Przedpremierowy odsłuch audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” | 80. rocznica rozpoczęcia procesów norymberskich - Instytut Pileckiego
21.11.2025 (PT)
Przedpremierowy odsłuch audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” | 80. rocznica rozpoczęcia procesów norymberskich
20 listopada 2025 roku w siedzibie Instytutu Pileckiego odbyło się wydarzenie upamiętniające rocznicę rozpoczęcia procesów norymberskich. Tego dnia, dokładnie 80 lat wcześniej, do sali rozpraw o numerze 600 weszli najwięksi zbrodniarze III Rzeszy.
– Osiemdziesiąt lat temu rozpoczął się proces przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze – przypomniał Karol Madaj, dyrektor Instytutu Pileckiego. – Na ławie oskarżonych zasiedli główni sprawcy zbrodni przeciwko pokojowi, przeciwko ludzkości i zbrodni wojennych. Nie było wśród nich Hitlera, ale znaleźli się jego najbliżsi współpracownicy, także ci doskonale znani Polakom, jak Hans Frank.
W procesie zeznawało dwoje świadków z Polski. Samuel Rajzman, ocalały z Treblinki, oraz Seweryna Szmaglewska – więźniarka Auschwitz i autorka „Dymów nad Birkenau", których fragmenty w 1946 roku włączono do materiału dowodowego. Dwuczęściowe świadectwo jej syna znajduje się w naszym archiwum „Świadkowie Epoki”. W rocznicę procesu szczególnie zachęcam do jego obejrzenia – dodał dyrektor.
Wieczór upamiętniający wydarzenia sprzed 80 lat rozpoczął się przedpremierowym odsłuchem pierwszego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”, przygotowanego we współpracy ze Studiem Reportażu Polskiego Radia. Audioserial oddaje głos tym, którzy dotąd pozostawali na marginesie historii. Zamiast przywoływać znane wizerunki Sali sądowej i oskarżonych, autorka projektu Martyna Wojtkowska kieruje mikrofon ku świadkom – osobom, bez których proces nie mógłby się odbyć.
Dla Wojtkowskiej doświadczenia ówczesnych obserwatorów Norymbergi pozostają nadal aktualne: „Kiedy przyglądam się wojnie, temu jak cierpią ludzie, zadaję sobie pytanie: „I co w związku z tym się wydarzy?” – w kontekście sprawiedliwości, na którą wszyscy liczymy. Procesy norymberskie były kluczowym momentem w dziejach, bo wówczas powstał szablon postępowania wobec ludzi, którzy dopuścili się najbardziej zbrodniczych czynów. To pragnienie sprawiedliwości dziejowej towarzyszyło mi podczas pisania scenariusza audioserialu” – przyznaje autorka.
„Sala 600. Świadkowie Norymbergi” to projekt sześcioodcinkowy. Każdy epizod koncentruje się na jednej osobie obecnej podczas rozpraw w charakterze obserwatora: dziennikarzu, stenotypistce, tłumaczu czy prawniku. To opowieść nie o przebiegu procesów, lecz o moralnym napięciu, odpowiedzialności i o człowieczeństwie wystawionym na próbę. W audioserialu wykorzystano archiwalia Polskiego Radia oraz współczesne rozmowy z osobami pracującymi w archiwum norymberskim. Narratorką audioopowieści jest Danuta Stenka.
Drugą część wieczoru wypełnił koncert Dobrawy Czocher, autorki muzyki do audioserialu. Jej poruszające muzyczne interpretacje podkreśliły wagę opowiadanej historii wydobywając dramatyzm relacji i emocje towarzyszące świadkom procesu.
Wydarzenie przypomniało o znaczeniu procesów norymberskich jako kamienia milowego w rozwoju prawa międzynarodowego oraz o konieczności dalszego dokumentowania i badania zbrodni totalitaryzmów – misji, którą Instytut Pileckiego realizuje poprzez działalność naukową, edukacyjną i dokumentacyjną.
Zobacz także
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.
- Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
Aktualności
Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
W związku z powracającą w przestrzeni publicznej dyskusją na temat batalionu „Nachtigall”, dr hab. Tomasz Chinciński, profesor Instytutu Pileckiego, przypomina kluczowe fakty ustalone przez historyków.
- „Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
Aktualności
„Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
17 października 2026 roku publiczność zgromadzona w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego wysłuchała drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” o Sewerynnie Szmaglewskiej.
- „Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Aktualności
„Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Czy Witold Pilecki podjął się najniebezpieczniejszej misji II wojny światowej? Jak trafił do Auschwitz? Czy rzeczywiście budował tam konspirację? Zapraszamy do obejrzenia podcastu Muzeum Historii Polski z udziałem dyrektora Instytutu Pileckiego Karola Madaja.
- Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Aktualności
Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Przez trzy dni (9–11 października) festiwal „Wolskie Ostańce” zapraszał do zatrzymania się i spojrzenia na Warszawę z nowej perspektywy — poprzez osobiste historie, miejsca naznaczone pamięcią oraz to, co wciąż trwa pomiędzy znikaniem a trwaniem.
- Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Aktualności
Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Jakie były źródła błędnych ocen w polityce Niemiec wobec Rosji? Których ostrzeżeń nie chciano usłyszeć i dlaczego? Jakie wnioski z tej historii wynikają dziś dla Niemiec, Polski i Ukrainy oraz dla bezpieczeństwa Europy? Dlaczego tak długo ignorowano sygnały ostrzegawcze i głosy płynące m.in. z Polski i Ukrainy? Jaką rolę odegrały w tym interesy gospodarcze, kalkulacje polityczne?
- Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
Aktualności
Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.
- Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
8 października w ogrodzie Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej odbyło się wyjątkowe wydarzenie – jubileusz 10-lecia działalności instytucji.
- Festiwal „Wolskie Ostańce”
Aktualności
Festiwal „Wolskie Ostańce”
Co zostaje z miasta, które nieustannie się zmienia? Co trwa mimo wyburzeń, nowych inwestycji i zacierania śladów pamięci? I kim są współcześni „ostańcy”? Festiwal „Wolskie Ostańce” to wielowymiarowe wydarzenie poświęcone relacji między miastem, pamięcią i ludźmi.
- Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Aktualności
Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Dokument „Jedna wskazówka” o Obławie Augustowskiej, autorstwa Martyny Wojtkowskiej z Instytutu Pileckiego, otrzymał pierwsze wyróżnienie podczas 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni.
- „Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
„Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
6 października pracownicy Instytutu Pileckiego brali udział w „Spotkaniu z Patronem” organizowanym przez Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej.