„Jedyną winą było to, że są kapłanami”. Prześladowania Kościoła katolickiego w okupowanej Warszawie | Karol Kalinowski, wstęp do: „Zapisy terroru”, t. 11 - Instytut Pileckiego

Instytut

02.02.2026 (PN)

„Jedyną winą było to, że są kapłanami”. Prześladowania Kościoła katolickiego w okupowanej Warszawie | Karol Kalinowski, wstęp do: „Zapisy terroru”, t. 11

Wychodząc, widziałem w miejscu egzekucji stos niedopalonych zwłok, leżących tak, jak je zostawiłem – opowiadał o. Aleksander Kisiel przed Okręgową Komisją Badania Zbrodni Niemieckich.

W zeznaniach opowiada o masakrze w klasztorze jezuitów przy ul. Rakowieckiej. 2 sierpnia 1944 r. Niemcy zamordowali tam prawie 40 osób, w tym 8 ojców i 8 braci Towarzystwa Jezusowego. Zbrodnię przeżyło 5 osób w tym 4 zakonników, a pośród nich o. Kisiel.

Słyszałem od ludzi mieszkających w pobliżu naszego domu, iż jeden z SS-manów miał się wyrazić na zapytanie, co się stało z księżmi: „Ich werde jeden Priester niederschießen” [Zastrzelę każdego księdza]  – zeznał o. Kisiel. 

Jego świadectwo znalazło się, obok wielu innych, w 11. tomie serii Zapisy Terroru, poświęconym losom duchownych oraz prześladowaniom Kościoła katolickiego w Warszawie w latach 1939–1944.

Zapisyterroru.pl

Wydany drukiem zbiór świadectw stanowi rezultat działalności Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce oraz jej prawnych następców; materiały te są obecnie przechowywane w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej. Zeznania prezentowane w publikacji dostępne są w wersji elektronicznej w internetowej bazie Instytutu Pileckiego Zapisyterroru.pl, gdzie można przeczytać w całości relację o. Aleksandra Kisiela (zeznanie o. Aleksandra Kisiela). 

„Jedyną winą było to, że są kapłanami”

– Lektura zeznań złożonych przed Główną Komisją pozostawia wstrząsające wrażenie – pisze we wstępie autor opracowania Karol Kalinowski z Instytutu Pileckiego – Świadectwa te są źródłami historycznymi o wyjątkowej wartości, ponieważ nierzadko są jedynymi relacjami na temat poszczególnych zdarzeń powstania warszawskiego dokumentującymi indywidualne losy ofiar. Jakże zrozumiała staje się wobec tego teza, że spisy męczenników, będące zestawieniami statystycznymi, nabierają pełnego sensu w zestawieniu z indywidualnymi historiami konkretnych osób, zawłaszcza jeśli są opowiedziane głosami świadków i uczestników wydarzeń. Warto, także dzięki publikowanym tu świadectwom, przywoływać historie tych osób, by trafiły do szerszej świadomości, tym bardziej że wielu z tych kapłanów okazało się prawdziwymi bohaterami, wiernymi do końca Bogu i ojczyźnie. Wiele relacji daje wręcz bezcenną możliwość obserwowania totalitarnej machiny śmierci z perspektywy osób, które ucierpiały podczas II wojny światowej. Ogromną wartością jest także ukazanie atmosfery okupacyjnej rzeczywistości, w której dominowały śmierć i strach, ale istniał również opór i wola życia narodu polskiego”. 

Na dole strony do pobrania pełna wersja wprowadzenia.

Publikacja do nabycia w księgarni Instytutu Pileckiego.

Do pobrania

„Jedyną winą było to, że są kapłanami”. Prześladowania Kościoła katolickiego w okupowanej Warszawie | Karol Kalinowski, wstęp do: „Zapisy terroru”, t. 11

Zobacz także