„Przeżyłam, bo miałam obowiązek" | Spotkanie upamiętniające rocznicę wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau - Instytut Pileckiego
„Przeżyłam, bo miałam obowiązek" | Spotkanie upamiętniające rocznicę wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau
– Jak tylko w nocy mi jest zimno, trochę się odkryję, to od razu śni mi się, że idę tym marszem i jest 20 stopni mrozu – wspominała pani Janina Iwańska była więźniarka obozów Auschwitz-Birkenau, Ravensbrück i Neustadt-Glewe.
Przyznała, że wspomnienia najczęściej powracają do niej nocą. – Co którąś noc jestem albo w powstaniu warszawskim na Woli, albo w obozie: przeżywam ewakuację lub marsz śmierci.
Śmierć tuż obok
– Najgorsza była śmierć, która w każdym momencie była tuż obok. Czy to głodowa, czy przez rozstrzelanie, czy na mrozie… myśl o śmierci właściwie nie opuszczała ani na chwilę – wspominała podczas ieczoru upamiętniającego rocznicę wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau.
Spotkanie świadków historii
O codziennym życiu w obozie oraz jego wyzwoleniu, obok pani Janiny Iwańskiej, opowiadali pan Jan Temler – 101-letni bohater książki Dzieci z Pawiaka i były więzień KL Auschwitz – oraz dr Agnieszka Witkowska-Krych z Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego. Rozmowę prowadziła Małgorzata Grygiel, dokumentalistka Instytutu Pileckiego.
Obowiązek i przetrwanie
– Blokowa zrobiła zebranie, pokazała nam te małe dzieci i poprosiła starsze dziewczyny, czy mogłyby jej pomóc w opiece nad tymi dziećmi. To ja się od razu zgłosiłam i właściwie dzięki temu przeżyłam. Dlatego, że miałam obowiązek. Ja zawsze miałam obowiązek. Myślę, że ja, także teraz, tak długo żyję, bo ja ciągle jeszcze mam jakieś obowiązki – mówiła pani Janina, która trafiła do KL Auschwitz w 1944 roku jako czternastoletnia dziewczynka – Nie wiedziałam absolutnie nic ani o ojcu, ani o mamie. Właściwie o nikim z rodziny nic nie wiedziałam, tylko byłam zdana sama na siebie.
Codzienność dzieci
W obozie opiekowała się młodszymi dziećmi. – Inaczej wyglądał dzień dorosłej osoby, inaczej wyglądał dzień dzieci. Dorośli, jak wiemy, rano mieli apel, wszyscy i młodzi, i starzy. Potem dorośli szli do pracy, a dzieci wracały do bloku. Małe dzieci nie miały żadnych obowiązków. Najczęściej z początku tylko płakały. Potem już trochę przestały płakać, bo się do nas przyzwyczaiły i my żeśmy się starały jakoś im pomóc – wspominała Pani Janina Iwańska.
Obrazy, które zostają w pamięci
Jan Temler, bohater książki „Dzieci z Pawiaka” i były więzień KL Auschwitz wspominał: – Ja nie mam pamięci fotograficznej, ale do dziś pamiętam ten obraz. To był piękny dzień lipcowy, włoskie niebo i czarny pióropusz dymu idący z krematorium, czekający właśnie na tą kolumnę Żydów. Przygotowana komora gazowa i przygotowane krematorium. Czy oni wiedzieli, gdzie idą?
Stan więźniów w momencie wyzwolenia
O dramatycznym stanie więźniów w chwili wyzwolenia obozu mówiła między innymi dr Agnieszka Witkowska-Krych z Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego. – 27 stycznia 1945 roku w obozie zostało około 7 tysięcy ludzi. Pięćdziesiąt kilka tysięcy zostało już wcześniej wygnanych (…) To, co zastali Sowieci, to naprawdę garstka ludzi w stanie agonalnym, którzy nie mieli siły, by maszerować dokądkolwiek.
Rozmowie towarzyszył pokaz filmu dokumentalnego koprodukcji TVP „Auschwitz. Czekając na wyzwolenie”, opowiadający o ostatnich 257 dniach funkcjonowania obozu i doświadczeniach jego więźniów tuż przed nadejściem wolności.
Wydarzenie zostało zorganizowane z okazji 81. rocznicy wyzwolenia obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau oraz przypadającego 27 stycznia Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu.
Zdjęcia Karolina Szatkowska/Instytut Pileckiego
Zobacz także
- Konkurs na stanowisko adiunkta / adiunktki w dziedzinie nauk humanistycznych w Zakładzie badań nad nazizmem i okupacją niemiecką w czasie II wojny światowej
Aktualności
Konkurs na stanowisko adiunkta / adiunktki w dziedzinie nauk humanistycznych w Zakładzie badań nad nazizmem i okupacją niemiecką w czasie II wojny światowej
Zapraszamy do udziału w konkursie na stanowisko adiunkta / adiunktki w dziedzinie nauk humanistycznych w Zakładzie Badań nad Nazizmem i Okupacją Niemiecką w czasie II wojny światowej.
- Manifest pamięci i pokoju wybrzmiał w czterech miastach! | Fotorelacja
Aktualności
Manifest pamięci i pokoju wybrzmiał w czterech miastach! | Fotorelacja
Zakończyliśmy trasę Instytutu Pileckiego z Adamem Bałdychem. W Gdańsku, Gorzowie Wielkopolskim, Łańcucie i we Wrocławiu Adam Bałdych Quintet wystąpił z materiałem z płyty „Portraits”.
- Warsztaty archiwistów Instytutu Pileckiego dla Powstańców Warszawskich
Aktualności
Warsztaty archiwistów Instytutu Pileckiego dla Powstańców Warszawskich
Pracownicy Instytutu Pileckiego poprowadzili warsztaty poświęcone archiwom prywatnym w Domu Powstańca Warszawskiego. Podczas spotkania mówili o znaczeniu domowych zbiorów oraz praktycznych sposobach ich porządkowania i ochrony.
- Deportacja 10 lutego 1940 r. – początek polskiej gehenny na Wschodzie | Dr Jerzy Rohoziński
Aktualności
Deportacja 10 lutego 1940 r. – początek polskiej gehenny na Wschodzie | Dr Jerzy Rohoziński
10 lutego 1940 r. rozpoczęła się pierwsza masowa deportacja polskich obywateli w głąb ZSRS. „Operacja była całkowitym zaskoczeniem dla osadników i leśników, przeprowadzono ją w mroźną, zimową noc” – pisze dr Jerzy Rohoziński z Instytutu Pileckiego.
- Uczciliśmy pamięć obywateli polskich deportowanych w głąb ZSRS
Aktualności
Uczciliśmy pamięć obywateli polskich deportowanych w głąb ZSRS
Z okazji 86. rocznicy I deportacji polskich obywateli do ZSRS Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego oraz Krystian Wiciarz, p.o. zastępcy dyrektora ds. naukowych IP, złożyli kwiaty pod warszawskim Pomnikiem Poległym i Pomordowanym na Wschodzie.
- „Masz pół godziny. Zabieraj rzeczy, ubieraj dzieci. Pojedziesz do Rosji" | 86. rocznica pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb ZSRS
Aktualności
„Masz pół godziny. Zabieraj rzeczy, ubieraj dzieci. Pojedziesz do Rosji" | 86. rocznica pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb ZSRS
Nocny łomot do drzwi i okien, rewizja, pośpieszne pakowanie dobytku i przejazd na stację kolejową – tak zaczynają się opowieści wielu ofiar pierwszej deportacji obywateli polskich w głąb ZSRS.
- „Nikt nie wiedział o tym, że stryj ukrywa Żydów" | Wspominamy bohaterów z Tworek k. Siedlec w rocznicę ich śmierci
Aktualności
„Nikt nie wiedział o tym, że stryj ukrywa Żydów" | Wspominamy bohaterów z Tworek k. Siedlec w rocznicę ich śmierci
13 lutego 1943 r. to ważna data w historii Tworek i całego powiatu siedleckiego. Mija 83 lata od tragicznych wydarzeń, w których życie za odruch serca i pomoc drugiemu człowiekowi stracili pani Zofia Krasuska i jej niespełna sześcioletni syn, Boguś.
- „Jedyną winą było to, że są kapłanami”. Prześladowania Kościoła katolickiego w okupowanej Warszawie | Karol Kalinowski, wstęp do: „Zapisy terroru”, t. 11
Aktualności
„Jedyną winą było to, że są kapłanami”. Prześladowania Kościoła katolickiego w okupowanej Warszawie | Karol Kalinowski, wstęp do: „Zapisy terroru”, t. 11
Wychodząc, widziałem w miejscu egzekucji stos niedopalonych zwłok, leżących tak, jak je zostawiłem – opowiadał o. Aleksander Kisiel przed Okręgową Komisją Badania Zbrodni Niemieckich.
- Sala 600. Świadkowie Norymbergii
Aktualności
Sala 600. Świadkowie Norymbergii
Osiemdziesiąt lat po rozpoczęciu procesów norymberskich, audioserial „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” kieruje uwagę na tych, którzy stali na marginesie historii.
- Nowość | Zapisy terroru, t. 11. Represje niemieckie wobec Kościoła katolickiego w Warszawie 1939–1944
Aktualności
Nowość | Zapisy terroru, t. 11. Represje niemieckie wobec Kościoła katolickiego w Warszawie 1939–1944
Najnowszy tom serii Zapisy Terroru przybliża świadectwa duchownych pod okupacją niemiecką.
- Nowość | Korespondencja Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, t. III. 1943
Aktualności
Nowość | Korespondencja Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, t. III. 1943
Do rąk czytelników trafia trzeci tom edycji źródłowej obejmującej depesze Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, ukazujący zaangażowania placówki oraz różnorodnych form pomocy niesionej przez nią w czasie II wojny światowej.
- 82. rocznica zamordowania Leokadii Piątkowskiej. To jedna z „Zawołanych po imieniu”
Aktualności
82. rocznica zamordowania Leokadii Piątkowskiej. To jedna z „Zawołanych po imieniu”
82 lata temu, 27 stycznia 1944 roku Niemcy zamordowali Leokadię Piątkowską. Kobieta zginęła za pomoc okazaną Żydom w czasie okupacji. 26 października 2021 roku Instytut Pileckiego uhonorował Leokadię Piątkowską w ramach programu „Zawołani po imieniu”.