Zjazd partnerów lokalnych programu „Zawołani po imieniu” - Instytut Pileckiego
17.02.2022 (CZW)
Zjazd partnerów lokalnych programu „Zawołani po imieniu”
W programie „Zawołani po imieniu” upamiętniliśmy dotychczas 53 Polaków w 23 miejscowościach. Pragniemy wspierać wspólnoty lokalne w pielęgnowaniu pamięci o lokalnych bohaterach - 17 lutego rozmawialiśmy na ten temat z samorządowcami.
W ramach programu „Zawołani po imieniu” honorujemy Polaków, którzy za ratowanie Żydów przed Zagładą zapłacili własnym życiem. Punktem kulminacyjnym uroczystości, w jakiej biorą udział bliscy ofiar, przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, jest odsłonięcie kamienia z pamiątkową tablicą. Ale to nie koniec starań o przywrócenie i kultywowanie pamięci o zamordowanych.
Instytut Pileckiego – poprzez stały kontakt i cykliczne spotkania - podejmuje działania integrujące środowisko Rodzin „Zawołanych po imieniu”, ale istotnym aspektem programu jest również skupienie lokalnej społeczności wokół wydarzeń, będących częścią historii ich małej ojczyzny. 17 lutego w Warszawie spotkaliśmy się z partnerami samorządowymi, którzy współorganizują uroczystości i pielęgnują pamięć o „Zawołanych”, aby podsumować dotychczasową współpracę.
Dyrektor Instytutu Pileckiego, prof. Magdalena Gawin, w trakcie otwarcia zjazdu wskazała m.in. na rolę władz lokalnych w trosce o miejsca pamięci: „Nie istnieje pamięć, nie istnieje historia ogólnopolska bez silnej historii lokalnej. Jesteście państwo depozytariuszami tej pamięci. Kamienie są symbolami pamięci, ale zależy nam także, by były to żywe miejsca spotkań, byśmy nie ograniczali się tylko do składania kwiatów. Pamięć jest czymś więcej niż prostym rytuałem, chociaż ten rytuał jest istotny. Natomiast pamiętanie jest wartością samą w sobie”.
Z kolei dr Wojciech Kozłowski, zastępca dyrektora Instytutu Pileckiego, zwrócił uwagę na złożoność procesu, jakim jest przywracanie i pielęgnowanie pamięci o „Zawołanych” „Potrzeba czasu, żeby nauczyć się mówić o tym doświadczeniu, o bohaterach, o ich heroizmie, o miejscu w społeczności, o pamięci w rodzinie, o pamięci lokalnej. Zrozumieliśmy na samym początku, że naszym zadaniem jako naukowców z instytutu badawczego, jest poznać te historie, dotrzeć do nich, udokumentować, pokazać je, spotkać się z rodzinami i społecznością lokalną”.
Dr Anna Stróż-Pawłowska, kierownik Działu ds. „Zawołanych po imieniu”, opowiedziała o perspektywach dalszej współpracy między Instytutem Pileckiego a samorządami oraz poruszyła temat przygotowań do obchodów Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Następnie odbyła się część warsztatowa zjazdu: dyskusja w grupach, podczas której uczestnicy rozmawiali o swoich pomysłach na kontynuację programu w ich gminach oraz powiatach. Lekcje historii regionalnej, szkolne konkursy historyczne czy ustanowienie upamiętnionego patronem ulicy lub skweru – to tylko niektóre z omawianych inicjatyw. Na zakończenie spotkania samorządowcy mieli okazję zwiedzić wystawę „Zawołani po Imieniu” w domu Bez Kantów w Warszawie.
„Zawołani po imieniu” to Polacy, którzy podczas okupacji niemieckiej zostali zamordowani przez Niemców za pomoc Żydom, zagrożonym śmiercią w czasie Zagłady. Ich losy przez lata nie miały szansy wybrzmieć w pamięci zbiorowej, rzadko wspominano o nich w polskich i międzynarodowych dyskusjach o historii. Dokumenty i świadectwa pozostawały nieznane i rozproszone w archiwach, ślady materialne stopniowo ulegały zniszczeniu. Dziś dopiero pamięć o bohaterach, utrwalona w przekazach rodzin i wspólnot lokalnych, dociera do wszystkich i staje się naszą wspólną sprawą.
W ramach programu „Zawołani po imieniu” Instytut Pileckiego wydobywa z niepamięci historie Polaków, którzy za ratowanie Żydów od Zagłady zapłacili życiem własnym i swoich najbliższych. Program łączy badania naukowe, edukację historyczną i różnorodne działania w obszarze kultury pamięci.
Zobacz także
- Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Aktualności
Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.
- Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl
Aktualności
Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl
– To dla Instytutu Pileckiego niezwykle ważny moment. Badając totalitaryzmy, dokumentujemy również zbrodnie popełnione w okresie stalinowskim – podkreślał prof. Andrzej Zawistowski podczas spotkania poświęconego prezentacji nowej kolekcji w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego ZapisyTerroru.pl.
- 86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
Aktualności
86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
16 listopada 2026 roku przy zachowanym fragmencie muru getta na terenie XII Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza (ul. Sienna 53 w Warszawie) odbyła się ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę zamknięcia granic getta warszawskiego. W wydarzeniu wziął udział dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj.
- Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
Aktualności
Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
12 listopada 2026 roku w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej odbyła się wizyta studyjna uczestników projektu „Liderzy Polonii 2026”. Blisko 40 działaczy i przedstawicieli organizacji polonijnych z całego świata poznało nasze narzędzia dokumentowania historii XX wieku oraz dobre praktyki w zakresie edukacji historycznej.
- Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
Aktualności
Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
11 listopada 2026 roku Instytut Pileckiego uczestniczył jako partner w festiwalu „Wspólna Niepodległa” w Warszawie, organizowanym przez Muzeum Historii Polski z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Odwiedzający Cytadelę Warszawską oraz Krakowskie Przedmieście wzięli udział w grze terenowej, pokazach rekonstrukcji historycznej Armii Ochotniczej z 1920 roku, seansach filmowych, badaniach archiwalnych w bazie „Zapisy Terroru” oraz symulacji wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 1919 roku, w której zwyciężyła Irena Kosmowska (52 głosy).
- Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
Aktualności
Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
W 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów Instytut Pileckiego zorganizował niezwykłe wybory.
- Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
Aktualności
Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.
- Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
Aktualności
Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.
- Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
Aktualności
Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.
- Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Aktualności
Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski.
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.








