Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego - Instytut Pileckiego
15.08.2026 (SOB)
Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego
To jedno z kluczowych militarnych starć w dziejach świata! 15 sierpnia obchodzimy rocznicę Bitwy Warszawskiej, określanej też zwyczajowo „Cudem nad Wisłą”. To również Święto Wojska Polskiego.
Zwycięstwo Polaków nad Armią Czerwoną ocaliło dopiero co odzyskaną niepodległość i zatrzymało pochód rewolucji komunistycznej w głąb Europy Zachodniej. Czy wiecie, że w wojnie polsko-bolszewickiej uczestniczył Witold Pilecki?
Kluczowa operacja wojskowa rozpoczęła się 13 sierpnia. Wtedy wojska Armii Czerwonej zbliżały się w kierunku Warszawy. Walki obejmowały rozległy obszar – od Włodawy nad Bugiem na południu aż po Działdowo na północy. Najważniejsze działania obronne prowadził Front Północny pod dowództwem generała Józefa Hallera. 1 Armia generała Franciszka Latinika początkowo musiała wycofać się z rejonu Radzymina na drugą linię obrony, znajdującą się między Nieporętem a Rembertowem. Ostatecznie jednak udało jej się powstrzymać pochód wojsk radzieckich na przedpolach Warszawy.
O zaangażowaniu Witolda Pileckiego w działania w ramach Bitwy Warszawskiej można przeczytać w albumowej publikacji „Witold Pilecki (1901-1948)” autorstwa Bartłomieja Kapicy i Karoliny Kolbuszewskiej.
„[…] W Wilnie nie było już dawnych kompanów z 13 Pułku Ułanów, braci Dąmbrowskich. Pilecki wstąpił zatem do I Wileńskiej Kompanii Harcerskiej, będącej częścią 201 Pułku Piechoty.
Z nią udał się w kierunku Grodna, aby bronić linii rzeki Niemen. Tam po intensywnych walkach oddział został zmuszony do wycofania się i finalnie trafił do Warszawy. W stolicy Pilecki, przypadkowo, podczas spaceru ze swoim przyjacielem z kawalerii, spotkał nie kogo innego jak Jerzego Dąmbrowskiego. Ten nakazał im zgłosić się do tworzonego przez siebie oddziału kawalerii, mówiąc: „Co, moi ułani w piechocie? Nie pozwolę na to!”. Dowodzony przez braci Władysława i Jerzego Dąmbrowskich 211 Ochotniczy Pułk Ułanów, już z Pileckim w składzie, 16 sierpnia 1920 roku został skierowany w okolice Płocka. Był to czas krytyczny, ponieważ od 13 sierpnia trwała bitwa o Warszawę. Miała ona zdecydować o dalszych losach Polski i bolszewickiego pochodu na zachód. Dzięki śmiałemu manewrowi uderzenia znad rzeki Wieprz kleszcze Armii Czerwonej zacieśniające się wokół stolicy zostały złamane, a inicjatywa strategiczna przeszła w ręce polskie.
Odtąd Wojsko Polskie wypierało nieprzyjaciela na wschód. Oddział Pileckiego nie wziął co prawda udziału w bezpośrednich starciach na przedpolu stolicy, ale przypadło mu nie mniej odpowiedzialne zadanie. Było nim zakończone sukcesem starcie z 3 Korpusem Kawalerii Gaj-Chana, a potem pościg za nim. Ta doborowa konnica bolszewicka siała zamęt i zniszczenie, gdy wdarła się na północy głęboko za polskie linie obronne. Ułani w serii podjazdów kilkukrotnie starli się z nią, po czym ruszyli za nią, gdy 3 Korpus w obliczu klęski Armii Czerwonej na przedpolach Warszawy usiłował przebić się na wschód. Po intensywnych walkach i pod naciskiem między innymi 211 pułku, pod koniec sierpnia, bolszewicka konnica przekroczyła granicę polsko-niemiecką, przez co została wyeliminowana z dalszej gry. W 1920 roku ostatecznie wygasły walki z bolszewikami, a formalnie zakończył je traktat między Polską, Rosją i podporządkowaną jej Ukrainą podpisany w marcu 1921 roku w Rydze.”
Bartłomiej Kapica, Karolina Kolbuszewska, „Witold Pilecki (1901-1948)”, wyd. Instytut Pileckiego, Warszawa 2026. Album można nabyć online w promocyjnej cenie.
Zobacz także
- Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Aktualności
Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Jak pamiętać o tych, których los wciąż pozostaje nie w pełni poznany? 4 września spotkamy się w Pokamedulskim Klasztorze w Wigrach, by poprzez słowo, muzykę i wspólną modlitwę oddać hołd Ofiarom Obławy Augustowskiej.
- Nowy Jork | Wystawa „Między życiem a śmiercią: historie pomocy w czasie Zagłady”
Aktualności
Nowy Jork | Wystawa „Między życiem a śmiercią: historie pomocy w czasie Zagłady”
Do 29 października w Instytucie Pileckiego w Nowym Jorku można oglądać wystawę o ludziach, którzy ryzykowali własne życie, aby ratować Żydów podczas Holokaustu – oraz tych, którzy przeżyli dzięki ich odwadze.
