Zrozumieć pamięć: jak opowiadać o trudnej przeszłości? II wojna światowa, Holokaust i polsko-niemieckie spojrzenia na pamięć | Dyskusja panelowa - Instytut Pileckiego

Berliński oddział Instytutu Pileckiego oraz Muzeum Getta Warszawskiego zapraszają na dyskusję panelową pt. „Zrozumieć pamięć: jak opowiadać o trudnej przeszłości? II wojna światowa, Holokaust i polsko-niemieckie spojrzenia na pamięć” z udziałem dr Agnieszki Witkowskiej-Krych, dr Irmgard Zündorf, dr Wiesławy Młynarczyk oraz Roberta Szuchty. Dyskusję poprowadzi Lukas Wieczorek.

Panel dyskusyjny jest częścią pięciodniowego programu Public History Lab, który berliński oddział Instytutu Pileckiego organizuje wspólnie z Muzeum Getta Warszawskiego w dniach 26–30 października 2026 r. w Warszawie. Nauczyciele, edukatorzy, studenci, doktoranci i młodzi badacze z Niemiec poznają topografię pamięci Warszawy oraz przyjrzą się różnicom między polską a niemiecką kulturą pamięci i różnym sposobom przekazywania wiedzy historycznej.

Rejestracja: https://forms.gle/yfXD1kg6AWeAVK4h8

Wtorek, 27 października 2026 | 18:30–20:00
Instytut Pileckiego, ul. Sienna 82, 00-815 Warszawa
Język: polski z tłumaczeniem symultanicznym na niemiecki

Paneliści: dr Agnieszka Witkowska-Krych, dr Irmgard Zündorf, dr Wiesława Młynarczyk, Robert Szuchta i Lukas Wieczorek (moderator) 

Pamięć kształtuje się nie tylko pod wpływem wydarzeń historycznych, lecz także poprzez sposób, w jaki bada się i interpretuje przeszłość, wybiera jej aspekty warte upamiętnienia oraz przekazuje wiedzę o niej kolejnym pokoleniom. Ważną rolę odgrywa również debata publiczna. Nauka, edukacja szkolna i pozaszkolna, muzea i miejsca pamięci, a także publiczne upamiętnienia współdecydują o tym, które interpretacje przeszłości stają się widoczne i w jaki sposób o niej mówimy.

W kontekście polsko-niemieckim ma to szczególne znaczenie ze względu na historię II wojny światowej: agresję nazistowskich Niemiec na Polskę, niemiecką okupację i terror oraz Zagładę europejskich Żydów. Odmienne doświadczenia historyczne i powojenne uwarunkowania polityczne obu państw przyczyniły się do wykształcenia odmiennych kultur pamięci i narracji o przeszłości. Istnieją wspólne punkty odniesienia, ale także różnice i spory dotyczące interpretacji przeszłości. Jednocześnie w niemieckiej kulturze pamięci wciąż widoczne są luki, niemiecka okupacja Polski nadal zajmuje w niej stosunkowo mało miejsca. Wszystko to do dziś wpływa na polsko-niemiecki dialog i współpracę.

Punktem wyjścia do dyskusji będzie pytanie, jak mówić o II wojnie światowej i Holokauście oraz jak przekazywać pamięć o tych wydarzeniach kolejnym pokoleniom. Ekspertki i ekspert reprezentujący środowiska naukowe, edukację muzealną i edukację historyczną przedstawią swoje perspektywy zawodowe i instytucjonalne. Dyskusję poprowadzi Lukas Wieczorek.

Uczestnicy panelu

dr Agnieszka Witkowska-Krych – hebraistka i socjolożka, doktor nauk o kulturze i religii. Absolwentka Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych na Uniwersytecie Warszawskim oraz Collegium Civitas. Przez wiele lat pracowała w Korczakianum, ośrodku badawczym Muzeum Warszawy. Jej rozprawa doktorska o losach osieroconych dzieci w getcie warszawskim ukazała się w 2022 r. jako książka „Dziecko wobec Zagłady. Opieka nad sierotami w getcie warszawskim” i została uhonorowana licznymi nagrodami, m.in. Międzynarodową Nagrodą im. Witolda Pileckiego. Za książkę „Mniej strachu. Ostatnie chwile z Januszem Korczakiem” (2019) otrzymała Nagrodę KLIO.

dr Irmgard Zündorf – kieruje działem transferu wiedzy i współpracy z uczelniami w Leibniz-Zentrum für Zeithistorische Forschung w Poczdamie (ZZF) oraz koordynuje kierunek Public History na Freie Universität Berlin, gdzie regularnie prowadzi zajęcia. Studiowała historię społeczną i gospodarczą, socjologię oraz nauki polityczne w Bochum, a w 2004 r. uzyskała stopień doktora na Uniwersytecie w Poczdamie. Doświadczenie w popularyzacji i prezentowaniu historii zdobywała jako pracowniczka naukowa w Haus der Geschichte der Bundesrepublik Deutschland w Bonn oraz w Muzeum Historii Wojskowości Bundeswehry w Dreźnie.

dr Wiesława Młynarczyk – doktor nauk społecznych, magister filologii polskiej. Autorka wielu publikacji edukacyjnych o Zagładzie, m.in. współautorka „Wyboru źródeł do nauczania o Zagładzie”. Od 2018 r. pracuje jako edukatorka w Muzeum Getta Warszawskiego. Za działalność edukacyjną została wielokrotnie wyróżniona, m.in. w 2008 r. przez Ambasadę Izraela za działania na rzecz ochrony dziedzictwa kultury żydowskiej w Polsce, a w 2009 r. Srebrnym Krzyżem Zasługi.

Robert Szuchta – historyk i pedagog, nauczyciel historii w LXIV Liceum Ogólnokształcącym im. S. I. Witkiewicza w Warszawie. Członek Komisji Dydaktycznej Polskiego Towarzystwa Historycznego, autor i współautor licznych artykułów o historii i metodyce nauczania o Holokauście oraz pierwszego w Polsce szkolnego podręcznika na ten temat („Holokaust – (nie)odrobiona lekcja historii”, 2024). Laureat m.in. nagrody im. Ireny Sendlerowej „Za naprawianie świata” (2006) oraz nagrody im. Księdza Stanisława Musiała za działalność na rzecz dialogu chrześcijańsko-żydowskiego i polsko-żydowskiego (2023). W 2008 r. został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Moderacja: Lukas Wieczorek

Lukas Wieczorek studiował historię, dziennikarstwo i public history w Giessen i Berlinie. W latach 2016–2022 pracował w niemieckich miejscach pamięci i inicjatywach upamiętniających, m.in. w Centrum Dokumentacji Pracy Przymusowej w czasach nazizmu w Berlinie-Schöneweide oraz przy Pomniku Pomordowanych Żydów Europy. Od 2022 r. jest referentem ds. edukacji w Instytucie Pileckiego w Berlinie. Do jego głównych obszarów pracy należą historia nazizmu i niemieckiej okupacji Polski, europejskie kultury pamięci i polityka pamięci, perspektywy postkolonialne w odniesieniu do Europy Środkowo-Wschodniej i Wschodniej oraz edukacja historyczno-obywatelska.

Understanding Memory – Public History Lab 2026

Panel dyskusyjny jest częścią pięciodniowego Public History Lab, który Instytut Pileckiego w Berlinie organizuje wspólnie z Muzeum Getta Warszawskiego w dniach 26–30 października 2026 r. w Warszawie. Nauczyciele, edukatorzy, studenci, doktoranci i młodzi badacze z Niemiec zajmą się kulturą pamięci i sposobami przekazywania wiedzy historycznej. Obok wystąpień ekspertów ważnym elementem programu będzie praca projektowa: uczestnicy opracują własne projekty i dostosują je do swojego kontekstu zawodowego lub naukowego.

Projekt „Understanding Memory – Public History Lab 2026” jest finansowany przez Fundację Współpracy Polsko-Niemieckiej.