Opowiadamy o historii wyzwolenia KL Auschwitz-Birkenau w mediach - Instytut Pileckiego

W czasie obchodów 80. rocznicy wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz, historycy i pracownicy Instytutu Pileckiego przypomnieli historię obozu, dzieląc się swoją wiedzą w programach radiowych i telewizyjnych.

Prof. Witold Stankowski mówił o ostatnich dniach fabryki śmierci w programie "Debata Dnia" w Polsat News oraz w rozmowie z PAP. 
W historii KL Auschwitz-Birkenau kryje się historia wielu takich podobnych obozów koncentracyjnych i zagłady (...). Do dzisiaj historycy próbują oszacować ile tych obozów, różnego rodzaju - koncentracyjnych, zagłady, pracy, przejściowych - było - powiedział PAP prof. Witold Stankowski (zachęcamy do obejrzenia całego materiału - kliknij).  

- Z jednej strony myślę o tych, którzy nie przeżyli, ale też o tych, których udało się wyzwolić. Oni byli w bardzo trudnej sytuacji. W wielu przypadkach część ich rodziny nie żyła, a domy były zniszczone - powiedziała w Polskim Radiu 24 historyk Instytutu Pileckiego, dr Agnieszka Witkowska-Krych, która razem z Hanną Radziejowską, szefową Oddziału Instytutu Pileckiego w Berlinie oraz z Małgorzatą Grygiel - współautorką filmu „Świadkowie Epoki. Ku Zagładzie” - była gościem porannej audycji w PR 24. Zapraszamy do wysłuchania całej audycji (kliknij). 

Musimy uświadamiać, przypominać, że to się stało, że to nie jest opowieść z kart książki, którą ktoś sobie wymyślił - apelował prof. Andrzej Zawistowski (IP), który razem z Małgorzatą Grygiel był gościem audycji "Popołudnie RDC". Zachęcamy do wysłuchania całej audycji (kliknij). 

Przedstawiciele Instytutu Pileckiego byli też obecni w mediach zagranicznych. Dyrektor Instytutu, prof. Krzysztof Ruchniewicz opowiadał na antenie niemieckiej stacji radiowej rbb24 o znaczeniu 80. rocznicy wyzwolenia KL Auschwitz. Rozmowa odbyła się w języku niemieckim, można jej wysłuchać pod linkiem (kliknij). 

Krótka historia obozu KL Auschwitz

27 stycznia przypada 80. rocznica wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau, w którym od czerwca 1940 do stycznia 1945 zginęło około 1,1 miliona ludzi, z czego około 1 milion stanowili europejscy Żydzi.

Jednym z narzędzi terroru stosowanych wobec ludności okupowanych przez Niemców państw były masowe internowania dotykające głównie inteligencję i jeńców wojennych, kler, osoby związane z ruchem oporu, ale również przypadkowe ofiary ulicznych łapanek. Znaczne nasilenie takich aktów totalitarnej przemocy miało miejsce w Polsce.

Od początku okupacji w procesie systematycznego wyniszczania obywateli polskich, osłabiania ich potencjału intelektualnego oraz wymuszania bezwzględnego posłuszeństwa, istotną rolę odgrywały różnego rodzaju miejsca odseparowania, areszty policyjne, więzienia sądowe, obozy przejściowe, pracy, wychowawcze i karne, a przede wszystkim obozy koncentracyjne, które początkowo organizowano, by rozwiązać problem przepełnionych lokalnych miejsc internowania. Na terenie Polski, Niemcy zbudowali wiele obozów różnego typu, w tym siedem obozów zagłady: w Treblince, Chełmnie nad Nerem (Kulmhof), Sobiborze, Bełżcu, Majdanku, Sztutowie i Oświęcimiu (Auschwitz-Birkenau).

Otwarty w Oświęcimiu obóz, 10 miesięcy po wybuchu wojny, był pierwszym i zarazem największym obozem  na okupowanych ziemiach polskich. W pierwszych dwóch latach jego istnienia to obywatele polscy stanowili przeważającą grupę więźniów, wśród deportowanych do obozu od samego początku znajdowali się również obywatele polscy pochodzenia żydowskiego. Od 1942 roku, stał się miejscem stopniowego wyniszczania więźniów i równocześnie największym ośrodkiem natychmiastowej, bezpośredniej zagłady europejskich Żydów.

Wybór lokalizacji na utworzenie obozu podyktowany był m.in.: dogodnym położeniem komunikacyjnym (rozbudowana sieć kolejowa), geograficznym (równina w rozwidleniu dwóch rzek dawała gwarancję, że w razie potrzeby kompleks będzie można szybko rozbudować i odgrodzić od świata) oraz już istniejącą infrastrukturą (zabudowania byłych koszar wojskowych, które teraz służyły jako baraki).

KL Auschwitz z czasem przekształcił się w rozbudowany kompleks mniejszych obozów, tzn. obozu koncentracyjnego, miejsca przetrzymywania więźniów pochodzących z różnych grup społecznych i narodowościowych, obozu pracy przymusowej, a także obozu zagłady, który od 1942 roku stał się jednym z głównych ośrodków eksterminacji Żydów w ramach realizacji planu „Ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej". Zdecydowana większość przywożonych do Auschwitz Żydów była zabijana w komorach gazowych zaraz po przybyciu.

Największą liczbę ofiar Auschwitz stanowili Żydzi (ok. 1 mln), następnie Polacy (70-75 tys.). Inni więźniowie obozu Auschwitz to: Romowie (21 tys.), przetrzymywani w specjalnie wydzielonym „Zigeunerlager", radzieccy jeńcy wojenni (15 tys.), wysyłani do Auschwitz głównie na egzekucje lub do ciężkiej pracy, a także więźniowie innych narodowości, m.in. Czesi, Francuzi, Węgrzy, Grecy, Włosi, Norwegowie, a także Niemcy (na przykład więźniowie polityczni, świadkowie Jehowy, zwani badaczami Pisma Świętego oraz homoseksualiści).

KL Auschwitz składał się z: 1) Auschwitz I – utworzonego w 1940 r. na terenie i w budynkach przedwojennych polskich koszar; 2) Auschwitz II-Birkenau zbudowanego w 1941 r. na terenie odległej od Oświęcimia o 3 kilometry wsi Brzezinka, z której wysiedlono polską ludność i gdzie naziści wybudowali większość urządzeń masowej zagłady; Auschwitz III – ok. 40 podobozów, którymi były niemieckie zakłady przemysłowe i gospodarstwa rolniczo-hodowlane, wykorzystujące niewolniczą siłę roboczą więźniów.

Zdjęcie dzieci w obozie KL Auschwitz-Birkenau: Alexander Voronzow and others in his group, ordered by Mikhael Oschurkow, head of the photography unit. Public domain, via Wikimedia Commons.