Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego - Instytut Pileckiego
15.08.2026 (SOB)
Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego
To jedno z kluczowych militarnych starć w dziejach świata! 15 sierpnia obchodzimy rocznicę Bitwy Warszawskiej, określanej też zwyczajowo „Cudem nad Wisłą”. To również Święto Wojska Polskiego.
Zwycięstwo Polaków nad Armią Czerwoną ocaliło dopiero co odzyskaną niepodległość i zatrzymało pochód rewolucji komunistycznej w głąb Europy Zachodniej. Czy wiecie, że w wojnie polsko-bolszewickiej uczestniczył Witold Pilecki?
Kluczowa operacja wojskowa rozpoczęła się 13 sierpnia. Wtedy wojska Armii Czerwonej zbliżały się w kierunku Warszawy. Walki obejmowały rozległy obszar – od Włodawy nad Bugiem na południu aż po Działdowo na północy. Najważniejsze działania obronne prowadził Front Północny pod dowództwem generała Józefa Hallera. 1 Armia generała Franciszka Latinika początkowo musiała wycofać się z rejonu Radzymina na drugą linię obrony, znajdującą się między Nieporętem a Rembertowem. Ostatecznie jednak udało jej się powstrzymać pochód wojsk radzieckich na przedpolach Warszawy.
O zaangażowaniu Witolda Pileckiego w działania w ramach Bitwy Warszawskiej można przeczytać w albumowej publikacji „Witold Pilecki (1901-1948)” autorstwa Bartłomieja Kapicy i Karoliny Kolbuszewskiej.
„[…] W Wilnie nie było już dawnych kompanów z 13 Pułku Ułanów, braci Dąmbrowskich. Pilecki wstąpił zatem do I Wileńskiej Kompanii Harcerskiej, będącej częścią 201 Pułku Piechoty.
Z nią udał się w kierunku Grodna, aby bronić linii rzeki Niemen. Tam po intensywnych walkach oddział został zmuszony do wycofania się i finalnie trafił do Warszawy. W stolicy Pilecki, przypadkowo, podczas spaceru ze swoim przyjacielem z kawalerii, spotkał nie kogo innego jak Jerzego Dąmbrowskiego. Ten nakazał im zgłosić się do tworzonego przez siebie oddziału kawalerii, mówiąc: „Co, moi ułani w piechocie? Nie pozwolę na to!”. Dowodzony przez braci Władysława i Jerzego Dąmbrowskich 211 Ochotniczy Pułk Ułanów, już z Pileckim w składzie, 16 sierpnia 1920 roku został skierowany w okolice Płocka. Był to czas krytyczny, ponieważ od 13 sierpnia trwała bitwa o Warszawę. Miała ona zdecydować o dalszych losach Polski i bolszewickiego pochodu na zachód. Dzięki śmiałemu manewrowi uderzenia znad rzeki Wieprz kleszcze Armii Czerwonej zacieśniające się wokół stolicy zostały złamane, a inicjatywa strategiczna przeszła w ręce polskie.
Odtąd Wojsko Polskie wypierało nieprzyjaciela na wschód. Oddział Pileckiego nie wziął co prawda udziału w bezpośrednich starciach na przedpolu stolicy, ale przypadło mu nie mniej odpowiedzialne zadanie. Było nim zakończone sukcesem starcie z 3 Korpusem Kawalerii Gaj-Chana, a potem pościg za nim. Ta doborowa konnica bolszewicka siała zamęt i zniszczenie, gdy wdarła się na północy głęboko za polskie linie obronne. Ułani w serii podjazdów kilkukrotnie starli się z nią, po czym ruszyli za nią, gdy 3 Korpus w obliczu klęski Armii Czerwonej na przedpolach Warszawy usiłował przebić się na wschód. Po intensywnych walkach i pod naciskiem między innymi 211 pułku, pod koniec sierpnia, bolszewicka konnica przekroczyła granicę polsko-niemiecką, przez co została wyeliminowana z dalszej gry. W 1920 roku ostatecznie wygasły walki z bolszewikami, a formalnie zakończył je traktat między Polską, Rosją i podporządkowaną jej Ukrainą podpisany w marcu 1921 roku w Rydze.”
Bartłomiej Kapica, Karolina Kolbuszewska, „Witold Pilecki (1901-1948)”, wyd. Instytut Pileckiego, Warszawa 2026. Album można nabyć online w promocyjnej cenie.
