Relacja z debaty o Domu Polsko-Niemieckim [wideo] | Berlin w Warszawie - Instytut Pileckiego

24.06.2026 (ŚR)

Relacja z debaty o Domu Polsko-Niemieckim [wideo] | Berlin w Warszawie

Jakie znaczenie będzie miał Dom Polsko-Niemiecki powstający w Berlinie? Czy stanie się miejscem upamiętnienia polskich ofiar II wojny światowej, przestrzenią dialogu i edukacji, a może symbolem zmiany w niemieckiej kulturze pamięci? O tych kwestiach dyskutowano podczas debaty „Dom Polsko-Niemiecki w Berlinie: pomnik, muzeum, centrum dialogu – wspólna pamięć czy spór o pamięć?”. Po dyskusji wystąpił Ola Błachno Oktet, prezentując utwory z albumu „Warschauer Strasse”.

W spotkaniu wzięli udział: dr hab. Paweł Zarychta – prof. UJ, germanista i literaturoznawca (pracownik Instytutu Germanistyki i Nordystyki Uniwersytetu Jagiellońskiego) oraz Robert Parzer – badacz zbrodni narodowego socjalizmu w Niemczech i w okupowanej Polsce (pracownik naukowy w Fundacji Pomnik Zamordowanych Żydów Europy w Berlinie). Rozmowę prowadziła dr. Joanna Nikel z Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego.

Fot. Ewelina Grzechnik / Instytut Pileckiego

Gość specjalny

Na początku spotkania głos zabrał Ambasador Niemiec Miguel Berger, który
podkreślił znaczenie dialogu polsko-niemieckiego oraz działań na rzecz
upamiętnienia polskich ofiar II wojny światowej. Wyraził przekonanie, że projekt Domu Polsko-Niemieckiego zostanie sprawnie zrealizowany, a jednocześnie zachęcał do dalszej dyskusji na temat jego znaczenia dla relacji polsko-niemieckich.

Ambasador Niemiec Miguel Berger mówi do mikrofonu.
Ambasador Niemiec Miguel Berger. Fot. Ewelina Grzechnik / Instytut Pileckiego

Ambasador zaznaczył też, że choć pamięć o przeszłości pozostaje ważna, równie istotne jest wspólne patrzenie w przyszłość. W tym kontekście wskazał na rozwijającą się współpracę polsko-niemiecką w dziedzinie bezpieczeństwa i obronności, podkreślając, że wzmacnia ona bezpieczeństwo obu państw wobec współczesnych wyzwań.

Dom Polsko-Niemiecki i asymetrie przedsięwzięcia

Na początku swojej wypowiedzi dr hab. Paweł Zarychta zaznaczył, że popiera zarówno ideę budowy pomnika polskich ofiar niemieckiej okupacji, jak i powstanie Domu Polsko-Niemieckiego w Berlinie. – Dobrze jest, jeśli sąsiedzi interesują się sąsiadami, dobrze, jeśli sąsiedzi wzajemnie się wymieniają wiedzą, poglądami, ale też krytycznie dyskutują ze sobą. Jednocześnie zaznaczył, że choć Dom Polsko-Niemiecki jest projektem realizowanym przez państwo niemieckie, co wiąże się z określonymi ograniczeniami formalnymi, to warto byłoby silniej włączyć w jego tworzenie również instytucje państwa polskiego. – Dobrze by było, żeby polska perspektywa była zdecydowanie mocniej uwzględniana, żeby polskie instytucje były angażowane realnie w ten projekt – zaznaczył.

Dr hab. Paweł Zarychta mówi do mikrofonu.
Dr hab. Paweł Zarychta. Fot. Ewelina Grzechnik / Instytut Pileckiego

Zdaniem Roberta Parzera – historyka zajmującego się zbrodniami narodowego socjalizmu, od marca 2023 roku pracownika naukowego Fundacji Pomnik Zamordowanych Żydów Europy w Berlinie – kwestia przyszłego kształtu instytucjonalnego Domu Polsko-Niemieckiego pozostaje otwarta.

– Wiele kwestii pozostaje otwartych – jak będą wyglądać struktury domu, kwestie rady doradczej, kuratorium. Że będzie ono obsadzone parytetowo – po równo Polakami i Niemcami – jest dla mnie czymś oczywistym. Nie wyobrażam sobie tego inaczej. Jednocześnie proszę mieć na uwadze, że jest to projekt, który Republika Federalna Niemiec realizuje w Niemczech, za niemieckie pieniądze. Pewna asymetria jest tu nie do uniknięcia”.

Robert Parzer.
Robert Parzer. Fot. Ewelina Grzechnik / Instytut Pileckiego

Moralne zobowiązanie

Odnosząc się do często pojawiającego się w debacie publicznej pojęcia „gestu”, Zarychta postulował odejście od narracji przedstawiającej upamiętnienie polskich ofiar jako dobrowolny gest Niemiec wobec Polski, wskazując, że takie ujęcie może wpisywać się w wyższościowe traktowanie partnera. Jego zdaniem przypominanie o zbrodniach nazistowskich i ich ofiarach nie powinno być postrzegane jako akt dobrej woli, lecz jako moralne zobowiązanie. – Obowiązek ma nie tylko wymiar praktyczny, lecz także moralny – podkreślił. – Mamy obowiązek pamiętać, mamy obowiązek przypominać o tych zbrodniach. To nie jest kwestia wyboru, to nie jest kwestia arbitralnej decyzji, tylko to jest właśnie kwestia moralnego obowiązku – zaznaczył.

Oczekiwania wobec domu polsko-niemieckiego

Zarychta podkreślił, że w Domu Polsko-Niemieckim najważniejsi powinni być ludzie – przede wszystkim odwiedzający, zwłaszcza młodzież i wycieczki szkolne. Wśród konkretnych tematów, które – jego zdaniem – powinny zostać uwzględnione w takiej instytucji, wymienia przede wszystkim eksterminację polskiej inteligencji po 1939 roku, martyrologię polskiej wsi – często pomijaną w narracji historycznej oraz temat tzw. „drugiej winy”, rozumianej nie jako odpowiedzialność zbiorowa, lecz jako problem bezkarności wielu sprawców zbrodni nazistowskich po II wojnie światowej. Podkreślił, że celem prezentowania tych treści nie powinno być oskarżanie współczesnych Niemców ani budowanie poczucia moralnej wyższości, lecz zapobieganie powtórzeniu podobnych zbrodni w przyszłości – w duchu refleksji Adorno i Habermasa.

Robert Parzer i Dr hab. Paweł Zarychta.
Fot. Ewelina Grzechnik / Instytut Pileckiego

Robert Parzer za kluczowe zadanie Domu uznał opowiedzenie „drugiej strony medalu" – historii, która stoi w sprzeczności z pamięcią wciąż obecną w wielu niemieckich rodzinach. „Dla wielu jest to totalne zaskoczenie. Dostęp do kartotek członkowskich NSDAP otwiera zupełnie nowy rozdział w rodzinnej pamięci wielu Niemców".

Muzyczne podsumowanie półmetka cyklu „Berlin w Warszawie”

Wieczór zamknął koncert Ola Błachno Oktet – muzyczne podsumowanie połowy całego cyklu. Zespół wystąpił w składzie: Aga Derlak, Michał Aftyka, Patryk Dobosz oraz kwartet smyczkowy: Marta Piórkowska, Agata Myagmarsuren, Joanna Ławcewicz-Matysiak i Katarzyna Stasiewicz.

Ola Błachno Oktet. Młoda kobieta śpiewa do mikrofonu na tle zespołu.
Ola Błachno Oktet. Fot. Ewelina Grzechnik / Instytut Pileckiego

Zapraszamy do obejrzenia relacji wideo ze spotkania. 

Zobacz także

  • Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
    Grafika projektu 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”

    Aktualności

    Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”

    Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.

  • Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl

    Aktualności

    Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl

    – To dla Instytutu Pileckiego niezwykle ważny moment. Badając totalitaryzmy, dokumentujemy również zbrodnie popełnione w okresie stalinowskim – podkreślał prof. Andrzej Zawistowski podczas spotkania poświęconego prezentacji nowej kolekcji w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego ZapisyTerroru.pl.

  • 86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej

    Aktualności

    86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej

    16 listopada 2026 roku przy zachowanym fragmencie muru getta na terenie XII Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza (ul. Sienna 53 w Warszawie) odbyła się ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę zamknięcia granic getta warszawskiego. W wydarzeniu wziął udział dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj.

  • Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa

    Aktualności

    Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa

    12 listopada 2026 roku w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej odbyła się wizyta studyjna uczestników projektu „Liderzy Polonii 2026”. Blisko 40 działaczy i przedstawicieli organizacji polonijnych z całego świata poznało nasze narzędzia dokumentowania historii XX wieku oraz dobre praktyki w zakresie edukacji historycznej.

  • Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku

    Aktualności

    Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku

    11 listopada 2026 roku Instytut Pileckiego uczestniczył jako partner w festiwalu „Wspólna Niepodległa” w Warszawie, organizowanym przez Muzeum Historii Polski z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Odwiedzający Cytadelę Warszawską oraz Krakowskie Przedmieście wzięli udział w grze terenowej, pokazach rekonstrukcji historycznej Armii Ochotniczej z 1920 roku, seansach filmowych, badaniach archiwalnych w bazie „Zapisy Terroru” oraz symulacji wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 1919 roku, w której zwyciężyła Irena Kosmowska (52 głosy).

  • Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa

    Aktualności

    Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa

    W 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów Instytut Pileckiego zorganizował niezwykłe wybory.

  • Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

    Aktualności

    Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

    4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.

  • Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
    Grupa ludzi siedzących w kręgu na krzesłach składanych podczas warsztatów w nowoczesnej sali ekspozycyjnej z gablotami i tablicami informacyjnymi.

    Aktualności

    Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”

    W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.

  • Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    Aktualności

    Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.

  • Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Aktualności

    Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski. 

  • Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
    Zdjęcie Damiana Markowskiego.

    Aktualności

    Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski

    W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.

  • The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Aktualności

    The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.