Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci” - Instytut Pileckiego
Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.
Do końca stycznia 2027 r. trwa nabór do projektu, którego celem jest upowszechnienie wiedzy o miejscach pamięci związanych z historią XX wieku w ciekawy, nieszablonowy sposób oraz przygotowanie dokumentacji, która zdeponowana w miejscowej bibliotece, domu kultury czy muzeum, uratuje lokalne dziedzictwo od zapomnienia. Uczestnicy projektu będą mogli zaprezentować efekty swojej pracy podczas finałowego zjazdu w czerwcu 2027 r. w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego. Odkrywanie, badanie, dokumentowanie historii związanych z lokalnymi miejscami pamięci łączy i angażuje pokolenia do wymiany wspólnych doświadczeń.
Sukces pierwszej edycji projektu pokazał, że jest jeszcze wiele do zrobienia w obszarze pamięci. Ponad 150 osób - 39 grup z całej Polski, podczas dwudniowego zjazdu w warszawskiej siedzibie Instytutu wzięło udział w „giełdzie projektów” w ramach której przedstawiło efekty wielomiesięcznej pracy. Finaliści mieli również okazję spotkać się z Andrzejem Poczobutem, gościem honorowym gali, który podziękował uczestnikom za zaangażowanie w zachowanie pamięci o lokalnej historii i podkreślił jej znaczenie dla zrozumienia niebezpieczeństwa totalitaryzmów w czasach współczesnych.
„Każdy ma swoje Sukurcze” – hasło drugiej edycji projektu
Tegoroczna edycja projektu odbywa się pod hasłem „Każdy ma swoje Sukurcze”. Organizatorzy przypominają, że dla Witolda Pileckiego miejscem dającym poczucie przynależności do wspólnoty były Sukurcze – jego rodzinny majątek. Tereny, na których znajdowało się to gospodarstwo, leżą obecnie na Białorusi. To tam Pilecki integrował lokalną społeczność przez wspólne gospodarowanie i troskę o rozwój regionu. Tam czuł szczególną więź z ziemią, wynikającą nie tylko z prawa własności, lecz przede wszystkim z odpowiedzialności za wspólnotę.
– Każdy z nas ma swoje Sukurcze. I nie musi to być miejsce, w którym się urodziliśmy i dorastaliśmy. To punkt na mapie, który znamy, pamiętamy i na który patrzymy trochę inaczej niż inni. Miejsce, którego jesteśmy gospodarzami – mówi Kamila Sachnowska, kierowniczka Działu Edukacji w Instytucie Pileckiego.
– Może to być stara ulica, las, przydrożna kapliczka albo jakiś zakątek posiadający genius loci – ducha miejsca. A nawet – jak w przypadku rodzinnego dworu Witolda Pileckiego – przestrzeń, której już nie ma na mapach i która, celowo lub nie, została zniszczona, pozostawiając ślad jedynie w pamięci mieszkańców. Historia rodzinnego domu Witolda Pileckiego, którego pamięć przetrwała mimo utraty materialnego kształtu, stanowi wymowny przykład tego, jak łatwo z krajobrazu znikają miejsca ważne dla jednostek i całych społeczności. Można jednak dostrzec w tym również dowód, że zniszczenie budynku nie musi oznaczać końca jego historii. Pamięć może przetrwać poza murami, a odpowiedzialność za dziedzictwo nie kończy się tam, gdzie zanika możliwość jego fizycznego zachowania – podkreśla Kamila Sachnowska.
– Wy także jesteście gospodarzami swojej miejscowości. Bądźcie również strażnikami śladów jej przeszłości – widocznych w krajobrazie i architekturze, ale przede wszystkim obecnych w kulturze i świadomości mieszkańców regionu. Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”!
O projekcie
Idea projektu opiera się na koncepcji miejsc pamięci opracowanej przez francuskiego historyka Pierre’a Norę. Według tej koncepcji miejscami pamięci są nie tylko obiekty architektoniczne, lecz również rozumiane symbolicznie repozytoria pamięci: ludzie, wydarzenia, tradycje, czy nawet przedmioty.
Nawet najbardziej niepozorna miejscowość kryje swoją historię. Czasem zapisano ją na kamieniu, tablicy czy zabytkowym murze. Innym razem, przeciwnie, nie została jeszcze utrwalona – żyje w ludzkiej pamięci, w opowieściach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. „Pamięć miejsca, miejsca pamięci” to projekt, który zachęca do odkrywania i utrwalania tych wyjątkowych historii z XX wieku na mapie mentalnej danej wspólnoty. Instytut Pileckiego proponuje, by utrwalone historie jak najszerzej zaprezentować, skatalogować, a ich dokumentację przekazać do lokalnej biblioteki lub muzeum – by każdy zainteresowany mógł do niej trafić nawet gdy zabraknie osób pamiętających dawne wydarzenia.
2. edycja projektu startuje w listopadzie 2026 r.
Projekt nie ma charakteru konkursu. Zgłoszenia przyjmowane są do końca stycznia 2027 r.
Wyzwanie podjąć może każdy, kto zorganizuje w swojej miejscowości grupę zaangażowanych osób w dowolnym wieku aby zrealizować projekt i zgłosi udział poprzez formularz.
Harmonogram:
Luty – maj dokumentowanie wybranych „miejsc pamięci” – w tym czasie uczestnicy mogą liczyć na merytoryczne wsparcie ekspertów z Instytutu.
Czerwiec – zakończenie prac projektowych, sprawozdanie.
Projekt zakończy uroczysty Finał w Warszawie w formie „giełdy projektów”.
W załączeniu regulamin, materiały instruktażowe i formularz zgłoszeniowy.
Wydarzenia
- Dlaczego AfD? Historia, kryzysy i podziały dzisiejszych Niemiec”, która odbędzie się w ramach cyklu „Berlin w Warszawie”
Wydarzenie
Dlaczego AfD? Historia, kryzysy i podziały dzisiejszych Niemiec”, która odbędzie się w ramach cyklu „Berlin w Warszawie”
Czym jest dziś AfD i kim są jej wyborcy? Zapraszamy na kolejne spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”, przybliżającego polskiej publiczności aktualne niemieckie debaty publiczne dotyczące pamięci, historii i polityki.
- Call for Papers | Władze na uchodźstwie i uchodźcy politycni w Europie XX wieku: suwerenność w epoce totalitaryzmów (zgłoszenia do 20 listopada)
konferencja
Call for Papers | Władze na uchodźstwie i uchodźcy politycni w Europie XX wieku: suwerenność w epoce totalitaryzmów (zgłoszenia do 20 listopada)
W 2027 roku przypada 85. rocznica podpisania Deklaracji z Pałacu Św. Jakuba o karaniu zbrodni wojennych z 13 stycznia 1942 r. Dla upamiętnienia tego wydarzenia chcemy zorganizować międzynarodową konferencję naukową, podczas której tematem obrad będą rządy na uchodźstwie i uchodźcy polityczni w XX-wiecznej Europie.
- Gdynia miała być niemiecka. Historia miasta i jego mieszkańców pod okupacją | Wokół książki „Heroiczna. Gdynia w latach II wojny światowej”
debata
Gdynia miała być niemiecka. Historia miasta i jego mieszkańców pod okupacją | Wokół książki „Heroiczna. Gdynia w latach II wojny światowej”
Książka „Heroiczna. Gdynia w latach II wojny światowej” będzie punktem wyjścia do dyskusji o fenomenie miasta, niemieckiej polityce okupacyjnej oraz losach mieszkańców, którzy mimo prześladowań i prób wynarodowienia zachowali polską tożsamość.
- Wykład „Granica nadziei: Węgiersko-Polski Komitet Opieki nad Uchodźcami w czasie II wojny światowej” i koncert muzyki klasycznej
wykład
Wykład „Granica nadziei: Węgiersko-Polski Komitet Opieki nad Uchodźcami w czasie II wojny światowej” i koncert muzyki klasycznej
Zapraszamy na wykład poświęcony pomocy, jakiej Węgrzy udzielili polskim uchodźcom w czasie II wojny światowej, dr. hab. Tomasza Kurpierza (IPN w Katowicach). Prelekcja będzie połączona z koncertem muzyki klasycznej.
- Warsztat dla nauczycieli w Michniowie: Pacyfikacje polskich wsi przez oddziały niemieckie w trakcie II wojny światowej
Wydarzenie
Warsztat dla nauczycieli w Michniowie: Pacyfikacje polskich wsi przez oddziały niemieckie w trakcie II wojny światowej
Instytut Pileckiego organizuje dla nauczycieli i edukatorów szkolenie z pracy z materiałami źródłowymi związanymi z najnowszą historią Polski.
- Oddajmy głos ofiarom. Zeznania świadków procesu Adama Humera na Zapisach Terroru
debata
Oddajmy głos ofiarom. Zeznania świadków procesu Adama Humera na Zapisach Terroru
W 33. rocznicę procesu Adama Humera: debata „Twierdza Archiwum” oraz premiera 50 zeznań ofiar UB w bazie ZapisyTerroru.pl.
- Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa”
Wydarzenie
Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa”
11 listopada spotkajmy się na Cytadeli Warszawskiej oraz Krakowskim Przedmieściu, aby wspólnie świętować Narodowe Święto Niepodległości. Jako Instytut Pileckiego mamy ogromną przyjemność być partnerem festiwalu „Wspólna Niepodległa”, którego głównym organizatorem jest Muzeum Historii Polski.
- Efekt motyla – czyli jak dzięki kryzysowi przysięgowemu narodził się „szczypiorniak”
debata
Efekt motyla – czyli jak dzięki kryzysowi przysięgowemu narodził się „szczypiorniak”
Jak narodziła się piłka ręczna na ziemiach polskich? Czy „szczypiorniak” i piłka ręczna to to samo? Zapraszamy na spotkanie poświęcone historii tej dyscypliny sportu, organizowane z okazji 108. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości.
- Śmierć za pomoc w ucieczce z getta w Żarkach. Upamiętnienie „Zawołanych po imieniu”
Wydarzenie
Śmierć za pomoc w ucieczce z getta w Żarkach. Upamiętnienie „Zawołanych po imieniu”
W poniedziałek 9 listopada w Żarkach Instytut Pileckiego upamiętni braci Stanisława i Jana Kurdzielów oraz Józefa Królika i Kazimierza Bernackiego zamordowanych przez Niemców za pomoc okazaną dwóm nieznanym z imienia i nazwiska Żydówkom w 1942 roku. Uroczystości rozpoczną się mszą św. o godz. 12.00 w kościele pw. św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Żarkach. Tablica upamiętniająca Zamordowanych odsłonięta zostanie o godz. 13.30 na skwerze przed Cmentarzem Parafialnym.
- Profesor Wiktoria Śliwowska | Spotkanie i pokaz filmu
Wydarzenie
Profesor Wiktoria Śliwowska | Spotkanie i pokaz filmu
6 listopada o godz. 18:00 zapraszamy do Instytutu Pileckiego na pokaz filmu poświęconego wybitnej historyczce, prof. Wiktorii Śliwowskiej. Po projekcji odbędzie się dyskusja z udziałem zaproszonych gości.
- Julien Bryan. 90 lat przyjaźni z Polską | Szlaki ocalenia. Śladem odwagi i braterstwa
Wydarzenie
Julien Bryan. 90 lat przyjaźni z Polską | Szlaki ocalenia. Śladem odwagi i braterstwa
Galeria Instytutu Pileckiego zaprasza na spotkanie z cyklu „Szlaki ocalenia.”, poświęconego sylwetkom osób odznaczonych Medalem „Virtus et Fraternitas".
- Głuchoniemcy. Niemcy, którzy stali się Polakami? Historia zapomnianej społeczności Karpat
debata
Głuchoniemcy. Niemcy, którzy stali się Polakami? Historia zapomnianej społeczności Karpat
Instytut Pileckiego oraz Katedra Geografii Politycznej i Historycznej na Wydziale Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego zapraszają na spotkanie dyskusyjne poświęcone dziejom, tożsamości oraz dziedzictwu dawnych osadników z obszarów niemieckojęzycznych, którzy od średniowiecza zasiedlali tereny południowej Polski.
- Wernisaż wystawy „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”
wystawa
Wernisaż wystawy „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”
Zapraszamy na wernisaż wystawy „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”, poświęconej osobom, które w obliczu najtrudniejszych doświadczeń XX wieku wykazały się odwagą, solidarnością i człowieczeństwem.
- 82. rocznica wyzwolenia PREDAPPIO
Wydarzenie
82. rocznica wyzwolenia PREDAPPIO
Zapraszamy na wydarzenie poświęcone pamięci żołnierzy z 18 Lwowskiego Batalionu Strzelców (18LBS), z 2 Korpusu Wojska Polskiego, których największym sukcesem było zdobycie i wyzwolenie Predappio – rodzinnego miasta dyktatora Włoch, Benito Mussoliniego, z rąk faszystów i nazistów 28 października 1944 r.
- Zrozumieć pamięć: jak opowiadać o trudnej przeszłości? II wojna światowa, Holokaust i polsko-niemieckie spojrzenia na pamięć | Dyskusja panelowa
Wydarzenie
Zrozumieć pamięć: jak opowiadać o trudnej przeszłości? II wojna światowa, Holokaust i polsko-niemieckie spojrzenia na pamięć | Dyskusja panelowa
Berliński oddział Instytutu Pileckiego oraz Muzeum Getta Warszawskiego zapraszają na dyskusję panelową pt. „Zrozumieć pamięć: jak opowiadać o trudnej przeszłości? II wojna światowa, Holokaust i polsko-niemieckie spojrzenia na pamięć” z udziałem dr Agnieszki Witkowskiej-Krych, dr Irmgard Zündorf, dr Wiesławy Młynarczyk oraz Roberta Szuchty. Dyskusję poprowadzi Lukas Wieczorek.
