Konferencja „Formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX wieku” | Podsumowanie - Instytut Pileckiego
Konferencja „Formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX wieku” | Podsumowanie
Formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX wieku - Polska na europejskim tle porównawczym (1919-1989)
Instytut Pileckiego, 14-15 października 2025 r.
Konferencja zgromadziła przedstawicieli różnych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych, reprezentujących kilkanaście ośrodków badawczych w Polsce. Jej celem było omówienie, w ujęciu porównawczym, spectrum postaw kobiet wobec reżimów autorytarnych i totalitarnych (od oporu, przez adaptację po współtworzenie systemów opresji). Prelegentki i prelegenci łączyli analizy mikrohistoryczne z szerokimi porównaniami transnarodowymi, opierając swoje ustalenia na różnorodnych źródłach (m.in. egodokumenty, archiwa prywatne i archiwa instytucjonalne, bazy cyfrowe). W panelu otwierającym konferencję dyskutowano o pamięci (przykładem pamięć kobiet o Obławie Augustowskiej) i upamiętnianiu doświadczeń kobiet (m.in. analizując przypadki więźniarek politycznych, sióstr zakonnych, pisarek), wskazując na wielowarstwowość świadectw i ich osadzenie w lokalnych i ponad loklanych historiach. Osobny blok tematyczny poświęcono doświadczeniom wojennym- od ukazania poruszających historii Kindertransportów i losów matek z Zamojszczyzny, przez udział kobiet w konspiracji syndykalistycznej. Zwrócono również uwagę na sposoby kreowania wizerunku kobiet bojowniczek w rosyjskich archiwach cyfrowych. Analizowano biografie kobiet funkcjonujących blisko centrów władzy (np. Emmy Göring) i w organizacjach reżimowych (Fasci Femminili), a także kolaborantek i współpracowniczek gestapo. Sporo uwagi poświęcono kobietom niedostatecznie obecnym w dzisiejszym dyskursie naukowym- m.in. intelektualistkom związanym ze środowiskami artystycznymi. Omawiano ich postawy osobowe i twórcze wobec obowiązującej ideologii. Podjęto również temat konieczności szerszego dyskursu i kształtowania wleoobszarowej pamięci o polskich kobietach, którym wyniku zbrodniczej polityki Rzeszy Niemieckiej odebrano życie w berlińskich więzieniach.
Drugi dzień obrad zapoczątkowały referaty dotyczące strategii przetrwania w nazistowskich i sowieckich obozach, na które spojrzano nie przez pryzmat bezosobowej przemocy, ale jako historie konkretnych osób: kobiet- ich cielesności, emocji i wyborów. Na wybranych przykładach ukazano ich codzienność i dramaty, z którymi każdego dnia musiały się mierzyć, a także postawy, które wybierały - od przystosowania, oporu do rezygnacji. Końcowy panel dotyczył funkcjonowania kobiet w rzeczywistości Polski Ludowej, gdzie zaprezentowano wybrane losy strażniczek aresztów MBP/Kds.BP, ukazano strategie działania kobiet obecnych w kulturze i filmie (na przykładzie Polskiej Kroniki Filmowej), polityce, nauce, organizacjach młodzieżowych.
Uczestnicy konferencji podczas dwudniowej debaty, poszczególnych prelekcji tematycznych i dyskusji wykazali wagę podnoszonej problematyki i potrzebę kontynuacji badań naukowych nad historią kobiet XX wieku. Z wniesionych przez Uczestniczki i Uczestników postulatów i wniosków można wywieźć na temat dotychczasowych ustaleń jak i „białych plam” w zakresie miejsca kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych, także potrzebie dalszych pogłębionych badań naukowych w tym zakresie, w tym o zasięgu międzynarodowym.
Artykuły konferencyjne, po uzyskaniu pozytywnych recenzji, zostaną opublikowane w monografii wieloautorskiej w 2026 r. (Wydawnictwo Instytutu Pileckiego).
Zobacz także
- Konkurs na stanowisko adiunkta / adiunktki w dziedzinie nauk humanistycznych w Zakładzie badań nad nazizmem i okupacją niemiecką w czasie II wojny światowej
Aktualności
Konkurs na stanowisko adiunkta / adiunktki w dziedzinie nauk humanistycznych w Zakładzie badań nad nazizmem i okupacją niemiecką w czasie II wojny światowej
Zapraszamy do udziału w konkursie na stanowisko adiunkta / adiunktki w dziedzinie nauk humanistycznych w Zakładzie Badań nad Nazizmem i Okupacją Niemiecką w czasie II wojny światowej.
- Manifest pamięci i pokoju wybrzmiał w czterech miastach! | Fotorelacja
Aktualności
Manifest pamięci i pokoju wybrzmiał w czterech miastach! | Fotorelacja
Zakończyliśmy trasę Instytutu Pileckiego z Adamem Bałdychem. W Gdańsku, Gorzowie Wielkopolskim, Łańcucie i we Wrocławiu Adam Bałdych Quintet wystąpił z materiałem z płyty „Portraits”.
- Warsztaty archiwistów Instytutu Pileckiego dla Powstańców Warszawskich
Aktualności
Warsztaty archiwistów Instytutu Pileckiego dla Powstańców Warszawskich
Pracownicy Instytutu Pileckiego poprowadzili warsztaty poświęcone archiwom prywatnym w Domu Powstańca Warszawskiego. Podczas spotkania mówili o znaczeniu domowych zbiorów oraz praktycznych sposobach ich porządkowania i ochrony.
- Deportacja 10 lutego 1940 r. – początek polskiej gehenny na Wschodzie | Dr Jerzy Rohoziński
Aktualności
Deportacja 10 lutego 1940 r. – początek polskiej gehenny na Wschodzie | Dr Jerzy Rohoziński
10 lutego 1940 r. rozpoczęła się pierwsza masowa deportacja polskich obywateli w głąb ZSRS. „Operacja była całkowitym zaskoczeniem dla osadników i leśników, przeprowadzono ją w mroźną, zimową noc” – pisze dr Jerzy Rohoziński z Instytutu Pileckiego.
- Uczciliśmy pamięć obywateli polskich deportowanych w głąb ZSRS
Aktualności
Uczciliśmy pamięć obywateli polskich deportowanych w głąb ZSRS
Z okazji 86. rocznicy I deportacji polskich obywateli do ZSRS Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego oraz Krystian Wiciarz, p.o. zastępcy dyrektora ds. naukowych IP, złożyli kwiaty pod warszawskim Pomnikiem Poległym i Pomordowanym na Wschodzie.
- „Masz pół godziny. Zabieraj rzeczy, ubieraj dzieci. Pojedziesz do Rosji" | 86. rocznica pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb ZSRS
Aktualności
„Masz pół godziny. Zabieraj rzeczy, ubieraj dzieci. Pojedziesz do Rosji" | 86. rocznica pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb ZSRS
Nocny łomot do drzwi i okien, rewizja, pośpieszne pakowanie dobytku i przejazd na stację kolejową – tak zaczynają się opowieści wielu ofiar pierwszej deportacji obywateli polskich w głąb ZSRS.
- „Nikt nie wiedział o tym, że stryj ukrywa Żydów" | Wspominamy bohaterów z Tworek k. Siedlec w rocznicę ich śmierci
Aktualności
„Nikt nie wiedział o tym, że stryj ukrywa Żydów" | Wspominamy bohaterów z Tworek k. Siedlec w rocznicę ich śmierci
13 lutego 1943 r. to ważna data w historii Tworek i całego powiatu siedleckiego. Mija 83 lata od tragicznych wydarzeń, w których życie za odruch serca i pomoc drugiemu człowiekowi stracili pani Zofia Krasuska i jej niespełna sześcioletni syn, Boguś.
- „Jedyną winą było to, że są kapłanami”. Prześladowania Kościoła katolickiego w okupowanej Warszawie | Karol Kalinowski, wstęp do: „Zapisy terroru”, t. 11
Aktualności
„Jedyną winą było to, że są kapłanami”. Prześladowania Kościoła katolickiego w okupowanej Warszawie | Karol Kalinowski, wstęp do: „Zapisy terroru”, t. 11
Wychodząc, widziałem w miejscu egzekucji stos niedopalonych zwłok, leżących tak, jak je zostawiłem – opowiadał o. Aleksander Kisiel przed Okręgową Komisją Badania Zbrodni Niemieckich.
- Sala 600. Świadkowie Norymbergii
Aktualności
Sala 600. Świadkowie Norymbergii
Osiemdziesiąt lat po rozpoczęciu procesów norymberskich, audioserial „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” kieruje uwagę na tych, którzy stali na marginesie historii.
- Nowość | Zapisy terroru, t. 11. Represje niemieckie wobec Kościoła katolickiego w Warszawie 1939–1944
Aktualności
Nowość | Zapisy terroru, t. 11. Represje niemieckie wobec Kościoła katolickiego w Warszawie 1939–1944
Najnowszy tom serii Zapisy Terroru przybliża świadectwa duchownych pod okupacją niemiecką.
- Nowość | Korespondencja Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, t. III. 1943
Aktualności
Nowość | Korespondencja Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, t. III. 1943
Do rąk czytelników trafia trzeci tom edycji źródłowej obejmującej depesze Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, ukazujący zaangażowania placówki oraz różnorodnych form pomocy niesionej przez nią w czasie II wojny światowej.
- 82. rocznica zamordowania Leokadii Piątkowskiej. To jedna z „Zawołanych po imieniu”
Aktualności
82. rocznica zamordowania Leokadii Piątkowskiej. To jedna z „Zawołanych po imieniu”
82 lata temu, 27 stycznia 1944 roku Niemcy zamordowali Leokadię Piątkowską. Kobieta zginęła za pomoc okazaną Żydom w czasie okupacji. 26 października 2021 roku Instytut Pileckiego uhonorował Leokadię Piątkowską w ramach programu „Zawołani po imieniu”.