Wystawa „Plantstoria” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego już otwarta! - Instytut Pileckiego
06.11.2025 (CZW)
Wystawa „Plantstoria” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego już otwarta!
W berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego otwarto wystawę „Plantstoria" – eklektyczną opowieść o architekturze i przyrodzie, które pamiętają czasy niemieckiej okupacji.
Ekspozycja opowiada o historii osiedla w rodzinnym mieście kuratorki – Ciechanowie – wzniesionego przez niemieckich okupantów podczas II wojny światowej jako tzw. „miasto-ogród”. Podobne założenia przestrzenne, potocznie określane jako „Berlinki” lub „poniemieckie”, można do dziś znaleźć w wielu polskich miastach. Okres ten oznaczał dla Ciechanowa terror policyjny, masowe wysiedlenia i eksterminację jego żydowskich mieszkańców. Miasto, które w niemieckich planach określano mianem „ogrodu”, stało się w rzeczywistości przestrzenią przemocy wobec Polaków i prób wymazania pamięci.
Kuratorka wystawy, Barbara Nawrocka – architektka i stypendystka berlińskiego oddziału Instytutu Pileckiego – przygląda się temu dziedzictwu z perspektywy natury i krajobrazu, pokazując, jak świat roślin, historia, polityka i pamięć zbiorowa wzajemnie się przenikają. We wprowadzeniu do wystawy pisze:
Wystawa opowiada o dzielnicy w moim rodzinnym Ciechanowie – osiedlu zbudowanym przez Niemców podczas II wojny światowej jako tzw. „miasto-ogród”. Dodałam do tej historii przedrostek Plant, bo interesuje mnie perspektywa roślin i krajobrazu. To próba odczytania przestrzeni naznaczonej paradoksem – między sielankowym obrazem, jaki tworzy, a intencją, która towarzyszyła jej powstaniu. Odwołuję się do idei miast-ogrodów Ebenezera Howarda, które – wbrew jego zamiarom – stały się wzorem dla planów kolonizacji i wysiedleń w okupowanej Europie Wschodniej.
Jak podkreśliła kuratorka programu Exercising Modernity, dr Małgorzata Jędrzejczyk, inspiracją dla interpretacji przestrzeni była również myśl Karla Schlögla, autora książki W przestrzeni czas. O historii cywilizacji i geopolityce. Wystawa ukazuje, w jaki sposób okupanci tworzyli podporządkowaną ideologii „skolonizowaną czasoprzestrzeń” – przestrzeń władzy, kontroli i estetycznego paradoksu.
Ciechanowskie osiedle „Bloki” powstało na początku lat czterdziestych XX wieku jako baza mieszkaniowa dla niemieckich urzędników, osiedlających się w stolicy nowo utworzonej rejencji Prus Wschodnich – Regierungsbezirk Zichenau. Zaprojektowane jako Gartenvorstadt (przedmieście ogród) łączyło modernistyczną zabudowę z bujną zielenią. Mimo późniejszych przekształceń osiedle do dziś wyróżnia się harmonijną skalą i pozostaje przykładem tzw. „kłopotliwego dziedzictwa” – niejednoznacznego, budzącego skrajne oceny i prowokującego do refleksji nad historią.
Ekspozycja towarzyszyła również obchodom szóstej rocznicy programu Exercising Modernity – Ćwiczenie Nowoczesności, który od początku stanowi integralną część działalności Instytutu. Program łączy refleksję nad historią nowoczesności w Europie Środkowo-Wschodniej z badaniem sztuki i architektury XX wieku, podkreślając także pozytywny wkład regionu w rozwój współczesności. Wśród jego dotychczasowych prelegentów znaleźli się m.in. Marci Shore, Jan C. Behrends, Martin Kohlrausch, Robert Jan van Pelt, Zvi Efrat, Ákos Moravánszky, Przemysław Czapliński, Michał Łuczewski i Karolina Wigura. Partnerami programu są m.in. Liebling Haus – White City Center w Tel Awiwie, Triennale der Moderne, DOM Publishers oraz Weekend Architektury w Gdyni.
We współczesnym świecie powstaje niewiele utopijnych wizji, które mogłyby stanowić rzeczywistą alternatywę dla dystopijnych projektów fanatyków, cynicznych pseudodemokratów i nacjonalistów. Demokracja oznacza nieustanny dialog – ciągłe poszukiwanie wspólnego mianownika, porozumienia, niekończący się proces negocjacji, mający na celu znalezienie wspólnych stanowisk i rozwiązywanie bieżących problemów – mówiła kierowniczka p.o. berlińskiego oddziału Instytutu Pileckiego Joanna Kiliszek.
Jak powiedział niegdyś György Konrád, w XXI wieku społeczeństwo przemysłowe musi zostać zastąpione przez społeczeństwo artystyczne – takie, w którym nawet myślenie pragmatyczne wymaga artystycznej metody kojarzenia, aby mogło funkcjonować skutecznie - dodała Joanna Kiliszek.
Plantstoria była wcześniej prezentowana w Ciechanowie, w Gdyni w ramach Weekendu Architektury oraz w Muzeum Architektury we Wrocławiu. W każdej z tych odsłon spotykała się z uznaniem środowisk artystycznych i architektonicznych, a także mediów branżowych, takich jak Architektura Murator i Architecture Snob. Jej berlińska prezentacja przyciągnęła wyjątkowo liczną publiczność i krytyków, stając się ważnym głosem w refleksji nad pamięcią miejsca i odpowiedzialnością za dziedzictwo.
Wystawę można obejrzeć w Berlinie do końca lutego 2025 r.
Fot. Grzegorz Karkoszka
Zobacz także
- Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Aktualności
Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.
- Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl
Aktualności
Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl
– To dla Instytutu Pileckiego niezwykle ważny moment. Badając totalitaryzmy, dokumentujemy również zbrodnie popełnione w okresie stalinowskim – podkreślał prof. Andrzej Zawistowski podczas spotkania poświęconego prezentacji nowej kolekcji w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego ZapisyTerroru.pl.
- 86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
Aktualności
86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
16 listopada 2026 roku przy zachowanym fragmencie muru getta na terenie XII Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza (ul. Sienna 53 w Warszawie) odbyła się ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę zamknięcia granic getta warszawskiego. W wydarzeniu wziął udział dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj.
- Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
Aktualności
Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
12 listopada 2026 roku w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej odbyła się wizyta studyjna uczestników projektu „Liderzy Polonii 2026”. Blisko 40 działaczy i przedstawicieli organizacji polonijnych z całego świata poznało nasze narzędzia dokumentowania historii XX wieku oraz dobre praktyki w zakresie edukacji historycznej.
- Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
Aktualności
Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
11 listopada 2026 roku Instytut Pileckiego uczestniczył jako partner w festiwalu „Wspólna Niepodległa” w Warszawie, organizowanym przez Muzeum Historii Polski z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Odwiedzający Cytadelę Warszawską oraz Krakowskie Przedmieście wzięli udział w grze terenowej, pokazach rekonstrukcji historycznej Armii Ochotniczej z 1920 roku, seansach filmowych, badaniach archiwalnych w bazie „Zapisy Terroru” oraz symulacji wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 1919 roku, w której zwyciężyła Irena Kosmowska (52 głosy).
- Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
Aktualności
Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
W 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów Instytut Pileckiego zorganizował niezwykłe wybory.
- Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
Aktualności
Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.
- Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
Aktualności
Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.
- Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
Aktualności
Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.
- Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Aktualności
Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski.
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.