Zobacz także
- „Pilecki wahał się"| Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Aktualności
„Pilecki wahał się"| Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Czy Witold Pilecki podjął się najniebezpieczniejszej misji II wojny światowej? Jak trafił do Auschwitz? Czy rzeczywiście budował tam konspirację? Zapraszamy do obejrzenia podcastu Muzeum Historii Polski z udziałem dyrektora Instytutu Pileckiego Karola Madaja.
- Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Aktualności
Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Przez trzy dni (9–11 października) festiwal „Wolskie Ostańce” zapraszał do zatrzymania się i spojrzenia na Warszawę z nowej perspektywy — poprzez osobiste historie, miejsca naznaczone pamięcią oraz to, co wciąż trwa pomiędzy znikaniem a trwaniem.
- Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Aktualności
Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Jakie były źródła błędnych ocen w polityce Niemiec wobec Rosji? Których ostrzeżeń nie chciano usłyszeć i dlaczego? Jakie wnioski z tej historii wynikają dziś dla Niemiec, Polski i Ukrainy oraz dla bezpieczeństwa Europy? Dlaczego tak długo ignorowano sygnały ostrzegawcze i głosy płynące m.in. z Polski i Ukrainy? Jaką rolę odegrały w tym interesy gospodarcze, kalkulacje polityczne?
- Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
Aktualności
Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.
- Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
8 października w ogrodzie Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej odbyło się wyjątkowe wydarzenie – jubileusz 10-lecia działalności instytucji.
- Festiwal „Wolskie Ostańce”
Aktualności
Festiwal „Wolskie Ostańce”
Co zostaje z miasta, które nieustannie się zmienia? Co trwa mimo wyburzeń, nowych inwestycji i zacierania śladów pamięci? I kim są współcześni „ostańcy”? Festiwal „Wolskie Ostańce” to wielowymiarowe wydarzenie poświęcone relacji między miastem, pamięcią i ludźmi.
- Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Aktualności
Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Dokument „Jedna wskazówka” o Obławie Augustowskiej, autorstwa Martyny Wojtkowskiej z Instytutu Pileckiego, otrzymał pierwsze wyróżnienie podczas 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni.
- „Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
„Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
6 października pracownicy Instytutu Pileckiego brali udział w „Spotkaniu z Patronem” organizowanym przez Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej.
- „Świadek” – Seweryna Szmaglewska w drugim odcinku „Sali 600” | Przedpremierowy odsłuch na dachu Instytutu Pileckiego
Aktualności
„Świadek” – Seweryna Szmaglewska w drugim odcinku „Sali 600” | Przedpremierowy odsłuch na dachu Instytutu Pileckiego
1 października na dachu Instytutu Pileckiego odbył się przedpremierowy odsłuch drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”, poświęconego Sewerynie Szmaglewskiej – pisarce, byłej więźniarce Auschwitz-Birkenau i świadkowi przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. Spotkanie zorganizowano w związku z 80. rocznicą zakończenia głównego procesu norymberskiego.
- Dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym? | Relacja z ósmego spotkania cyklu „Berlin w Warszawie”
Aktualności
Dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym? | Relacja z ósmego spotkania cyklu „Berlin w Warszawie”
24 września w Instytucie Pileckiego odbyło się ósme spotkanie z udziałem polskich i niemieckich ekspertów, zorganizowane w ramach cyklu „Berlin w Warszawie”. Tematem rozmowy była pamięć o Powstaniu Warszawskim w niemieckiej kulturze pamięci.
- Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Aktualności
Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego oraz Muzeum Powstania Warszawskiego podpisały strategiczne, trójstronne porozumienie o współpracy z francuskim wojskowym archiwum audiowizualnym ECPAD (Établissement de Communication et de Production Audiovisuelle de la Défense/ Centrum Komunikacji i Produkcji Audiowizualnej Departamentu Obrony) z siedzibą w Ivry-sur-Seine we Francji. Porozumienie udostępnia polskim instytucjom unikalne, dotąd nieznane w Polsce fotografie z czasów II wojny światowej, otwiera dostęp do ogromnych zasobów francuskiego archiwum i rozpoczyna współpracę o dużym znaczeniu dla badań nad polską historią.
- Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej
Aktualności
Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej
Nowy dyrektor będzie sprawował nadzór nad Działem Wystaw, Działem Historii Mówionej i Produkcji Filmowych, Działem Serwisów Streamingowych i Podcastów, Działem Edukacji, Działem Upamiętnień oraz Galerią Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów.