Berlin dziękuje polskim zdobywcom, którzy w 1945 roku wyzwolili miasto | Uroczystości upamiętniające z udziałem polskich weteranów w Berlinie - Instytut Pileckiego

W sobotę, 2 maja, w Berlinie odbyły się uroczystości upamiętniające rocznicę kapitulacji miasta w 1945 roku z udziałem polskich weteranów. Przypomniano, że na Kolumnie Zwycięstwa – obok czerwonej flagi – powiewała wówczas także biało-czerwona, symbolizująca udział polskich żołnierzy w zdobyciu Berlina.

Szacuje się, że w walkach tych uczestniczyło nawet 180 tysięcy Polek i Polaków, co potwierdza znaczącą rolę polskich sił zbrojnych jako czwartej co do wielkości armii alianckiej w czasie II wojny światowej.

Program wydarzenia obejmował m.in. symboliczne wciągnięcie polskiej flagi na Kolumnę Zwycięstwa, prezentację kameralnej wystawy o polskich siłach zbrojnych autorstwa Anny Krenz oraz wręczenie Medali Pro Patria osobom zasłużonym dla upamiętniania polskiego wysiłku zbrojnego.

W uroczystościach wzięli udział ostatni żyjący kombatanci, którzy oddali hołd swoim towarzyszom broni. Obecni byli m.in. por. Janusz Maksymowicz oraz Józef i Eugeniusz Jabłońscy – synowie Antoniego Jabłońskiego, który w 1945 roku zawiesił polską flagę na berlińskiej Kolumnie Zwycięstwa.

Głos zabrali m.in. minister do spraw kombatantów i osób represjonowanych Michał Syska, Linda Teuteberg oraz Hans-Joachim Hacker.

„Polacy wiedzą lepiej niż wiele innych krajów, że bez wolności nie ma pokoju” – powiedziała prezes Fundacji „Gegen Vergessen” i była posłanka FDP Linda Teuteberg.

„Ważne jest dla mnie zapamiętanie roli, jaką Polska odegrała jako armia sojusznicza (…). To zaszczyt rozmawiać tutaj dzisiaj - z polskimi weteranami, którzy uczestniczyli w wyzwoleniu Berlina” – dodała Teuteberg.

„Dziękuję wszystkim polskim siłom zbrojnym za walkę w czasie II wojny światowej o demokratyczną Europę” – powiedziała Aldona Niemczyk, posłanka CDU do berlińskiego parlamentu.

List do uczestników skierował także p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego Karol Madaj:

„Polska, jako jedna z głównych sił alianckich, walczyła z III Rzeszą od 1 września 1939 roku do ostatnich dni wojny. Państwo polskie zostało napadnięte, ale nigdy nie skapitulowało.

— Polacy walczyli w podziemiu, w partyzantce, w konspiracji, a także na wszystkich frontach: pod Narwikiem, Tobrukiem i Monte Cassino, w bitwie o Anglię, we Francji, w Normandii, w Belgii i Holandii" – kontynuował Karol Madaj.

— Walczyli również tutaj — w Berlinie. Żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego, w tym 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, brali udział w ostatnich walkach o stolicę III Rzeszy. Walczyli w rejonie Tiergarten, Politechniki Berlińskiej, Ogrodu Zoologicznego i w pobliżu Bramy Brandenburskiej. Według Muzeum Wojska Polskiego polska dywizja zdobyła 56 kwartałów miasta, ponosząc ciężkie straty.

Dlatego zawieszenie biało-czerwonej flagi w zdobytym Berlinie było czymś więcej niż tylko wojskowym epizodem. Było symbolem zwycięstwa tych konkretnych żołnierzy, ale także znakiem składanym w imieniu wszystkich polskich żołnierzy i żołnierek: tych z armii Andersa, z Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, z Armii Krajowej, z konspiracji, z partyzantki, z 1. i 2. Armii Wojska Polskiego — wszystkich, którzy mimo różnych dróg, formacji i losów walczyli przeciwko niemieckiemu totalitaryzmowi o wolność Polski, o wolność Europy” – napisał dyrektor Madaj.

Do momentu wzniesienia w 2020 roku pomnika oficjalnie nazwanego „Pomnikiem polskich wyzwolicielek i wyzwolicieli” pamięć o polskich wyzwolicielach Berlina pozostawała luką w zbiorowej pamięci miasta. Instytut Pileckiego zaangażował się wówczas finansowo i organizacyjnie w budowę tego upamiętnienia.

Pop-up wystawa: Polskie siły zbrojne w II wojnie światowej

Poświęcona polskim siłom zbrojnym wystawa Anny Krenz, w centrum uwagi stawia osiem portretów bojowników i bojowniczek z różnych jednostek oraz odcinków frontu II wojny światowej. W ten sposób podkreślono różnorodność i skalę działań polskich sił zbrojnych, a także ich istotny wkład w budowę demokratycznej powojennej Europy.

Wręczenie Medali „Pro Patria”

Na zakończenie uroczystości w Instytucie Pileckiego wręczono odznaczenia i medale Urzędu do Spraw Weteranów i Osób Represjonowanych osobom szczególnie zasłużonym dla upamiętniania historii Polski i roli polskich sił zbrojnych. Wśród uhonorowanych znaleźli się Jan Wardecki, Klaus i Alina Leutner, Anna Krenz, Ewa Maria Słaska, Reinhard Neumann, a także – ku jej całkowitemu zaskoczeniu – dyrektor Instytutu Pileckiego w Berlinie, Hanna Radziejowska.

Muzyczna premiera

Uroczystościom towarzyszył nowoczesny, eksperymentalny utwór muzyczny, skomponowany specjalnie na tę okazję przez czołowych muzyków warszawskiej sceny niezależnej: Patryka Zakrockiego oraz Marcina Lenarczyka (DJ Lenar). Kompozycja, wykorzystująca archiwalne nagrania i techniki analogowe, stanowiła artystyczną refleksję nad udziałem Polaków w II wojnie światowej.

Wydarzenie współorganizowały: Urząd do Spraw Weteranów i Osób Represjonowanych, Towarzystwo Niemiecko-Polskie w Berlinie oraz Ambasada RP w Berlinie.

2 maja 1945 roku

Wraz z klęską nazistowskich Niemiec zakończył się reżim narodowego socjalizmu, a na gruzach wojny zaczęły powstawać dzisiejsze demokratyczne Niemcy i nowa Europa. W pokonaniu III Rzeszy istotny udział miały polskie siły zbrojne.

Wielu polskich żołnierzy wcześniej doświadczyło deportacji na Syberię, pobytu w sowieckich łagrach lub przymusowych przesiedleń. Ich nadrzędnym celem była wolność – własna, ich rodzin oraz całego kraju. Często nie kierowały nimi pobudki ideologiczne, lecz chęć ucieczki przed prześladowaniami i walki przeciwko niemieckiemu reżimowi nazistowskiemu. W samych walkach o Berlin kilkuset z nich zostało rannych lub poległo.

Podobnie jak w ubiegłym roku, w Berlinie powitano dawnych „wyzwolicieli Niemiec od nich samych”, podkreślając znaczenie ich wkładu w zwycięstwo nad nazizmem.

W swoim słynnym przemówieniu z 8 maja były prezydent RFN Richard von Weizsäcker nazwał ten dzień „dniem wyzwolenia” – wyzwolenia Niemiec spod narodowego socjalizmu. Określenie to pozostaje jednak przedmiotem debat, zwłaszcza z perspektywy Polski i innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej.

Niezależnie od interpretacji, faktem pozostaje, że polscy żołnierze odegrali istotną rolę w pokonaniu III Rzeszy oraz w procesie powstawania powojennej, demokratycznej Europy. Polska, jako jedno z państw alianckich, wystawiła jedną z największych armii i walczyła na wielu frontach – od Norwegii i Afryki Północnej, przez Włochy i Europę Zachodnią, aż po Berlin.

Ten fragment historii wciąż bywa w Niemczech mniej obecny w świadomości społecznej. Wydarzenie miało na celu jego przypomnienie i włączenie go w szerszą, wspólną europejską pamięć.

Zdjęcia Instytut Pileckiego w Berlinie.