając do odległych miejscowości. Dostarczała
żywność, odzież, środki higieniczne. Założyła polską szkołę oraz dom dla ludzi starszych. Po zawarciu 6 lipca 1945 roku polsko-sowieckiej umowy repatriacyjnej skoncentrowała się na pomaganiu zesłańcom w powrocie do kraju, zwłaszcza na organizowaniu „dowodów polskości”. Przyczyniła się do powrotu około 250 tysięcy rodaków.

W lipcu 1946 roku wróciła do Polski. Zamieszkała we Wrocławiu i przez kolejne lata pracowała w opiece społecznej. Na początku lat 90. XX wieku wraz z córką rozpoczęły starania o repatriację rodaków z Kazachstanu. W Szczytnicy koło Bolesławca założyły osiedle, na którym zamieszkało około 200 repatriantów ze Wschodu. Zofia Teliga zmarła 18 listopada 2001 roku.

Przewodniczącą Międzyrejonowego Zarządu ZPP została pani Zofia Teliga [...]. Była to osoba bardzo energiczna, pracująca z pełnym poświęceniem,
zdecydowanie wymagająca tego wszystkiego, co nam się należało. Jej staraniem zorganizowano w Turkiestanie niepełnośrednią szkołę polską [...]. Tak więc około 320 polskich sierot i półsierot miało zapewnione mieszkanie, wyżywienie oraz naukę w języku polskim.

Jadwiga Bortnik-Pytlarzowa, W tajdze i piaskach południowego Kazachstanu, w: Wspomnienia Sybiraków. Zbiór tekstów źródłowych, red. Jerzy Kobryń, Bystrzyca Kłodzka 2008, s. 67

Zdjęcie Zofii Teligi na górze strony: Archiwum Sybiraków Uniwersytetu Łódzkiego.