Radziejowska i Fałkowski dla „Rzeczpospolitej” | „Historia poszarpała relacje polsko-niemieckie" - Instytut Pileckiego
Radziejowska i Fałkowski dla „Rzeczpospolitej” | „Historia poszarpała relacje polsko-niemieckie"
Hanna Radziejowska i Mateusz Fałkowski w rozmowie z Markiem Kozubalem dla Rzeczpospolitej opowiadają o działalności Instytutu Pileckiego w Berlinie, relacjach polsko-niemieckich i nowym cyklu spotkań „Berlin w Warszawie”.
Niemieckie głosy, które w Polsce są zbyt mało znane
– Przez wiele lat relacje polsko-niemieckie były domeną aktywnych, ale jednak dość wąskich środowisk zajmujących się tzw. dialogiem polsko-niemieckim. To środowisko odegrało ważną rolę, ale jednocześnie zamknęło tę debatę w swoim kręgu – mówią kierujący Instytutem Pileckiego w Berlinie i przekonują, że dialog polsko-niemiecki wymaga nowych impulsów.
– Chcemy pokazać polskiej publiczności, że w Niemczech istnieją uznani badacze i intelektualiści, których głos nie zawsze pokrywa się z uproszczonymi wyobrażeniami. Uważamy, że w niespokojnych czasach nasze relacje, w tym również kontrowersje i różnice poglądów są zbyt ważne, by je zostawiać swojej własnej, czasem niszczącej dynamice.
– Prowadząc Instytut Pileckiego w Berlinie mamy kontakt z osobami istotnymi dla niemieckiej debaty historycznej i intelektualnej, a które niekoniecznie należą do tych tradycyjnych środowisk polsko-niemieckich. Często są to postaci bardzo wpływowe w Niemczech, a których głos w Polsce pozostaje zbyt mało znany.
Berlin w Warszawie
Inicjatorzy nowej serii spotkań chcą przenieść do Polski kapitał wiedzy, relacji i symboli wypracowany przez Instytut Pileckiego w Berlinie, a tak bardzo potrzebny w międzynarodowej rozmowie, instytucjonalizować go w Warszawie.
– „Cykl „Berlin w Warszawie” ma właśnie taki sens – przekonują - chcemy pokazać w Warszawie to, co dyskutujemy w Berlinie razem z naszymi partnerami, chcemy dać szansę zaprezentować różne obszary naszej działalności i włączyć do rozmowy nowe środowiska. Nasze doświadczenie pokazuje również, jak wiele tematów – także tych trudnych, związanych z historią – pozostaje wciąż nieobecnych w szerszej debacie. Te „białe plamy” trzeba odsłaniać i konsekwentnie wprowadzać do rozmowy.
Próba dekolonizacji myślenia i białe plamy
Kierujący Instytutem Pileckiego w Berlinie zauważyli też, że w Polsce brakuje świadomości tego, jak pewne kwestie są faktycznie postrzegane i omawiane za zachodnią granicą. W Niemczech natomiast zainteresowanie sprawami polskimi jest marginalne. Nad Odrą brakuje też – co potwierdzają badania – świadomości dotyczącej polskich ofiar wojny – „Gdy Niemcy mówią o II wojnie światowej, często nie widzą Polski ani jej obywateli – ani Polaków, ani polskich Żydów”.
Jednocześnie Radziejowska i Fałkowski – w związku z agresją Rosji na Ukrainę – zauważają zmianę myślenia w Niemczech – „ma miejsce proces przewartościowania myślenia o Europie Środkowo-Wschodniej. Przede wszystkim o Ukrainie, ale dotyczy to i Polski. Można to nazwać próbą dekolonizacji myślenia: w środowiskach eksperckich, politycznych i historycznych pojawia się refleksja, że Niemcy nie znają Europy Wschodniej, w tym Polski, nie rozumieją jej wrażliwości ani historycznych doświadczeń i związków przyczynowo-skutkowych dawnych decyzji politycznych”.
Wciągnąć polską publiczność
– Instytut Pileckiego w Berlinie nie zajmuje się polityką, lecz przede wszystkim edukacją i popularyzacją historii. Pracujemy z nauczycielami, szkołami, różnymi środowiskami. Chcemy, by historia poruszała i prowokowała do refleksji. To długofalowa, żmudna praca. Ale wierzymy, że ma sens. I o tym chcemy też z naszymi niemieckimi gośćmi dyskutować w Warszawie. I wciągnąć w to polską publiczność” – podsumowują Hanna Radziejowska i Mateusz Fałkowski.
Zapraszamy do przecztania całej rozmowy (kliknij).
Cykl dyskusyjny „Berlin w Warszawie” jest objęty patronatem medialnym dziennika „Rzeczpospolita” oraz rp.pl.
Zobacz także
- Kwiecień w Instytucie Pileckiego. Harmonogram wydarzeń
Aktualności
Kwiecień w Instytucie Pileckiego. Harmonogram wydarzeń
Zachęcamy do zapoznania się z harmonogramem naszych działań na najbliższe tygodnie. Oto, co Instytut Pileckiego przygotował w kwietniu:
- Rocznica zbrodni dokonanej na rodzinie Domańskich. Zginęli za pomoc Żydom
Aktualności
Rocznica zbrodni dokonanej na rodzinie Domańskich. Zginęli za pomoc Żydom
Mijają 83 lata od zbrodni dokonanej na trzech mieszkańcach Rzążewa na Mazowszu. Zamordowali ich niemieccy żandarmi za pomoc udzieloną Żydom.
- Instytut Pileckiego – zadania ustawowe i ich realizacja | Komunikat
Aktualności
Instytut Pileckiego – zadania ustawowe i ich realizacja | Komunikat
Instytut Pileckiego postanowił ogólnie zapoznać opinię publiczną z podstawami swojego działania w związku z pojawiającymi się w przestrzeni publicznej dyskusjami dotyczącymi finansowania i celów działalności Instytutu Pileckiego. Większość zgłaszanych wątpliwości wynika z nieporozumień dotyczących specyfiki Instytutu Pileckiego, który łączy zadania z różnych obszarów administracji państwowej.
- Spotkanie autorskie wokół książki „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945”
Aktualności
Spotkanie autorskie wokół książki „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945”
– Historia pozbawiona wątku ekonomii, wątku gospodarczego zawsze będzie opowieścią ułomną i niepełną – mówił podczas spotkania prof. Damian Markowski.
- Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości
Aktualności
Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości
Debata pt. „Kultura pamięci o Polakach ratujących Żydów”, która odbyła się 27 marca 2026 r. w Muzeum Niepodległości w Warszawie, stanowiła element obchodów III Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów oraz 10. rocznicy otwarcia wystawy stałej w Muzeum w Markowej.
- Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom
Aktualności
Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom
Mija 83. rocznica zbrodni w Brzózie Królewskiej. Tego dnia w 1943 roku zginęli Katarzyna i Sebastian Kazakowie. Zostali zamordowani przez niemieckich żandarmów za pomoc niesioną Żydom w czasie okupacji. Małżeństwo zostało uhonorowane w ramach programu „Zawołani po Imieniu”.
- Wystawa „Warszawa na nowo” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego
Aktualności
Wystawa „Warszawa na nowo” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego
24 marca w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego (IP) odbył się się wernisaż wystawy „Warszawa na nowo. Fotografie reporterskie 1945–1949" przygotowanej we współpracy IP i DSH (Domu Spotkań z Historią). Wystawę można zwiedzać do końca sierpnia 2026 roku.
- Ogłoszenie | Konkurs na stypendia finansowe na badania naukowe pn. „Pochodzenie dóbr kultury utraconych w okresie okupacji niemieckiej w Polsce” (PL, DE)
Aktualności
Ogłoszenie | Konkurs na stypendia finansowe na badania naukowe pn. „Pochodzenie dóbr kultury utraconych w okresie okupacji niemieckiej w Polsce” (PL, DE)
Ogłoszenie o konkursie na stypendia finansowe na badania naukowe w Instytucie Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego, oddział zamiejscowy w Berlinie.
- „Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
Aktualności
„Niemi świadkowie” - inauguracja projektu Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów
W środę 25 marca Instytut Pileckiego zainaugurował nowy projekt: cykl pokazów „Niemi świadkowie”. W warszawskiej galerii w Domu Bez Kantów zaprezentowano zwiedzającym i dziennikarzom gabloty z historycznymi przedmiotami – pamiątkami po „Zawołanych po imieniu” z rodzin Ulmów i Stawarskich – zamordowanych za niesienie pomocy Żydom.
- „Zawołani po Imieniu”. Upamiętniono rodziny Stawarskich i Singerów
Aktualności
„Zawołani po Imieniu”. Upamiętniono rodziny Stawarskich i Singerów
W Sieniawie na Podkarpaciu odbyło się uroczyste upamiętnienie rodzin Stawarskich i Singerów. W czasie II wojny światowej Wiktoria i Mateusz Stawarscy zginęli z rąk niemieckich okupantów za ukrywanie żydowskiej rodziny. To kolejna odsłona sztandarowego programu Instytutu „Zawołani po Imieniu”.
- Druga debata z cyklu „Berlin w Warszawie”. Rozmowa o reparacjach i zadośćuczynieniu [wideo]
Aktualności
Druga debata z cyklu „Berlin w Warszawie”. Rozmowa o reparacjach i zadośćuczynieniu [wideo]
„Zadośćuczynienie, odszkodowania, reparacje: co jest realne, co jest symboliczne?" - pod takim tytułem odbyła się druga debata w cyklu „Berlin w Warszawie”. Znawcy tematyki polsko-niemieckiej przedstawili różne punkty widzenia na trudne relacje między oboma narodami.
- Rocznica śmierci Franciszka Andrzejczyka. Zginął za pomoc Żydom w czasie okupacji
Aktualności
Rocznica śmierci Franciszka Andrzejczyka. Zginął za pomoc Żydom w czasie okupacji
20 marca mija 83. rocznica zbrodni w Czyżewie (woj. podlaskie). Za pomoc Żydom w czasie wojny zginął z rąk niemieckich żandarmów Franciszek Andrzejczyk.