- Sowieckie dziedzictwo Azji Centralnej oczami polskich reportażystów
Aktualności
Sowieckie dziedzictwo Azji Centralnej oczami polskich reportażystów
W ostatnich latach nakładem Wydawnictwa Czarne ukazały się trzy wybitne reportaże mierzące się z sowieckim dziedzictwem Azji Centralnej. O tym, jak postsowieckie dziedzictwo wpływa na współczesny Kazachstan i Kirgistan, dlaczego ślady totalitaryzmów bywają nieoczywiste oraz czym ta historia inspiruje współczesnych reportażystów, porozmawiają autorzy książek: Wojciech Górecki, Joanna Czeczott, Emilia Sułek oraz krytyczka literacka Aurelia Szwajkowska (Uniwersytet Rzeszowski). Spotkanie poprowadzi dr Dmitrij Panto – historyk, który dzieciństwo i młodość spędził w północnym Kazachstanie.
- „Sowiecka Azja Centralna jako totalitarne laboratorium” - konferencja naukowa
Aktualności
„Sowiecka Azja Centralna jako totalitarne laboratorium” - konferencja naukowa
Międzynarodowa konferencja naukowa „Sowiecka Azja Centralna jako totalitarne laboratorium” organizowana w dniach 2-4 września przez Instytut Pileckiego w Warszawie jest pierwszym w Polsce przedsięwzięciem podsumowującym interdyscyplinarne badania nad sowiecką Azją Centralną w XX wieku – regionem o wyjątkowo skomplikowanej historii totalitaryzmu, o dramatycznych doświadczeniach ludności poddawanej masowym represjom i przymusowym deportacjom, w tym ludności polskiej.
- Instytut Pileckiego uczcił pamięć obrońców Polski we wrześniu i październiku 1939 roku
Aktualności
Instytut Pileckiego uczcił pamięć obrońców Polski we wrześniu i październiku 1939 roku
W 87. rocznicę wybuchu II wojny światowej przedstawiciele Instytutu Pileckiego wzięli udział w uroczystościach upamiętniających obrońców Ojczyzny oraz cywilne ofiary niemieckiej agresji. Kwiaty złożono zarówno podczas ogólnopolskich obchodów na Westerplatte, jak i lokalnych miejscach pamięci w Warszawie.
- Instytut Pileckiego na Jesiennych Targach Książki w Warszawie
Aktualności
Instytut Pileckiego na Jesiennych Targach Książki w Warszawie
Zachęcamy do odwiedzenia stoiska Instytutu Pileckiego na Jesiennych Targach Książki w Warszawie! Będzie to znakomita okazja do zapoznania się z naszą ofertą wydawniczą.
- „Foametea. Wielki Głód w sowieckiej Mołdawii 1946–1947” - otwarcie wystawy
Aktualności
„Foametea. Wielki Głód w sowieckiej Mołdawii 1946–1947” - otwarcie wystawy
W piątek, 28 sierpnia, w rocznicę śmierci Rafała Lemkina i tuż po 35. rocznicy odzyskania niepodległości przez Mołdawię Instytut Pileckiego, wspólnie z Centrum Mieroszewskiego, otworzył na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie wystawę „Foametea. Wielki Głód w sowieckiej Mołdawii 1946–1947”.
- Karol Madaj dyrektorem Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego
Aktualności
Karol Madaj dyrektorem Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego
Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego, powołała Karola Madaja na stanowisko dyrektora Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego w Warszawie. Pięcioletnia kadencja dyrektora rozpocznie się 30 sierpnia br.
- Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie
Aktualności
Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie
Szanowni Państwo, w związku z poważnym atakiem hakerskim, w nocy z 13 na 14 sierpnia, na stronę internetową Instytutu oraz oddziałów w Berlinie i Augustowie informujemy, że na stronach Instytutu, opublikowane zostały materiały noszące znamiona rosyjskiej propagandy i dezinformacji. Treści te wymierzone były w polską historię i wzmacniały narracje antyukraińskie.
- „Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
Aktualności
„Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
W najnowszym numerze magazynu historycznego „Mówią Wieki” (nr 6/2026), w całości poświęconym Obławie Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po II wojnie światowej, Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, opowiedział o misji Instytutu Pileckiego i otwartego w lipcu 2025 roku Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
Aktualności
Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
6 sierpnia – w 82. rocznicę Rzezi Woli, w Instytucie Pileckiego odbyło się siódme spotkanie cyklu „Berlin w Warszawie”. Debata poświęcona była jednemu z najbardziej bolesnych przykładów powojennej bezkarności – historii Heinza Reinefartha, byłego generała Waffen-SS i jednego z dowódców odpowiedzialnych za zbrodnie popełnione podczas tłumienia Powstania Warszawskiego, w tym masakrę ludności cywilnej na warszawskiej Woli.
- Obchody 82. rocznicy Rzezi Woli
Aktualności
Obchody 82. rocznicy Rzezi Woli
5 sierpnia 2026 roku odbyły się uroczystości upamiętniające 82. rocznicę Rzezi Woli. W wydarzeniu wzięło udział kierownictwo Instytutu Pileckiego.