Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego - Instytut Pileckiego
15.08.2026 (SOB)
Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego
To jedno z kluczowych militarnych starć w dziejach świata! 15 sierpnia obchodzimy rocznicę Bitwy Warszawskiej, określanej też zwyczajowo „Cudem nad Wisłą”. To również Święto Wojska Polskiego.
Zwycięstwo Polaków nad Armią Czerwoną ocaliło dopiero co odzyskaną niepodległość i zatrzymało pochód rewolucji komunistycznej w głąb Europy Zachodniej. Czy wiecie, że w wojnie polsko-bolszewickiej uczestniczył Witold Pilecki?
Kluczowa operacja wojskowa rozpoczęła się 13 sierpnia. Wtedy wojska Armii Czerwonej zbliżały się w kierunku Warszawy. Walki obejmowały rozległy obszar – od Włodawy nad Bugiem na południu aż po Działdowo na północy. Najważniejsze działania obronne prowadził Front Północny pod dowództwem generała Józefa Hallera. 1 Armia generała Franciszka Latinika początkowo musiała wycofać się z rejonu Radzymina na drugą linię obrony, znajdującą się między Nieporętem a Rembertowem. Ostatecznie jednak udało jej się powstrzymać pochód wojsk radzieckich na przedpolach Warszawy.
O zaangażowaniu Witolda Pileckiego w działania w ramach Bitwy Warszawskiej można przeczytać w albumowej publikacji „Witold Pilecki (1901-1948)” autorstwa Bartłomieja Kapicy i Karoliny Kolbuszewskiej.
„[…] W Wilnie nie było już dawnych kompanów z 13 Pułku Ułanów, braci Dąmbrowskich. Pilecki wstąpił zatem do I Wileńskiej Kompanii Harcerskiej, będącej częścią 201 Pułku Piechoty.
Z nią udał się w kierunku Grodna, aby bronić linii rzeki Niemen. Tam po intensywnych walkach oddział został zmuszony do wycofania się i finalnie trafił do Warszawy. W stolicy Pilecki, przypadkowo, podczas spaceru ze swoim przyjacielem z kawalerii, spotkał nie kogo innego jak Jerzego Dąmbrowskiego. Ten nakazał im zgłosić się do tworzonego przez siebie oddziału kawalerii, mówiąc: „Co, moi ułani w piechocie? Nie pozwolę na to!”. Dowodzony przez braci Władysława i Jerzego Dąmbrowskich 211 Ochotniczy Pułk Ułanów, już z Pileckim w składzie, 16 sierpnia 1920 roku został skierowany w okolice Płocka. Był to czas krytyczny, ponieważ od 13 sierpnia trwała bitwa o Warszawę. Miała ona zdecydować o dalszych losach Polski i bolszewickiego pochodu na zachód. Dzięki śmiałemu manewrowi uderzenia znad rzeki Wieprz kleszcze Armii Czerwonej zacieśniające się wokół stolicy zostały złamane, a inicjatywa strategiczna przeszła w ręce polskie.
Odtąd Wojsko Polskie wypierało nieprzyjaciela na wschód. Oddział Pileckiego nie wziął co prawda udziału w bezpośrednich starciach na przedpolu stolicy, ale przypadło mu nie mniej odpowiedzialne zadanie. Było nim zakończone sukcesem starcie z 3 Korpusem Kawalerii Gaj-Chana, a potem pościg za nim. Ta doborowa konnica bolszewicka siała zamęt i zniszczenie, gdy wdarła się na północy głęboko za polskie linie obronne. Ułani w serii podjazdów kilkukrotnie starli się z nią, po czym ruszyli za nią, gdy 3 Korpus w obliczu klęski Armii Czerwonej na przedpolach Warszawy usiłował przebić się na wschód. Po intensywnych walkach i pod naciskiem między innymi 211 pułku, pod koniec sierpnia, bolszewicka konnica przekroczyła granicę polsko-niemiecką, przez co została wyeliminowana z dalszej gry. W 1920 roku ostatecznie wygasły walki z bolszewikami, a formalnie zakończył je traktat między Polską, Rosją i podporządkowaną jej Ukrainą podpisany w marcu 1921 roku w Rydze.”
Bartłomiej Kapica, Karolina Kolbuszewska, „Witold Pilecki (1901-1948)”, wyd. Instytut Pileckiego, Warszawa 2026. Album można nabyć online w promocyjnej cenie.
Zobacz także
- Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Aktualności
Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego oraz Muzeum Powstania Warszawskiego podpisały strategiczne, trójstronne porozumienie o współpracy z francuskim wojskowym archiwum audiowizualnym ECPAD (Établissement de Communication et de Production Audiovisuelle de la Défense/ Centrum Komunikacji i Produkcji Audiowizualnej Departamentu Obrony) z siedzibą w Ivry-sur-Seine we Francji. Porozumienie udostępnia polskim instytucjom unikalne, dotąd nieznane w Polsce fotografie z czasów II wojny światowej, otwiera dostęp do ogromnych zasobów francuskiego archiwum i rozpoczyna współpracę o dużym znaczeniu dla badań nad polską historią.
- Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej
Aktualności
Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej
Nowy dyrektor będzie sprawował nadzór nad Działem Wystaw, Działem Historii Mówionej i Produkcji Filmowych, Działem Serwisów Streamingowych i Podcastów, Działem Edukacji, Działem Upamiętnień oraz Galerią Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów.
