Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego - Instytut Pileckiego
15.08.2026 (SOB)
Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego
To jedno z kluczowych militarnych starć w dziejach świata! 15 sierpnia obchodzimy rocznicę Bitwy Warszawskiej, określanej też zwyczajowo „Cudem nad Wisłą”. To również Święto Wojska Polskiego.
Zwycięstwo Polaków nad Armią Czerwoną ocaliło dopiero co odzyskaną niepodległość i zatrzymało pochód rewolucji komunistycznej w głąb Europy Zachodniej. Czy wiecie, że w wojnie polsko-bolszewickiej uczestniczył Witold Pilecki?
Kluczowa operacja wojskowa rozpoczęła się 13 sierpnia. Wtedy wojska Armii Czerwonej zbliżały się w kierunku Warszawy. Walki obejmowały rozległy obszar – od Włodawy nad Bugiem na południu aż po Działdowo na północy. Najważniejsze działania obronne prowadził Front Północny pod dowództwem generała Józefa Hallera. 1 Armia generała Franciszka Latinika początkowo musiała wycofać się z rejonu Radzymina na drugą linię obrony, znajdującą się między Nieporętem a Rembertowem. Ostatecznie jednak udało jej się powstrzymać pochód wojsk radzieckich na przedpolach Warszawy.
O zaangażowaniu Witolda Pileckiego w działania w ramach Bitwy Warszawskiej można przeczytać w albumowej publikacji „Witold Pilecki (1901-1948)” autorstwa Bartłomieja Kapicy i Karoliny Kolbuszewskiej.
„[…] W Wilnie nie było już dawnych kompanów z 13 Pułku Ułanów, braci Dąmbrowskich. Pilecki wstąpił zatem do I Wileńskiej Kompanii Harcerskiej, będącej częścią 201 Pułku Piechoty.
Z nią udał się w kierunku Grodna, aby bronić linii rzeki Niemen. Tam po intensywnych walkach oddział został zmuszony do wycofania się i finalnie trafił do Warszawy. W stolicy Pilecki, przypadkowo, podczas spaceru ze swoim przyjacielem z kawalerii, spotkał nie kogo innego jak Jerzego Dąmbrowskiego. Ten nakazał im zgłosić się do tworzonego przez siebie oddziału kawalerii, mówiąc: „Co, moi ułani w piechocie? Nie pozwolę na to!”. Dowodzony przez braci Władysława i Jerzego Dąmbrowskich 211 Ochotniczy Pułk Ułanów, już z Pileckim w składzie, 16 sierpnia 1920 roku został skierowany w okolice Płocka. Był to czas krytyczny, ponieważ od 13 sierpnia trwała bitwa o Warszawę. Miała ona zdecydować o dalszych losach Polski i bolszewickiego pochodu na zachód. Dzięki śmiałemu manewrowi uderzenia znad rzeki Wieprz kleszcze Armii Czerwonej zacieśniające się wokół stolicy zostały złamane, a inicjatywa strategiczna przeszła w ręce polskie.
Odtąd Wojsko Polskie wypierało nieprzyjaciela na wschód. Oddział Pileckiego nie wziął co prawda udziału w bezpośrednich starciach na przedpolu stolicy, ale przypadło mu nie mniej odpowiedzialne zadanie. Było nim zakończone sukcesem starcie z 3 Korpusem Kawalerii Gaj-Chana, a potem pościg za nim. Ta doborowa konnica bolszewicka siała zamęt i zniszczenie, gdy wdarła się na północy głęboko za polskie linie obronne. Ułani w serii podjazdów kilkukrotnie starli się z nią, po czym ruszyli za nią, gdy 3 Korpus w obliczu klęski Armii Czerwonej na przedpolach Warszawy usiłował przebić się na wschód. Po intensywnych walkach i pod naciskiem między innymi 211 pułku, pod koniec sierpnia, bolszewicka konnica przekroczyła granicę polsko-niemiecką, przez co została wyeliminowana z dalszej gry. W 1920 roku ostatecznie wygasły walki z bolszewikami, a formalnie zakończył je traktat między Polską, Rosją i podporządkowaną jej Ukrainą podpisany w marcu 1921 roku w Rydze.”
Bartłomiej Kapica, Karolina Kolbuszewska, „Witold Pilecki (1901-1948)”, wyd. Instytut Pileckiego, Warszawa 2026. Album można nabyć online w promocyjnej cenie.
Zobacz także
- Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
Aktualności
Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.
- Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
Aktualności
Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.
- Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
Aktualności
Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.
- Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Aktualności
Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski.
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.
- Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
Aktualności
Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
W związku z powracającą w przestrzeni publicznej dyskusją na temat batalionu „Nachtigall”, dr hab. Tomasz Chinciński, profesor Instytutu Pileckiego, przypomina kluczowe fakty ustalone przez historyków.
- „Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
Aktualności
„Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
17 października 2026 roku publiczność zgromadzona w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego wysłuchała drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” o Sewerynnie Szmaglewskiej.
- „Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Aktualności
„Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Czy Witold Pilecki podjął się najniebezpieczniejszej misji II wojny światowej? Jak trafił do Auschwitz? Czy rzeczywiście budował tam konspirację? Zapraszamy do obejrzenia podcastu Muzeum Historii Polski z udziałem dyrektora Instytutu Pileckiego Karola Madaja.
- Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Aktualności
Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Przez trzy dni (9–11 października) festiwal „Wolskie Ostańce” zapraszał do zatrzymania się i spojrzenia na Warszawę z nowej perspektywy — poprzez osobiste historie, miejsca naznaczone pamięcią oraz to, co wciąż trwa pomiędzy znikaniem a trwaniem.
- Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Aktualności
Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Jakie były źródła błędnych ocen w polityce Niemiec wobec Rosji? Których ostrzeżeń nie chciano usłyszeć i dlaczego? Jakie wnioski z tej historii wynikają dziś dla Niemiec, Polski i Ukrainy oraz dla bezpieczeństwa Europy? Dlaczego tak długo ignorowano sygnały ostrzegawcze i głosy płynące m.in. z Polski i Ukrainy? Jaką rolę odegrały w tym interesy gospodarcze, kalkulacje polityczne?
- Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
Aktualności
Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.