- Warsztaty „Paszport i dobre maniery" | Dzień dyplomaty w Galerii Instytutu Pileckiego
Wydarzenie
Warsztaty „Paszport i dobre maniery" | Dzień dyplomaty w Galerii Instytutu Pileckiego
Wiele osób niepokoi się o bezpieczeństwo w Polsce, młodzież nierzadko boryka się z poważnymi trudnościami w budowaniu relacji... Serdecznie zapraszamy na warsztaty dla rodzin osadzone w rzeczywistości dwudziestowiecznej dyplomacji. Na spotkaniu poruszone zostaną praktyczne aspekty szacunku, otwartości, i odwagi we wzajemnej trosce.
- Wykład „Polska dyplomacja wobec kwestii żydowskiej w latach 1932–1939" | Dzień dyplomaty w Galerii Instytutu Pileckiego
Wydarzenie
Wykład „Polska dyplomacja wobec kwestii żydowskiej w latach 1932–1939" | Dzień dyplomaty w Galerii Instytutu Pileckiego
Serdecznie zapraszamy na wykład dr Kingi Czechowskiej pt. "Polska dyplomacja wobec kwestii żydowskiej w latach 1932–1939" w dniu 24 października o godzinie 14.00 w Galerii Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów.
- Śladami ucieczki. Polsko-alzackie historie ratowania polskich jeńców wojennych
wykład
Śladami ucieczki. Polsko-alzackie historie ratowania polskich jeńców wojennych
Jaki splot wydarzeń łączy francuską wioskę w Alzacji z polską wsią na Podkarpaciu? W jaki sposób lokalna społeczność Fréland ryzykowała życie, by nieść pomoc polskim jeńcom, organizować ich ucieczkę i ukrywać ich aż do nadejścia wojsk alianckich?
- Konferencja: Wspólne doświadczenia – różne drogi? Przełom 1956 roku i jego znaczenie dla państw i społeczeństw Europy Środkowo- Wschodniej
konferencja
Konferencja: Wspólne doświadczenia – różne drogi? Przełom 1956 roku i jego znaczenie dla państw i społeczeństw Europy Środkowo- Wschodniej
Instytut Pileckiego oraz Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN zapraszają na międzynarodową konferencje naukową, „Wspólne doświadczenia – różne drogi? Przełom 1956 roku i jego znaczenie dla państw i społeczeństw Europy Środkowo-Wschodniej”, która odbędzie się w dniach 19–21 października 2026 r. w Warszawie.
- Berlin | Odsłuch audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”, spotkanie z twórcami i koncert Dobrawy Czocher
Wydarzenie
Berlin | Odsłuch audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”, spotkanie z twórcami i koncert Dobrawy Czocher
Instytut Pileckiego w Berlinie zaprasza na wspólny odsłuch 2. odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”, spotkanie z jego twórcami oraz koncert Dobrawy Czocher, kompozytorki i wiolonczelistki, autorki muzyki do serii.
- Nowy Jork | Warsztaty i prezentacje o Obławie Augustowskiej
Wydarzenie
Nowy Jork | Warsztaty i prezentacje o Obławie Augustowskiej
Poznaj historię Obławy Augustowskiej – sowieckiej operacji przeprowadzonej w lipcu 1945 roku, w wyniku której aresztowano i uprowadzono setki osób.
- Łódź | Spotkanie z Martyną Wojtkowską i odsłuch reportażu historycznego „Sala 600"
Wydarzenie
Łódź | Spotkanie z Martyną Wojtkowską i odsłuch reportażu historycznego „Sala 600"
Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi oraz Instytut Pileckiego zapraszają na spotkanie z autorką audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” Martyną Wojtkowską oraz wspólny odsłuch dwóch pierwszych odcinków reportażu.
- Prelekcja dr Agnieszki Witkowskiej-Krych pt. „Korczak na Siennej” z elementami pokazu multimedialnego
wykład
Prelekcja dr Agnieszki Witkowskiej-Krych pt. „Korczak na Siennej” z elementami pokazu multimedialnego
W ramach festiwalu WOLSKIE OSTAŃCE zapraszamy do Instytutu Pileckiego na wykład poświęcony wybitnemu pedagogowi, lekarzowi i pisarzowi – symbolowi troski o godność i prawa dziecka.
- Pokaz pierwszego odcinka serialu dokumentalnego „ROTMISTRZ” o życiu i walce Witolda Pileckiego pt. „Powstanie Warszawskie”
film
Pokaz pierwszego odcinka serialu dokumentalnego „ROTMISTRZ” o życiu i walce Witolda Pileckiego pt. „Powstanie Warszawskie”
W ramach festiwali WOLSKIE OSTAŃCE zapraszamy do Instytutu Pileckiego na pokaz pierwszego odcinka serialu dokumentalnego o życiu i walce swojego patrona pt. „Rotmistrz".