- Cykl spotkań SZLAKI OCALENIA. ŚLADEM ODWAGI I BRATERSTWA
Aktualności
Cykl spotkań SZLAKI OCALENIA. ŚLADEM ODWAGI I BRATERSTWA
Cykl poświęcony osobom odznaczonym medalem Virtus et Fraternitas za to, że pomagały Polakom, stawały w ich obronie lub pielęgnowały pamięć o nich w najtrudniejszych momentach historii. Spotkaniom będą towarzyszyć koncerty muzyki klasycznej.
- „Rosja powraca do sowieckich narracji” – relacja z debaty o sowieckiej dezinformacji wokół 17 września 1939 roku
Aktualności
„Rosja powraca do sowieckich narracji” – relacja z debaty o sowieckiej dezinformacji wokół 17 września 1939 roku
W rocznicę sowieckiej agresji 17 września 1939 roku w Instytucie Pileckiego odbyła się debata ekspercka poświęcona mechanizmom propagandowym towarzyszącym zbrojnej napaści Związku Sowieckiego na Polskę oraz ich współczesnym kontynuacjom w polityce Federacji Rosyjskiej.
- Złożenie kwiatów pod pomnikiem Witolda Pileckiego na warszawskim Żoliborzu
Aktualności
Złożenie kwiatów pod pomnikiem Witolda Pileckiego na warszawskim Żoliborzu
W 86. rocznicę wydarzeń, podczas których Witold Pilecki celowo dał się schwytać w łapance na warszawskim Żoliborzu, z zamiarem przedostania się do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, złożono kwiaty pod jego pomnikiem, blisko miejsca łapanki.
- „Zamelduj, gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem” | Mija 86 lat od rozpoczęcia misji Witolda Pileckiego w Auschwitz
Aktualności
„Zamelduj, gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem” | Mija 86 lat od rozpoczęcia misji Witolda Pileckiego w Auschwitz
19 września 1940 roku Witold Pilecki celowo dał się schwytać w łapance na warszawskim Żoliborzu, z zamiarem przedostania się do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz.
- Instytut Pileckiego w Nowym Jorku | Seminarium poświęcone pamięci o Holokauście
Aktualności
Instytut Pileckiego w Nowym Jorku | Seminarium poświęcone pamięci o Holokauście
W dniach 8–9 września dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj odbył w Nowym Jorku szereg ważnych spotkań dotyczących rozwoju działalności Instytutu w Stanach Zjednoczonych oraz upowszechniania wiedzy o polskiej historii i dziedzictwie Witolda Pileckiego.
- Instytut Pileckiego i Fundacja Brama Cukermana łączą siły na rzecz edukacji i dialogu polsko-izraelskiego
Aktualności
Instytut Pileckiego i Fundacja Brama Cukermana łączą siły na rzecz edukacji i dialogu polsko-izraelskiego
Dyrektor Instytutu Solidarności i Męstwa im. rtm. Witolda Pileckiego Karol Madaj oraz Prezeska Zarządu Fundacji „Brama Cukermana” Karolina Jakoweńko podpisali list intencyjny o współpracy. Porozumienie otwiera drogę do realizacji wspólnych przedsięwzięć badawczych, edukacyjnych, wystawienniczych oraz multimedialnych.
- Sowiecka Azja Centralna – podsumowanie międzynarodowej konferencji w Instytucie Pileckiego [FOTO]
Aktualności
Sowiecka Azja Centralna – podsumowanie międzynarodowej konferencji w Instytucie Pileckiego [FOTO]
Trzy dni, kilkadziesiąt wystąpień i badacze z Polski oraz zagranicy – tak w skrócie można podsumować międzynarodową konferencję naukową, która odbyła się w dniach 2–4 września w Instytucie Pileckiego Warszawie.
- Nieznane wspomnienia niemieckiego urzędnika z okupowanej Polski trafiły do Instytutu Pileckiego
Aktualności
Nieznane wspomnienia niemieckiego urzędnika z okupowanej Polski trafiły do Instytutu Pileckiego
Do zbiorów archiwum Instytutu Pileckiego trafił wyjątkowy dokument: niepublikowane dotąd i nieznane wspomnienia niemieckiego urzędnika, który podczas II wojny światowej pracował w administracji cywilnej Generalnego Gubernatorstwa.
- Zło wpisane w codzienność | Dr Joanna Nikel komentuje wspomnienia niemieckiego urzędnika z pobytu w Generalnym Gubernatorstwie
Aktualności
Zło wpisane w codzienność | Dr Joanna Nikel komentuje wspomnienia niemieckiego urzędnika z pobytu w Generalnym Gubernatorstwie
„Rzadko zdarza się, by do zbiorów archiwalnych trafiał dokument, w którym głos samego funkcjonariusza aparatu okupacyjnego — spisany bez intencji oskarżenia, a wręcz z pozycji poczucia własnej normalności — staje się jednym z najbardziej wymownych świadectw zbrodniczości systemu, któremu służył” – pisze dr Joanna Nikel w pierwszym komentarzu do otrzymanych przez Instytut Pileckiego materiałów.
- Znamy nominowanych do Międzynarodowej Nagrody Pileckiego 2026!
Aktualności
Znamy nominowanych do Międzynarodowej Nagrody Pileckiego 2026!
W sobotę 5 września na Jesiennych Targach Książki w Warszawie Instytut Pileckiego ogłosił tytuły i autorów 14 książek nominowanych do tegorocznej Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego.